CHIM RAL – INNER LINE

“Zofaten kan hlauh ber tur chu chim ral a ni,” tih thu hi, ziaktu thiam tam tak leh Mizo himna duhtuten an ziak fo va. ILP chungchangah pawh sawrkar demna a ri zing hle.

Mizo ramah hian hna thawh tur pawh kan nei tam ve mai. Sorkar hna lamah hi chuan, Mizo-te hi kan intodelhin sorkar hna hi kan luah ṭha hle-in a lang a, a lungawi thlak e. Sorkar hna thawh hi kan intunnuna ber a ni hial awm e. Hnam dangin kan ramah na na na hi chuan min chuhpui phak lo. Thawh kan chak a, thawk tur an tam a, thawh tur an inchuh lui lui a, thawh turin min daih lo hle. Chuang pawh an tam mai. Kum 2000-a employment exchange ka zawh chuan mi 75,573 lai, hna thawh duh, sorkar hnain a daih si loh an awm. Tuna kum 16 lai a liam hnu hi chuan nuai khat chuang daih sorkar hna thawh tur zawng lai an awm tawh ngei ang.

Sorkar hna thawh duh leh thawktu tur heti taka kan indaih lai hian, contract hna thawh duh, supply hna thawk duh; mahse thawh tur hmu si lo an chuang tam mai. Hemi bakah hian party workers tam tak an chuang bawk. Register contractor leh supplyer an chuan ṭeuh lai hian, hna ṭha leh hna lian thawk turin vai hausa an lang ṭuam ṭuam a, an chang thei viau lehnghal nen. Sorkar lama thu neitute hian, contract hna ṭha leh lian bakah supply hna ṭha leh lian pawh, vai an pe hnem hle in an sawi. Hei hi engvang nge ni ang? Thuruk mi dang hriat tura an duh vak loh te chu, vai hnen aṭang hi chuan, a irhchhuah loh ṭhin vang em ni ang? Zawhna chhan harsa tak leh suangtuah tur titamtu a ni fo mai.

Mizo duhsak theihna sorkar hna lama a lang chhuak ang tho hian, contract hna leh supply hnaah pawh hian lang ve se a va ṭha dawn em. Hemi chungchangah hi chuan, Mizo humhalh duha iak iak ṭhin te thawm pawh hi a dai ang reng hle! Engvanga helama ngawi tlat hi nge an nih le? Vai contractor leh supplier leh sumdawng-te hi, eng pawl pawl emaw chuan sum hmuh nan an thlakleh vang a ni mai lo maw?

Sorkar hna ni lo, supply len contract hna ni bawk si lo, hna hmuh awl tak, thawktu indaih miah lohna, hnam humhalhna ṭha ber ni bawk si a awm a. Hei hi thawk tura inpek a va ṭha em!

Tuikuk leh Takam tiam lovin, hnam dang hna thawk tura lo kal hi, a tam ber leh min chimtu ber an ni. Mosolman ṭhalai rual, an “Id” hmang, sipai lammuala sing rual an han pung khawm ṭhin te hian, min chin nasatzia a tilang. Mosolman puithiam sawi dan chuan, hna thawk tura mosolman Mizorama lo kal hi, sing nga vel an ni. Mosolman bakah hian Nepali leh Dumka mi, Burma mi leh mi dang tam tak an awm. Hengho tel lo hian kan khawsa thei miah lo. Nitin mai hian anniho hi hna hram tawk turin kan mamawh a, kan zawng kan zawng hlawm mai zawng a nih hi. Anniho hi a ni, ILP nei leh nei lo vai reng renga kan buaina ber pawh hi. Kan ngam tawk an ni a, a chang leh lo vai-a, lo mana lo vaw tawk te pawh an awm kha. Huaisen dan ṭha ni maw? Mahni tapchhak zawla inhrosa dum dum, hnaivai taka huaisen, hna thawh tur a awma kut zum duk si hi kan va tam em!

Hnamdang hnathawka kan rawihte hian min chim ral kan hlau hle si a, mahse kan mamawh miau lawi si. Hnawh bo dan awlsam te a awm alawm. An thawh ai hi thawk vek ila, engah lek nge an lo kal tehlul ang? a teuh lo mai. Mizo ṭhalai rual, engmah ti lova nitina ṭhu mai mai te hian, an thawh ai hi thawk vek mai se, anmahni ang hian taima se, inngaitlawm se, thlan far fap fap hna thawh peih ve se, tu tehlul nge vai lak chhuah tum a phe phe ang?

In sa tur te, kawng lai tur te, lo leh huana thawk tur te, quarry-a thawk tur te, thing zai tur te, ramhnuai aṭanga thing pu chhuak tur te, lu met tur te, pheikhawk siam tur te hian engatinge Mizo ṭhalai hi an awm loh? Engatinge heng thawk tur hian, sing tam tak ram dang mi kan chawk luh ni? Mizo ṭhalaite hi kan thang tlawm deuh lo maw! Khawlaia au tur chuan a sing rual kan thawk chhuak peih a, hna thawk tur chuan a sing rual chawk luh a ngai lawi si! Hla phuahtu Vankhama’n “Hmatiang sawn tum Zofa lo zuang tho ula,” a ti a, mu bo mai mai lovin, ṭhu mai mai lovin, kan ram tan leh mahni tan thawh a ṭul. Vankhama vekin “Thawk tana chuan neih ve ni awm na ngai e, Pun leh ang chu siklui laitha zawng,” a tih hi. I thawk ang u, i thawk mawlh teh ang u.

Keini pawh kan thawh theih lai, kan taksa chak lai, 1966 hma lam kha chuan, kan thawk vak ṭhin nia. Ram dang mi hna thawk turin kan chaw lut ngai lo. Keimah nin kan thawk mai. Kei ve mai mai pawh hian, Pawl tlak hlimah ram aṭangin buh hum phur tam tak kawng chhovah thlan huh hluamin ka phur hawng ve a, ramhnuaia thing zai pawh a tlem berah vawi sawm li lai chu, lehkha zir chungin ka pu chhuak ve nia. Ka lehkha zirpui kei aia thawk nasa zawk hi tam tak an awm lehnghal. Mahni ei tur buhfai thingtlang aṭanga phur lut ṭhin, officer lian pui pui ni ta te pawh an awm nual asin.

Mizo ṭhalai te hi van duai deuh ta em ni tih hi i ngaihtuah nawn leh teh ang. Hman deuh lawk khan mi pakhatin Nepali thing zai leh hna thawk a ngaihsan thu min hrilh a. “Thenzawl bul, Vantawng khawhthla bulah, Nepali hovin thing an zai a, chulai kurung hnuai ami thingzai tlawn chu, Nepali ho chuan an pu chhuak vek mai nia!” tiin a ngaihsan thu min hrilh a. Nepali tlangval tih theih chu, Mizo tlangvalin ti thei ve lova, a ngaisang tua a han ṭang chu a tlawm thlak ka va han ti em! Mizo tlangval hian Nepali tlangval an tluk lo maw? Kan va han duai deuh ve le! Mizo tlangval hian Mosolman tlangval kan tluk lo maw? Kan va ho duai ve le!

Heng hnam dang lo kal te hian, kan Mizo nula te hi an mobile top up leina an tum sak ṭhin em ni? A va han ngaihnawm lo em ve le! Hnam dam nan leh kan nulate humhim nana Inner Line permit pek loh aia ṭha zawk chu, taima tak leh inngaitlawm takin hna thawk ila, thawh hreh nei lo ila, a va ṭha dawn em! Chutichuan heng mite hian min chim ral miah lo vang. Chu bakah chuan thu neitute hian, contract leh supply te hi vai pe lo sela, Mizo hi pe zel zawk se. Mizote hian kan ramah na na na chuan, thawh hreh nei lovin thawk bawrh bawrh mai ila, a tha ber ang.

Mizo pawisa fai, hnam dang kuta luang lut ṭhin tam zia chu, singnga rual hlawh hi i han chhut teh ang. Themthiam ni khat hlawh Rs. 650/- aṭang Rs. 700/- a ni a, mi naran hlawh Rs. 350/- a ni. Lak rualin Rs. 500/- ni se. 50000 x 500 = 2,50,00,000/- a ni. Cheng vaibelchhe hnih leh maktaduai nga nitin a nih chu. Thla khatah, kum khatah, sawi ngam loh khawpa tam a ni.

Heng zawng zawng hi keimahni kuta lut vek turin, keimahnin i thawk vek ang u. Inner Line sawi sawi pawh hi a reh duak mai ang. 1966 hma lam pawhin kan sawi ngai hlei nem le.

- Lalthangfala Sailo, 9436154691