REVD. DR. CHUAUṬHUAMA NÊN VAWI KHAT

La ‘inhmu’ ngai kan ni lo va, phone call takngial pawhin kan la inbe lo. Mahse, vawi khat – Pu Chuauṭhuama nên. E khai, kum thar 2024-a ka thuziak hmasa ber chu thihna chungchângin maw bul kan lo ṭan tâk mai le?

Zofate zîngah mi uiawm tam tak an lo thi tawh a, anmahni zâwn ṭheuhah chuan an lo uiawm ber zêl mai. Kâr hmasa lawka kan thlah liam tâk, Revd. Dr. Chuauṭhuama (77) pawh kha ama line-ah rau rau chuan a lehpek pawh awm chuang lova uiawm leh, Zofate tân chânna nasa tak tling a ni. Ani khân ‘boral’ tih ṭawngkam hi hman hreh loh tûr a nih thu¹ kha a lo sawi tawh ṭhîn a; a ṭûl dân azirin inthlahrung lo takin ka rawn hmang ve mai dâwn a ni.

Khami tlai, thim hlim dâr 6:35 (keini lamah chuan zân a ni tawh) Mizo pa lâr, lemziak kawnga mi hming ṭha leh lemziak tui mite’na biak leh râwn teha an neihte zînga mi, Pu Lalbiaklâra (75), Aizâwl Bethlehem Vêng chu kan lo chân tawh bawk a; ani pawh, ama line rau rauvah chuan ‘ber’ kai ve tho a ni bawk. Pu Chuauva nên ni khat thil thûa kan han chân ta mai chu – kan va chân nasa tak êm!

Pu Chuauva hi a chanchin leh a mizia sawi tûrin inhmûa inkâwm ngai kan ni lo va, ani phei chuan min hre kher ang em (?) ka hre lo. Chuti khawpa la inhnîmhnai lo chu kan ni. Mahse, kei ve thung chuan, “Pu Chuauṭhuama hi chu...,” tia amah la hre ngai lote hnêna an hriat châk zâwng hrilh tûr ting chuan sawi tûr erawh ka nei ve nual maithei.

Mizo ṭawng thiam tak a ni: Mizo ṭawng a thiamzia hi pastor a nihna leh lehkha zir sâng a nihna lam ai mahin Mizo ṭawng hi thiam tûrin a luh chilh takzet a; chu chu hlawhtlinpuiin mi dangte entawn theih tûr hial khawpin a thiam ta a ni. Mizo ṭawng thiam tak ni bîk lo se la, a sermon leh a thuziakte hi belh chian tak tak a dâwl kher ang em? Thu dik leh ṭha tak pawh ziak se, a Mizo ṭawng thiamna hmanga a ziah loh chuan hnuhnâng leh hûhâng a neih vak ka ring lo. Thuziak hi a uluk êm êm a, mi nâwlpuiina chhiar zâwnga thumal lam dân tûr awlsam taka kan hriat theih nân a thlûk (tone) azir zêlin thlûkna chhinchhiahna chi hrang hrang (à, á, â, ã) a dah (hmang) ṭhîn a; hei hian, a lam rîk dân tûr nasa takin min pui ṭhîn a ni. (Entîrna: dár, dàr, pâ, pã, pà leh a dangte). Mizo ṭawng a thiam kan ti a, Mizo ṭawng chang a thiam lo. Sâp ṭawng chu sawi lohva lêng; Hebrai leh Greek ṭawng thumal te hi a hre rilin a hre fiah hneh êm êm a; a châng phei chuan a hnam ṭawng ai pawhin a thiam zâwk emaw tih mai tûr hi a ni. A hetih vâng hi a lâwm, theologian a nihna ai pawha writer a nihna hian amah hi min hmêlhriat ṭhattîr zâwk ni. A lo hetih hrim hrim vâng hian maw rawk le, Bible Society of India, Mizoram chapter hnuaia Chief Translator a nihna aia Mizo Academy of Letters (MAL) chanchinbu Thu leh Hla editor a nihna hi keimahah tla na zâwk ni.

Kan thupui – Revd. Dr. Chuauṭhuama nên vawi khat: Mahni inring tâwk tak mai a ni a; zêp nâk emaw, a sa huat lai deh fuh palh chuan a tâwp rât a thleng peih. Ve tlat a na! Hei hian a rilru nghehzia leh a thusawiah a chianzia a tilang a, chapona lam a hawi hran lo. Chhan leh vâng awm lovin thil hi a sawi ve phawng phawng ngai lo va, a sawi tawh vêk vêkah chuan a chiang a ni. A sermon leh a thuziak chhiar ṭhînte chuan chu chu kan hmuh hmaih ka ring lo. Amah Mafaa Hauhnâr (L)-in, “Kawlawm leh lehkhapuan ka hûm tawh chuan tu mah ka hlau lo,”2 a ti mathlâwn lo va; chu chu amah, Pu Chuauṭhuama lakah pawh hian hmuh theihin a awm.

Khai mah aw, vawi khat chu – ‘alâwm’ tih thumal hi ziah dân dik takah chuan ‘alâwm’ tih tûr a ni a; a lama kan lam hian a hmaa a thu nên lam zawmin ‘a nia lâwm’ tiin a rawn ri chhuak ṭhîn a; hei hi ziakah chuan ‘a ni alâwm’ tih tûr a ni. Pu Chuauṭhuama pawh khân ‘alâwm’ tih tûrah ‘lâwm’ hi ziah hran nalh a chîng roh ṭhîn a. Ani, mi thiam leh Mizo ṭawng thiam ziah atân chuan a mâwi lohna chen a awm a, a tih palh azeng lah a ni si lo. Vawi khat chu WhatsApp group pakhatah hian ka’n sawi khiah ve ‘alâwm’ le! “Hei hi i lo ti sual hlauh mai, ka pu,” ka’n ti ve zân a nih kha! Ani, a lo ti sual lo nasa mai kha lo niin! “Hei hi ka ziah ṭhin dân a ni; tu ma’n min sawisêl ngai lo,” a ti ta! Ka nui kur kur a; ka rilruin, “Pu Chuauṭhuama ka tihthinrim tâk le!” ka ti a; mahse, a thu chu thu a ni a; a hla chu hla a ni e, tiin ka ngâwi ta a. Chu chu, amah nên kan inhnîmhnaih lai ber a ni âwm e. A mizia hre chiangte’na an sawi tam ber chu, fiamthu duh, kawm nuam, a rawngbâwlpuite zah thiam, a ṭûl huna tlâwm hreh lo a nihzia te. Dâwt an sawi ka ring lo va, ka ringhlel hek lo.

A thuziak leh a sermon erawh ka chhiarin ka ngaithla âwl lo va, Vânglaini Inrinni min nghahhlelhtîrtu ber a ni a; mahse, tûnah zawng a awm tawh lo. A awm tawh lo tih hre reng chungin a boral kâr Inrinni hmasa ber khân a thuziak beisei ru tak chungin ka’n bih dêk dêk a, a lo awm lo chiang khawp mai. A va hrilhhaithlâk teh e maw! A thiamna te, a hriatna te, a taimâkna te, ṭhahnem a ngaihna zawng zawngte kha dai rial a chanpui ta! A va pamhmai lua êm!

Hei hi sawi lan hrâm ka duh. Mi tam tak zînga mi pakhat nih tling, thiamna lamah mi chung chuang (‘mi chunga lêng’ ka’n ti dâwn ûk a, ka ti ngam leh ta lo deuh), “Lehkha i zir/chhiar leh char char dâwn em ni?” tih aia, “I Chuauṭhuam dâwn em ni?” tih ṭawngkam³ lo chhuah phah hial khawpa lehkha ziah leh chhiar nêna inhne rem, lehkhabu hrang hrang 59 zet ziaktu, UTC-a Academic prize awm zawng zawng hûi fai deuh vektu, First Prize 13 leh Serampore Convocation (1998) an neih ṭuma Senators’ Prize for Highest Proficiency pawh dawng⁴ tawh khân India ramin civil mi, châwimâwi phûte châwimâwina an pêk ṭhin, eng ‘padma award’ mah a’n dawng lo chu (a) mak ka ti ve deuh. A awm tawh loh hnû tal hian (posthumous) hlan hrâm ni se ka ti ngawt mai. DD an hlân pawh kha a tlai khawhnu mah mah ka ti.

Hetia thlah a lo ngai ta mai hi ka va han inpeih lo lulai ve le! Inrin lâwkna pawh nei mawlh lo ia! Thlahna thu sawi tûrin ka tling tâwk lo va, ka thiamna hian a phâk hek lo. Tûnah zawng, Zorama kan mi lâr tak tak, fam ta – Rev. Dr. Zairema te, Pu R.K. Lianzuala te, Pu Chuauva laka pangchang thiam êm êm, “Ka u Chuauva,” ti châmchî ṭhîntu Pu K.L. Liana-teho nên an khaw thar kaina ramah chuan literary cum theological symposium buatsaihin hlim takin an nui za tawh ang.

Mahse, kei chuan ka la mangṭhain ka thlah liam dâwn lo. Thlah liam lovin Revd. Dr. Chuauṭhuama sakhming hi ka thinlungah hian châm reng mai zâwk rawh se.

End notes:

1. Mafaa leh Kei by Revd. Chuauṭhuama (5 January, 2019: Vanglaini)

2. Mafaa Hauhnar, interview with Dr. H. Laldinmâwia (Meet the Author @ Pachhunga University, 2018)

3. I Chuauṭhuam dâwn em? by James Ramdinmâwia

4. A thih nîa a chanchin ziahna

– V. Kûngtea, Awmhar Cabin