Written by
Paul Lalremsanga
Research Scholar Mizoram University

CAREER GUIDANCE (Ei zawnna kawnga hmasawnna inhrilhriatna)

Kan tunlai khawvel han ngaihtuah hian ṭhalai tam tak, zir sang tak tak hna hmu lo kan tam ta viau mai. Mizo ṭhalaite a tam ber lahin mahni awmna chhuahsan hrehin kan ram chhungah ngei hna neih kan tum vek mai bawk si. Kan ram te takte, intodelh lo leh sum lama harsatna nei reng bawk si tan hi chuan ṭhatlaite mamawh atam zawk hi chu min pe thei lovang. A ṭhen azawng chuan hna an hmu ve bawk awm e.

Hetiang zawng zawng a thlenna chhan chi hrang hrang a awm awm a, Career Guidance chungchang hi tlem han sawi ila. Mizo ṭhalaite leh nu leh pate rilru a tla na em em ṭhin leh min kalsan thei lo chu Doctor leh Engineer nih kan tum vek mai hi a ni. Kum tinin Higher and Technical Education hian Entrance Exam a buatsaih a, Technical line hrang hranga quota kan neih dan a zirin Entrance Exam Merit System-in an zir theih tur a sem rual ta ṭhin a ni. Nu leh paten an fate Doctor emaw Engineer emaw zir tir an tum ṭheuh bawk si a, seat an chang lo a nih chuan kum pawh hloh pawi ti lova coaching class te kal tir lehin a kum leh a ti leh turin an fate an fuih ṭhin.

Hei hi a ṭha tho a. Kan ngaihtuah tel tur chu, Mizo-ramah ringawt pawh College ṭhahnem tak a awm tawh a,
ṭhalai sang tel an graduate kum tin si. Hetiang a nih avang hian, Doctor emaw Engineer kan zir duh avanga kum ui lo taka kan lo paih mai ṭhin hi i a uihawmzia hre tharin i han ngaihtuah chiang leh teh ang u. Mizote rilru leh kan ziaa bet tlat ṭha lo em em chu, miin a ṭha an tih avanga kan bawh chiam mai zel hi sim a hun.

Mizo ṭhalai tam tak an zirna kawng tur ni miah loa nu leh paten an tir liam ṭhin hi sim a hun. Nu leh paten an fate zir chak leh tui zawng an hriat hi a pawimawh ber. Chutiang a nih loh chuan an tui loh deuh subject te kan lo zirtir palh a hlauhawm a, chumi chuan an fate rilru a tina ṭhin a, an phak loh chunga an zir khan beidawnna leh rilru lama harsatna te pawh a thlen thei a ni. Beidawnna hian tunlaia kan buaipui em em depression hi a thlen ve fo bawk a ni. Doctor leh Engineer zir theih chu a ṭha e, mahse hemi ruala kan hriat ve tlat tur erawh chu, Doctor leh Engineer zir zo tawh thawhna hmu lo (un-employed) an tam ve tho.

Lehkha kan zir hian kan tuina leh kan zir tur kan thlan thiam a ngai khawp mai. Kan zirlai nuam ti taka kan zir hian hlawhtlinna chu a lo awm reng zawk a ni. Science hi tam tak chuan Arts aiin kan dah sang zawk tlat mai. Arts subject la a, a zirtu in a zir zawha hna a hmuh khan Science zir hna hmu lo ai chuan a ropui tho. Graduate kan nih tawh phawt chuan hna zawng thei kan ni vek tawh.

Thil eng pawh kan in tihhmuha kan bawr luai luai hian a hlutna a bo ṭhin. Doctor leh Engineer zir an tam lutuk chuan hnain min daih leh si lo ang. Rilru fim taka kan zir duh leh kan tuina tur hi kan ngaihtuah lawk a ngai khawp mai. Kan ramin nakina kan mamawh tur leh Department lo la awm tur, state dangten an neih kan State a la awm si lo, chik taka kan lo ngaihtuah a ngai.

A hma chuan Department of Geology and Mineral Resources te hi kan ramah a awm lo, a awmna pawh a la rei lo.

Heti chunga Geology subject lo zir ṭauh ṭauh te tan chuan vanneihna a ni ta. Chutiang bawkin Science lamah chuan Aromatic and Medicinal Plants lampang subject hi kan zir a
ṭha awm mang e! Kan ram hi ramhmul damdawi tam tak la hmuhchhuah loh a awm a ni. Ramhmul damdawi lampanga kan hausak avangin Central lam aṭang pawn min rawn ngaihsak a, hemi zawn chhuah kawngah hian sum tam tak State hrang hrangah a rawn pe ṭhin a ni.

Natna tam tak hi a chhan hriat chian loh a awm ve ṭhin avangin damdawi in chawh sual palh te pawh hi awm ve thei a ni. Damdawi kan ei tlanglawn ber hi chemical
aṭanga siam a ni a, side effect nei vek a ni. Ramhmul damdawi erawh chuan side effect a nei ve lo a, hemi avang hian ngaih pawimawh a hlawh bik hle a ni. Hetiang lama in hrilh hriat nan leh a ṭhat zawkna tam tak avangin State hrang hrangah pawh State Medicinal Board hial pawh din a ni a, Mizoramah pawh din a ni.

Directorate of Higher & Technical Education-in Techical line zir theih hrang hrang leh quota an neih zat hrang hrang a ziah lanna kan en chuan, Sericulture zir theihna hi Mizoram hian quota pakhat chauh kan nei a. Ṭhalai tam zawkte B.Sc Sericulture zir tur hian hma la thar ila a ṭha khawp mai. Department of Sericulture a thawk tur chuan Panang khawi lama experience nei emaw hemi subject zir chhuak nih a ngai. Disaster Management lampang pawh hi zir nachang hre thar ila a ṭha ang. Fisheries zir theihna pawh seat tlem kan nei a, Fisheries department kan neih ve bawk avangin B.Sc Fisheries zir pawh a ṭha ang.

NGO, Social Welfare De-partment leh awareness lam-panga kan tui a nih chuan Master of Social work (MSW) emaw MA Psychology subject lak te hi a finthlak viau awm e. Khawi hmunah pawh hna hi a vâng tawh a, department ang zawnga kan thlir phei chuan hna reng reng hi a saturated (khat/ fan chhuak) tawh a, zir tur kan thlan thiam a ngai viau a ni.

Hetiang a nih avang hian
ṭhalai te pawn chik peih ila, nu leh pate pawn fate career ngaihtuah ran chungin an zir tur ang te fel takin thlanpui ṭhin se. Ṭhalai hna hmu lo tam tak hian hna an hmuh phah ngei ang. Hriat si loh hian Department hrang hrangah thawktu mamawh hi an awm nual a, department a thawkte pawn ṭhahnemngai leh zualin awareness hi ṭhalaite tan pe se, hnam tan pawh a ṭha viau awm e. Nu leh pa te, Officer te leh mithiam tak takten fin chhuah ila, kan tu leh fate an zir tur an thlanna kawngah hian theihtawp i chhuah pui ang u khai.

- Paul Lalremsanga

Research Scholar

Mizoram University