Written by
- Lalhmangaiha Sailo
Holy Cross Bakery, Ph : 9436360275

MAMIT KAN VANGLAI XIII

BEAI LEH SAHDAL THANGKAM INTIHHMUH

Mamit kan Vanglai tih lo chhiar ṭhintu te chuan tun hma kum 50 hmalamte kha chuan Mamit khua hi Ngawpui chhah takin hual velin, Ramsa leh Sava te hi an tam hle ṭhin a ni tih a hriat theih awm e. Rambuai hnu 1969 Khawkhawm thleng khan a la tam viau a ni, kan ṭhian A. Lalliana, Dr. Thiamsanga Ex MLA puzawn phei kha chuan Office kal pahte hian tuna Bazar liam Pu Ralhnaia In bulah te khuan Vahrit leh Ram Ar te Sahdal thang kamin a rawn awk fo ṭhin.

Tuk khat chu Pu Kapthanṭhuama F/o Ruatkima Ex Minister, leh Pu Kaphranga te Sikul kal turin kan kawmthlang zawn an rawn thlen lai chuan, Beai leh Sahdal thangkam chungchang thu hi an rawn sawi phei mawlh mawlh a, anni pahnih leh Pu Lianhnuna F/o Mawitea leh Pu Thanzauva, Er. Zira MLA pa te nen Pu Chalhuaia Sikul – Mamit Primary Sikul-I a thawkho an ni a, hetih hunlai hian Sawrkhar hnathawkho khan hna hautak loh lai chuhin, Beai leh Sahdal thangkam kan intihhmuh a. Kei pawh Sihhungzotui piah Suangkuang kawng thlang Ngawpuiah te sawn ka va kam ve thla rawk a, ka awk meuh lo lehnghal.

Pu Kaphranga hi Dampui khua aṭanga hruaikhawma lo phei a ni a, Pasalṭha tuai deuh, Sa te pawh kap ve nual tawh a ni a, Dampui ngawpuia Sahdal leh Beai lo kam fo tawh ṭhin a ni nghe nghe. Ani hian an sawi hawt vel a, Beai leh Sahdal thang a neihsate chu puah belhin, Dampui ngawpui tlak lam ruam Pholeng ram thlengin thang sawm ṭheuh an inhmingkima kam turin an inpuahchah ta a. Beai leh Sahdal thang tam tawk ak chhuakin Pu Chalhuaia Leader ho chuan phúr zetin Dampui ngawpui lam pan chuan an chhuak ta ṭham ṭham a. Hetih hun lai hian Pu JC Sengluaia MCS chu SDO Civil a ni a, tuna Police ho hmunpui kawngchhak lamah hian Quarter lian tak a luah a, an liam tur chu Varandha aṭang chuan lo hmuin, "Khawi lamah nge in kal dawn, thingpuite pawh rawn in teh u," tiin a lo ko va. Pu Sengluaia ṭhiannu Pi Lalpuii awmlai niin thingpuite chu an in hova. Pu Kaphranga chuan, “Keini ho hi khaw hran hran aṭanga sàwikhawm a; helai hmuna thawkho ta hi kan ni a, kan insawi phurin, 'Hawh teh u, Beai leh Sahdal i kamho ve teh ang u,' tiin kan tum thut a lawm maw le. Kan kalna tur hi Dampuia kan awm laia ka ram vah ṭhinna ber a ni bawk a, ngawpui nuam tak a ni a, Sava a tam a tun hunah hian, tu khaw khain an tlawh meuh lo vang, a phurawm khawp asin an tih chu,".

Pu Sengluaia chuan, "E! Keipawh member ah min telh ve teh u," tiin a phur berah ṭangin chawfun leh chempui ipte puia akin a insiam ve ta a. Dampui ngawpui thlengin a motor-in a va thlah a. Thang tam fe an va kam ta. Khawtlanga ngawidawh angin, an en apiangin, an inchàn chhawk a. An awk thei viau nain Pu Kaphranga vanglai erawh an tluk lo an ti.

Mak angreng tak mai an sawi ṭhin chu maw! An hotupa Pu Chalhuaia puala an en ni tawh chuan – Sa te (Sanghar) te hian thangawk chu an lo laksak ziah ṭhin, a zei lo ber Pu Kapthanṭhuama leh Pu Liahnuna te pual tura an en ni tawh chuan a lo awk ṭha phian ṭhin zuk ti a!

Chawlhkar hnih dawn an kam a, an sut ni chuan Pu Sengluaia’n thingpui buatsaihin a thlahna 'Farewell to Beai Sahdal' kamten hlim takin an hmang a ni. Heng kan hotute hian mual min liamsan vek tawh a, an hunlai Mamit kan vanglai chuan an hlim ṭhin teh asin, anmahni hriatrengnan ka hriat ang ang ka rawn tarlang a nih hi. Mamit kan vanglai tar lungleng nih manah.

INRAL PALH

Mamit kan vanglaiah hian a hlimawm leh ngaihnawm lam deuh hlir kan sawi lai hian, hlimawm lem loh lam pawh hi sawi tur a tam khawp mai. Ṭhangtharte hriat atan tlem azawng i tarlang teh ang.

1. Kum 1959 Favang laiin Pu Lalhmingthanga Hmunsam Veng pa chu Dampui Ngawpuia Kawlhawk leh Vapual kah tuma a veh lai chu, a ṭhianpa Lianzela chuan Sakhi emaw tiin a khup dinglamah musep no 4-in a va kap chu, inbawihsawm zuiin Aizawl Civil Hospital ah zawn chhohpui vat a ni a. Pa tuar chhel tak a ni a, a khup bawr aṭang hian musep tam fe an zai chhuak a, mu eng emaw zat zaichhuah lohvin a dampui a. Pa rualpawl tak mi a ni bawk a, a hmingpui an tam a, Lalhmingthang Kebaia tia lam ṭhin a ni zui ta nghe nghe. 2022 khan Kum 80 ral kaiin mual a liam a ni.

2. PU SELDINGA : 1961 kum tirah ani hi Mamit khaw hlun leh Lal Mual Kila awm dawrkai hmasa a ni a, Pasalṭha ramvak ṭhin niin a upat deuh hnu thlenga sa kap ṭhin a ni. Tlai khat chu an kawmchhak liam mai Behliang kawng peng thlanga a Sakhi chang Thingkaka a ṭhu chu, Tv Lalmuana chuan hmu sualin Ngau emaw tiin a kap a, ani pasalṭha tuarchhel tak chuan, “Min kap a lawm le,” tiin a chhuk thei hram a, an in thlenpui hnu rei vak lovah a thi a ni.

3. PU VANLALCHHUNGA : Ani hi Pu Seldinga fapa, Mamit Village Council President a ni a, Mamit CD Block din tirha Officer te leh Staff te lo chiauautu ber ṭhin a ni. Khawtlang thil pawimawh tia a Aizawl kal chu 1966 Ram buai Aizawl inkahah khan, Sipai kuta thi zingah telin Mamit khua aṭanga ram tana Martar hmasa ber a ni hial awm e.

4. ROBULA : Ani hi Mamit venghlun Pu Thanchhunga Fapa, tlangval hmelṭha tak a ni a, Phaizaua an huan Tut kam zawl thinglera Panhnah a lo malh malh lai chu, Luangpawl tlangval ramvak chuan hmu sualin, Zawng emaw tiin a kap a, a Panhnah lawh ipte pui nen chuan tla thlain ka pawh chhawn lovin a thi a, anni hi an zêp rei deuh avangin thubuai a kal thui phah viau a ni.

SEIKUNGA LEH SAVAWM INSUAL

1976 Kum hian Zotlang ngawpui tlak lam Pholeng ramah Pu Seikunga te chhung leh, ṭhenawm tlem azawngin Lo an va nei a, a va penhleh deuh avang hian feh kal vel tan pawh a huho deuhva kal loh phei chu khawharthlak tak a ni. Pu Seikunga hi pasalṭha a ni a, a feh haw leh kallamte hi mahnia kal mai ṭhinin Muzuk fei hi a hawl ṭhin a ni.

Favang lam hnaih a ni tawh, tuk khat chu an ṭul deuh bawk a, hma deuhah MUZUK Fei hawl chungin feh turin a chhuak a, feh kal hmasaten an um phak hma Dampui ngawpui phei a lut chiah chu, kawng kual laiah Savawm sum 5 zet tur nen an intawk phut a, Savawm chuan a rawn bei phei, ani'n a Muzuk fei chuan a zakthlarah a lo chhun. Pu Seikunga ke phet tlu chu Savawm chuan rawn nangchingin a hmai leh a nghawngah te a seh a, huk rum rum chungin a Muzuk fei chu tál pûtin Ngawpui lamah a ṭinsan a, an thawm hriaa feh kal hmasaten hmanhmawh taka an va thlen chuan a lo chatthla hman a ni.

Savawm hliam um hian Assam Rifle ho te punin LMG Silai nen kan um zui a, High Sikul naupangte nen ni hnih kan um hnuin Tut ruam lamah a liam a, rei fe hnuah a ruang ni ngei tur hi Luangpawl ramah an hmu a ni.

- Lalhmangaiha Sailo, Holy Cross Bakery, Ph : 9436360275