Written by
-Dr. C. Lalrampana

N.G O. & P.G. AN NGAM ANG EM?

A KAMKÊUNA

United Nations-in January 2024 thlenga khawvela mihring awm zãt a chhūt chhuah Worldometer-in a tarlan danin 8.118 billion a ni a, a tlêm tehchiam lo hle. India rama mihring awm zat UN data-in a chhūt chhuah Worldometer-in a tarlanah kumin January, 2024 thleng hian mihring 1,441,719,852 kan tling hman der tawh bawk; kan pung chak hle a ni tih a hriat theih. India rama mihring cheng zat aṭang hian Mizoram chhung bikah mi nuai 13.68 kan tling ve dêk dêk chauh, Abrahama principle chu kan la hlat hle. Hnam dang chim ral hláu ṭhin ãwm rēng kan ni e.

N.G.O. AWMZIA?

Non-Governmental Organization (N.G.O) chu Sorkar ni lo, páwl mumal taka mahnia ro inrelna nei si, pawl hamṭhatna tura theihtawp chhuah ṭhin a ni. Amaherawhchu, khawvel pumah N.G.O. awmze hrilhfiah dan erawh a inang vek lem lo vang. Khawvel hmun tinah N.G.O a awm vek ti ila a dik zaw ber mai awm e.

Khawvel pumpuiah hian non-governmental organizations (N.G.Os) vbc 1 zet an awm a. The Central Statistical Institute of India-in kum 2009-a a tarlan danin India ramah non-governmental organizations (NGOs) registered thlap tawh maktaduai 3.3 an awm a. He chhūtna aṭanga thlir hian mi 400 zelin N.G.O. pakhat an enkawl anga chhūt chhuah theih a ni. Kum 2023 October 26-a NGO DARPAN-in a tarlan danin India ramah Sorkar hriatpui N.G.O 187,395 an awm a; heng zinga finfiah (verified) N.G.Os chu 97,701 vel chauh an ni tih an portal chuan a tarlang.

Mizoramah mihring tlêm hle mah ila, a hman hmanin N.G.O kan din emaw tih theih hial a ni. G.o.M-in Firms & Societies Registration amendment Act, 2005 a pawm hnu khan Sorkara N.G.O inziak lut certificate nei thlap si, dingkhawchhuak (function) mumal leh tak tak si lote eng emaw zat a ṭhiat/titawp tawh a; heti chung hian tunah Mizoramah N.G.O 70 chuang zet an la awm mek nia hriat a ni.

PRESSURE GROUP AWMZIA

Pressure group chu hlãwkna beisei vang ni lova mipui ṭhatna tura beitu pãwl, ram hruaitu thlanna atana hmun luah ve tura tãr chhuah (candidate) siam ve ngai lo, mahse, sorkar leh a thil tum leh hnathawhte thlithlaia kawng dik lama hruai tura kawh hmuhtu leh fuihtu, mipui hamṭhatna tura a letleh beisei nei lova ṭangrual pawl insuihkhawm hi an ni. Pressure group hi tute chiah nge an nih tih chu a hrilhfiahna aṭang khian kan hre thiam thei mai awm e.

TUTE NGE PRESSURE GROUP CHU?

Tarlan tak ang khan Pressure Group leh N.G.O danglamna chu a hriat theih ta a. Bawkbãwn leh manta tih ang deuhin thil inang reng lam dan hrang mai niin a ngaih theih. Hetiang hi a nih vang pawh a ni ang e, ram pum huap, khawtlang, hnam thil, leh eng emaw harsatna lian tham leh sorkar nawr kal ngai leh khalh ngil ngaia a awm changin, pãwl hrang hrang zingah Pressure group nih inchuh chang leh inhnawn chang te, N.G.O. nih inchuh chang leh inhnawn changte a awm saikalh nuai fo ṭhin niin a lang.

PRESSURE GROUP ZIARANG:

Heng aṭangte hian Pressure group ziarang leh nihna chu awlsam tea hriat hran theih a ni a; chu'ng an ziarang tlangpui chu hetiang hian tarlang ila :

A chhan leh vang azirin tualchhung; regional, rampum huapa hmalak chang a awm thei.

A phur apiangin sorkar hmalakna kaihhnawiah an ngaihdan leh duhdan an thawhkhawm thei.

Hlãwkna um lova mahnia inpumpek pàwl a ni.

An ngaihdan ṭawmpui tur leh puang chhuak turin ram hruaitute an sawm a, ṭanrualpui tur an zawng ṭhin.

Mi chi hrang hrang ngaihdan leh duhdan tum thuhmun nei ṭangrual an ni.

Lungawi lohna thuhmun nei ngaihdan khat neia harsatna sutkian tuma bei an ni.

An boruak tawn azira ṭanrualna leh inpumkhatna lo awm chawp thei a ni.

An tum leh thiltih azirin a huam a zimin a zau ṭhin.

INDIA RAMA PRESSURE GROUP-TE CHU?

India ramah N.G.O eng emaw zat an awm a; pressure Group pawh tam tak an awm. Chung Pressure Group zinga langsar zual deuhte chu tarlang ila;

• All India Kishan Sabha (AIKS)

• Narmada Bachao Andolan(NBA)

• Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS)

• Confederation of Indian Industry(CII)

• Akhil Bharatiya Vidyarthi Parishad (ABVP)

• Federation of Indian Chambers of Commerce and industry (FICCI).

Pressure Group chu hãwm hrang hranga ṭhen theih a ni a, chu'ngte chuan an zãwn ṭheuhah tum mumal an nei ṭheuh ṭhin. Chung hlãwm hrang hrangte chu hetiang hi a ni;

SUMDÃWNG PAWL

India ram pum huapa sumdawng pãwl pressure group chu - Confederation of Indian Industry (CII) & Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry (FICCI)-te an ni Mizoramah chuan -

Mizoram Merchant Association (MIMA) & Mizoram Trade Unions etc te an ni.

THLAWHHMA & HMUNHMA PÃWL

India ram pum huapa thkawhhma lam pãwla pressure group chu - Bhartiya Kisan Sangh & Hind Kisan Panchayat (control of socialist) an ni a; Mizoramah chuan All Mizoram Farmers Union (AMFU) etc. an ni.

HNATHAWH & EIZAWNNA PÃWL

(Professional):

India rampumah chuan hnathawh lama pressure group chu - Association of Engineers, Bar Council of India (BCI), & Dental Council of India te an ni. Mizoramah chuan - Mizoram Bar Association; Mizoram Doctors' Association etc. te an ni.

ZIRLAI PÃWL

India ram pum huapa Zirlai Pãwl pressure group chu - National Students Union of India (Congress), All Assam Students Union (Asom Gan Parishad), Chhatra Yuva Sangharsh Samiti. Mizoram bikah chuan - Mizo Zirlai Pãwl (MZP); Mizo Student Union (MSU) etc. an ni.

SAKHAW PÃWL

India huapa Sakhaw pãwla pressure group chu - Rashtriya Swyam Sevak Sangh, Vishwa Hindu Parishad, Brahmo Samaj an ni a, Mizoram bikah chuan - Mizoram Kohhran Hruaitu Committee (MKHC); KṬP/ṬKP; YMCA etc. te an ni.

CHI LEH KUANG PÃWL

India ram huapa chi leh kuang pãwla pressure group chu - Marwari Association, Harijan Sewak Sangh-te an ni a, Mizoram bikah chuan - Young Mizo Association; Mizoram Gurkha Association (MGA); MTP; YLA etc. -te an ni.

HNAM HNUFUAL PÃWL

India huapa hnam hnufual pãwl pressure group chu - National Socialist Council of Nagaland, All-India Jharkhand, and Tribal Sangh of Assam etc. a ni a, Mizoram bikah chuan - Mizo Union; Tribal Student Union etc.-te an ni.

ṬAWNG BUAIPUI PÃWL

India huapa ṭawng buaipui pãwl pressure group chu - Hindi Sahitya Sammelan and Tamil Sangh etc. Mizoram bikah chuan - Mizo Academy of Letters (MAL) etc. te an ni.

DUHTHUSÃM PÃWL

India ram huap duhthusam (idealogistic) pãwl pressure group chu - Narmada Bachao Andolan and Chipko Movement, Democratic Rights Organization, Gandhi Peace Foundation, Women Rights Organization, Civil Liberties Associations. Mizoram bikah chuan - ASEP etc. an ni thei ang.

DÃN PAWNA HNÃWL PÃWL

India rama dãn pãwna hnãwl pãwl pressure group chu - Naxalite groups, United Liberation Front of Assam, All Assam Students Union, Jammu and Kashmir Liberation Front. Mizoramah chuan tun dinhmunah dãn pãwna hnáwl pãwl pressure group an awm rih lo niin a lang.

A TLÃNGKAWMNA

A nihna takah chuan pressure group hi NGO vek tho an ni a, chutiang bawkin NGO pawh hi pressure group vek an ni tho tho niin a lang. Khawvel ram hrang hrangah sorkar khalh ngiltu leh dodaltu, a ṭha lo zawng pawha dan hrula dik lo taka thunun ṭhintu chu NGO/Pressure group-te an ni. Sorkar scheme leh policy project & procedure pawh an duhdana her danglamtir ṭhintu an ni. Sorkar an thunun dan kawng hrang hrang sawi tur tam tak a awm thei. Sorkar Officer ṭhin pakhat retired tawh chuan a thawh hun chhunga ninawm ber, an hlauh ber ṭhin leh office of procedure palzutsaktu ber ṭhin chu NGO/Pressure group an ni a ti. Magistrate thiam tak pakhat pawhin Mizorama huai ber chu tharum nena Chet (mob rule) a ni. Dãn pawhin awmzia a nei tak tak thei lo niin a sawi ṭhin.

Kum 37 vel zet sorkar hrang hrang kal tawhah pawh khan NGO/Pressure group an hlauh luat vangin eng ministry mai pawh khan, an tum ang leh duhdanin hna an thawk tak tak thei ṭhin lo niin a lang. Tunah mipui sorkar ZPM Ministry a lo ding a, thla khat chhung lekin ni 100 chhunga an tih tur duan lawk zinga mi mipui hamṭhatna tur eng emaw zat an hlen tawh a, a lawmawm hle. Mahse, hun a han kal chho zel anga kan CM thar huaisen tak pawh hian NGO/Pressure group-te hi a la hmachhawn tam tial tial dawn a; chutih hunah chuan NGO/Pressure group-te hi a hmaa mite ang bawkin sorkar kalkham siamtuah lo ṭang leh ta se a vai kiang ngam bik ang em? tih chu ngaihtuah tham tak a ni. Amaherawhchu, ram leh mipui hamṭhatna tur tak taka a thawh miau chuan NGO/Pressure group-te hi an lãwm ang a, dodal emaw sawisel ngaia a awm tlat loh chuan hun hma lama mite ai kha chuan dodalna a tawk tlem zawk ngei ang.

Kalphung hluiah kha chuan sorkar hmalaknaah dan lo anga khawsakna (malpractice) a tam ṭhin ēm avang khan NGO/Pressure group-te khan Sorkar an dodal nasa ṭhin niin a lang. Khatih rual khan anmahni zingah pawh khan NGO/Pressure group hminga dan lo anga sorkar thununtu pawh kha an awm ve tho bawk ṭhin niin a lang. Chuvangin, kan hmalam hun zelah eptu pawlte fuihpawrhna ṭha lo tak avangin NGO/Pressure group ṭhenkhatin sorkar hmalakna ṭha tak pawh a la rawn dodal thei a, emaw, tharuma chetna (mob rule) pawh a lo thleng thei a, chutih hunah chuan kan CM, Mipui Sorkar hian NGO/Pressure group-te hi a ngam tak tak ang em? Uluk takin i lo thlir teh ang u hmiang?

- Dr. C. Lalrampana