SUIHZAWM HNA HMANHMAWHTHLAK
January 11 khan state holiday meuh puangin ‘Missionary Day’ kan hmang a. Kan pioneer missionary-te hlutzia leh khawvel pumpuia Chanchin Ṭha hril tur kan nihziain rilru a hneh thar hle. Chanchin Ṭha hlutzia leh hril hna pawimawhzia inzirtir hi a ṭul reng a, ṭhangthar mi ṭha an inpek zel a ngai. Tun hnaiah hian kan uar tawk ta lo emaw a tih theih hial a, khawvel dinhmun en hian Pathian khawngaihna avanga kan kawl Chanchin Ṭha a mamawhzia a chiang viau thung a ni. Chutih lai reng chuan he thil hlu ber kawltute hian kan thil kawl hi kan rula raw neih mai mai emaw tih theihna chhan tam tak a awm. Talent khat dawngtu anga uṭawk tur vawn ve ngawt hi Chanchin Ṭha nihphungin a kalh a, Chanchin Ṭha hrilin a ngeih loh ber a ni dawn si a. A nih tur ang tak hi ni zo se la chuan kan ram leh hnam hmel pawh a tidanglam uar uar tur a ni si a.
Mit tihvaihsakin kan awm hial em ni dawn le
Chanchin Ṭha hi kan ram leh hnam lipse vektu tur a ni tih hi man fuh harsa kan ti ṭhin khawp mai. Kan sorkar policy kaihruaitu tur leh kan eizawn dan piah lamah kan hnathawh dan zawng zawng luan chhuak a, chiah zawp vektu tur a ni tih hi kan piantharpui hleithei lo. Pathian Thu kan duh chin pawh hi kan mimal harsatnate min sut kiansaktu leh, kan in chhung buaina min lak kiansaktu ang vel atan a ni ber a. Kan ni tin hna, kan chhungkaw policy, kan thawh ber tur thil min hrilhtu atan a ni tih kan hre hleithei lo a ni ber e. Hemi kawngah hian setana'n hlawhtlinna ruam a la ngah a ni mai thei. A awm ve tho mai. Kan mit tivai tur hian a ṭang nasa dawn em!
Chík takin han thlir ila, tunhnaia kan ‘harhna’ hlimpui tak takte pawh hi min tihlim thar leh boruak thar min pe thil an ni deuh mai emaw tih theih a ni a. Heti chauh pawh hi ni se hlu tak an nih dan phei chu a awm ngei e. Mahse, harhna dik tak kan ni tin nun min tihdanglamsak vektu leh kan ram hmelhmang tidanglam dawrh zo kan mamawh ta a nih hi. I ṭawngṭai nasa ang u. Thlarau Thianghlim hnathawha kan ngaihte pawh min tihlim er er leh min lamtir mup mup zo boruak nu angreng takte a ni tlangpui tawh a. Finna leh ṭhahnemngaihna, thianghlimna leh remhriatnaa min thuam theitu leh ram tihhmasawnna kawnga min nawr zotu thlarau lam a ni pha meuh lo. Ram siam ṭha dawrh zo harhna kan mamawh a nih hi!
Krista Chanchin Ṭha nena inmawi ram neih a pawimawh
Kan ram hi Chanchin Ṭha nen a inmawi em? tih zawhna hi kan chhàn ṭheuh a ṭul a. A dikna kan hriat a ngai! Nikum inthlan campaign hlapuia ‘corruption’ kan sawi hluar lutukte kha ka lo íp deuh chawih chawih a. Kan sawi uar ta lutuk mah mah em aw ka lo ti hial zawk. Kan Governor zahawm takin Assembly a address-na hmasaah ‘corruption’ tihbo a ṭulziate a sawi vak mai kha – ani Kristian pawh ni lem lo min hriat dan tur chuan a va han duhawm lo em! Mizoram hi state dangte ang em ema ‘corrupt’ ang chuan ka la pawm phal hauh lo mai. Mahse, kan tih tur tak ti fuh hleithei lo leh kan nih tur ang ni pha lova awm reng hi a pawizia ka hmu pha ve rei ruai a. Chanchin Ṭha dik taka hril chuan khawtlang ṭhatna a kawk ngei ngei a, khawtlang ṭhatna atana thawh pawhin Chanchin Ṭha hrilna kawngah sawhkhawk a nei ngei ngei ṭhin a ni.
Chanchin Ṭha chu ‘chatuan nunna’ thu a ni a. He khawvel piah lam zawm nun a nih miau avangin he khawvel tehfung ringawt chu a tawk hauh lo vang. Chutih laiin chatuan atan pawha thu hlu tling chu he lei atan phei chuan a hlutna khawrh chhuah sen loh a ni ngei ang. Chanchin Ṭha hmel mawi lang fiah hleithei lova kan ram a la awm a nih chuan, a bul aṭanga kan zir ṭhat a ṭul a ni zawk ngei ang. Kan lo hriat dan a ningnelin a kim lo deuh pawh a ni mahna. Tunlai tehfung aṭanga teh thiamten teh se la, Chanchin Ṭha nena inmawi ram kan la nei ngang si lo va, hemi hre phak ram hruaitu, politician, Kohhran hruaitu, khawtlang hruaitu kan va mamawh tak em!
Suihzawm hmanhmawh a ngai tawh tak zet
Chanchin Ṭha leh changkanna, Pathian Thu leh ram hmasawnna kan suihzawm a ṭul tak tak tawh a. Hetiang ti lo hian kan intihlim rei ta mah mah a nih hi. Kristiante chuan ‘changkanna’ a nih vang ngawr ngawrin kan um tur a ni lo va, ‘hmasawnna’ ngawr ngawrah kan lungawi zo hek lo vang. Amaherawhchu, he India ram, Hindu 80%, Muslim 15% a nihnaah hian Kristian ram chu an mithmuha ‘changkang’, an hriat dana ‘hmasawn’ a nih a ngai. Chu chuan kan Chanchin Ṭha hril hnaah sawhkhawk a nei ang a, kan rinna hlutna an teh thiam ang. Kan Chanchin Ṭha hlimpui leh hril hi a ṭha tak tak em?, chatuan chu sawi loh damchhung atan a ṭha tawk em?, tih chu kan ram nihphung an enin an hre thiam mai dawn a ni. Keini pawhin Chanchin Ṭha hlutna hi 'van kai leh kai loh, thih hnua hriat chauh chi' mai a ni lo tih pawm thiam a, kan lantir a ṭul ta. Kan Revival Speaker te pawh hian heng thute hi sawi uar mawlh teh se!
‘Kristiante chu kan khawsak a nuam tur a ni,’ ka ti mawl tawp lem lo. Tunlai American Prosperity preacher ho angin hausakna/hriselna leh, kraws pua Isua Krista hnung zui ka suihzawm thiam hauh lo mai. Mahse, ka sawi hi chu Kristian ramah hian mi dangte hma an sawn theih nana hnathawh hi a awm tur a ni, mahni inchhekarbawm aiin mi dangte changkanna buaipui hi a tam tur a ni, ka tihna a ni zawk. Thlarau leh taksaa mi dangte tana malsawmna nih kan buaipui chuan ramin hma a sawnpui lo thei lo. Chutiang ram, ‘khawizu leh hnute tui’ luanna ram kan din hunah chuan kan Chanchin Ṭha hril chu bengkhawn loh theih loh a ni ngei ang le. Kum 1800/1900 chhova Europe rama missionary tirh ṭau a ṭeh a, kan ram kilkhawr ber pawh a rawn thlen, a hlawhtlin em em chhan kha maw – Europe kha khawvel ram zawng zawng chung en ṭhup an nih pakhat vang a nih ka ring tlat. Kristianna hmel an tiṭha a, ram hmasawnna leh Chanchin Ṭha an suihkawp thiam vang a nih pakhat kha maw! Taksa leh thlarau tana itawmin an lantir thei si a.
Eng tin takin min fuih ang maw?
Missionary rawng thleng hmasa William Williams te, rawn chamchilh hmasa Pu Buanga leh Sapupa te hian tuna kan dinhmun hi rawn hmu nge eng tin nge aw min fuih hlawm ang? Han zeldin chhin ta ila: “Zofate u Chanchin Ṭha hril zel rawh u aw... Chanchin Ṭha chauh hi Pa hnen kan thlen theihna tur thu awmchhun a ni a. He thu hlu ber hi a la hre lote hriattir zel ang che u. Amaherawhchu, tunlai khawvel inpawhtawnna ṭha tawh takah hian intirh chhuah mai leh inhrilh ngawr ngawr chauh hi a tawk tawh lo a nia. Miin an hre chiang tawh si che u a, Chanchin Ṭha nunpui ram in nih a ngai. Mizoram kha ringlote chung en khawpa ‘hmasawn’ leh ‘changkang’-a insiam a ngai. Chanchin Ṭha hmel in ni si a. In ram leh in nunah khawvelin in Chanchin Ṭha kawl rah leh a hlutna an hmuh a ngai. Chanchin Ṭha leh ram hmasawnna hna hi lo suihzawm tawh rawh u. A pawimawh a nia!” an tih i ring em le? Kei chu ka ring deuh roh tlat a ni.
“...our proclamation has social consequences as we call people to love and repentance in all areas of life. And our social involvement has evangelistic consequences as we bear witness to the transforming grace of Jesus Christ.”(The Cape Town Commitment, 2010)
- Rev Dr Ramengliana