Eirukna leh Kuhva tawlh! (Home Minister hlui, Pu Lalchamliama ka kawmna)

"Hetiang hi rawn ti tawh ngai rêng rêng suh!"

- Kuhva tawlhah sorkarin a tiṭha tawk lo tih chu a pawm.

Sorkar liam ta MNF sorkara Home Minister Pu Lalchamliana chu tunhnai kha ZONET-ah ka kawm a. Eirûkna laka a fihlim dan, thlemna a tawh dan leh MNF sorkar laia Kuhva tawlh chungchanga mit siai chungchanga kan inkawmna hi tunlai hian a pawimawh hlein ka hria a. Ka thu dang erawh a sei lutuk thei a, a ṭul loah ngai ila. Amahin min chhannna lam hi, TV lama en lo tan ka'n dah chhuak ang e.

Health Minister a nih laia thamna a hnawl dan a sawi chu, "Ka pa kha, lehkhathiam lo sipaia ṭang a ni a, min zilhna chu, 'Mama, mahni kutkawiha thawh chhuah bâk hi awt suh, awt ngai reng reng suh,' a ti a. Ka rilruah a awm reng ṭhin.

Corruption kan tih hi, Politician, Minister chuan amah ngawt chuan a tithei ngawt loin ka hria. Health Minister (MoS) ka nih lai khan, Civil Hospital Aizawl atan CT Scan kan lei dawn a. Vai supplier pakhat hi inah a lo lêng a, suitcase hi a rawn khai a, 'chutiang khatiang chu a ni a, min pui la, hei' a ti a, suitcase a hawng a, Rs 500 clip kha eng emaw zat a awm a! Kei khan, 'E, hetiang an ti ngai lo, SPAB a awm a, SPAB-in in chhanna leh in machine supply tur quality an endik ang a, chuta in tlin chuan in tling a ni mai, hetiang hi rawn ti tawh ngai rêng rêng suh,' ka ti a. A company kha an tling ta lo nghe nghein ka hria. Rs 500 clip kha eng emaw zat a awm a ni.

Contract inpekah hian, 'chumi zat percent chu i rawn pek ve a ngai ang,' tih hi a theih vein ka hria a. Chu chu politician tam tak tihdan hi a ni em aw ka ti a ni. Pathian hian hetiang kawngah hian min humhim niin ka hria a, ka vannei hle a ni. Ka inngaihtuah let hian, ka mawl vang nge, hausak hi ka lo tum miah lo mai a, amaherawhchu, ni tin ei leh bar leh chenna in neih erawh ka tum a, hausak chiam hi ka tum ngai lo a ni.

Zin nikhuaah hian inzui duah hi ṭha ka ti lo a, ka inzuitir duah ngai lo. Kan kalnaa ṭangkai thei tur mi tlem azawng ka sawm ṭhin. Party lam mi pawh tlem tê bak ka sawm ngai lo. An concern district-ah khan pahnih khat lo kal se ka duh ṭhin a ni. Tin, kan kalnaah official-ho chaw ei siamtir hi ṭha ka ti lo, mipui chanvo tur an sawkhek a ni. Tute tih dan takah emaw, 'Hei, ka zin dawn a, Rs 50,000 rawn la teh u, Rs 80,000 rawn la teh u tih ang hi chu ka duh ve lo a ni," a ti.

Pu Chama hian, a minister chhung hian, a kalnaa an department kaihhnawihte hnenah ṭum hnih ṭum thum chu chaw eina tur lo siam tur leh, Hotel-a chaw eina lo ngaihtuah tura a tih ve thu erawh a sawi.

Kuhva tawlh chungchanga mit siai kha ka zawt a, "Kuhva hi a har khawp mai a, amah ringawt hi illegal items a ni hran lo a, Kuhva kha a ni mai a. Kuhvaa sumdawnna hi a hriate chuan a rei tawh fu a ni, an ti a. Kuhvaa sumdawngte khi political party hrang hranga a hruaitu lawkte an ni, an ti a ni. A hriate an sawi leh dan chuan, Zokhawthara Custom Station khi function ṭha tawh se chuan Kuhva hi kan buaipui lo ang, tiin an sawi a. Custom chhiah hi za zelah 128 vel lák a ngai a, khami pe tur kha chuan an hralh lehchhawnna, India rama an hralh lehnaah hlawkna an nei dawn tawh lo a. Chuvang chuan, khi khi function ṭha se a tâwk mai; tih ngaihdan a awm a.

Amah hrim hrim hi Illegal a ni lo a, Kuhva hi, kan ramah pawh kan ching ṭeuh alawm. Mahse, phalna loa Burma aṭanga (Burma-in khawi aṭanga an lâk nge kan hre tawh chiah lo a) a rawn luh kha, thil dang ang bawkin meizial, puanthante pawh a ni ang e, ei tur chite pawh, phalna loa lo lut a ni miau a ni.

Tin, chumi piah lama complication awm chu, Thailand aṭangtein Chennai lamah lawngin an phur thla reng an ti a, India ramah khatia a lo luh khan, Custom fee an pe ta a, a lo to a ngai ta a. Keiniah Custom fee pe lo a, khawi laiah emaw, Custom duty emaw, Assam Rifle emaw, police emaw tlem azawng an peka a kal khan a tlawm zâwk thei ta a. Chuvang chuan helaiah khan a kal ta ruih ruih a. Central-in titawp turin ṭum hnih emaw lai chu an rawn ti a. Khatih lai khan mit siai chungchang kha House-ah pawh ka sawi ngei a. A chhan chu, a khawihtu han nih chuan ngaihtuah dan hrang hrang hi kan dawng tam khawp a.

Khalaiah khan a dealer ho khan, 'Quintal sing khat emaw chauh kan nei tawh, hei hi chu min kaltir mai ula, a bâk chu kan ti tawh lo ang,' an ti a. Mi dang pawh ráwn vak loin a ṭha dawn a nih chu, Mizo tho an ni a, a hlawkna Mizo thoin an tel dawn tho a; tih kha ka ngaihtuahnaah a awm a. Kuhva phurtute hian kawng an tichhe nasa tih hi tlang hriat a ni a. Chuvang chuan, ni khatah tam tak kal loin kaltir ila, khatih lai khan Champhaiah Group thum vel kha Champhaiah an awm a. A zat tê têin arrangement siampui ula kan ti a, kan kaltir ngei alawm, kha kha mit siai kan tih lai tak chu a ni.

Mahse, an sawi ang kha a lo ni hauh lo mai a, Kudam-a mi an kaltir a, ṭiau ral aṭangin an la lut pah zel a, Kudam kha a phai thei lo a, chu lai chu a buaithlak ta a. Central-in na deuhin min rawn nawr a, Assam sorkar pawh. Kha kha Kuhva kan buaipui dan a ni a. Kha khan Mizoram chhunga thar chhuah, a hring, a bikin Hachhek tlangdung bika mi kha a nghawng ta a. Kuhva hring chu dan lo ni se tiin Assam lamahte kan sawi ṭhin a, mahse, a tlang thei tlat lo mai a. Guwahati-a November ni 17, 2022-a kan inbiak ṭum pawh khan, Assam Team hnenah khan, 'A ro hi chu ṭangrual ila, tihtawp i tum ang. Agriculture crop/Horticulture crop a ni a, hemi in dang hi chu a dik lo a ni,' kan ti a.

A team ho kha chu Atul Bora ho khan an inrawn a, Police DIG te inbia se la, a hring kal dan tur chu inremsiam ni se, an ti hman a. Mahse, Assam CM Himanta kha an zu rawn nghal a, ani khan, 'Hei, Delhi ah ka awm a, Union Home Minister ka sawipui dawn a, khalamah chuan thutlukna lo siam suh u,' a rawn tih leh tâk avangin team anga an remtih deuh zet tawh, agreement pawh draft kan siam hman tawh kha, kan ti leh thei ta lo a, a hring chingtute khan an lo tawrh phah leh ta zel a ni.

Tunlai tak hian, ka information dawnah chuan Burma lam aṭangin Kuhva ro a lo kal rih lo a, buaipui lutuk tur a awm rih lo a ni awm e. 'Chu chu, tun sorkar thar hmalaknaah i pawm em?'

"Pawm tho a, ka pawm chiah lo. A chhan chu Burma sipai sorkar a buai a, khi lam aṭanga lo kal khi a khaihlak ve deuh a ni. Tunah tak phei chuan, Tahan aṭanga Tidim ah, Tidim aṭanga Zokhawthara motor lo kal kha TDF hoin kal an phal ta lo a, Falam lamah kawng thui takah an kual ta a, a lo kal ta chiah lo.

Hmanah khan sipai sorkarna khan a la awp vek a, tunah chuan sipai sorkar do lettute khian an awp nual tawh si a. Sipai sorkar khi Chin Hills leh Shan State-ah te chuan a buai nuai a, tun krismas dawna China-a bungraw latute pawhin an tithleng hlei thei lo a nia. Khalai bikah khan, mit siai lai khan, Kudama mi chu rawn ti se la, mit kan siai ang a, chutih lai chuan kudam phai thei si loin an rawn la lut a,".

Khalai kha khaw chhaka mi an rawn la lut tel ṭalh kha police duty te khan an hre lo em ni? Sorkar fail-naah i pawm em?"

"Ni e. Sorkarin a tiṭha tawk lo tih chu ka pawm. Amaherawhchu, harsa ve deuh chu maw, ṭiau ral an rawn thleng a, JCB an hire a, ṭiau aṭangin Mualkawiah nge, Zoteah nge, zan khat thil thu lekah kawng an sial a, a tlang zung zung a, hmun riat hmun sawm dawn laiah a tlang zung zung mai a ni, an ti a, har ve deuh chu a ni.

- Lalnunṭawma Fanai, ZONET