KANGMEI CHHIATNA THLENTU
A kAMKÊUNA
Fiamthu thiamho thukhawchang ang deuhin “Khua a ṭhal chho leh dawn ta. Mimal chhungkua leh khawtlang kan fimkhur tlan a ngai ṭhin hle. Chuvangin, chhung tinin in kan chhuahsan dawnin naupang in awm leh pitar-putar in awm leih hlum vek tur,” han ti mai ila chuan, kan inphum seng dawn bawk si lo. Chhiat rupna (man-made disaster) kan hmachhawn nghal tihna a ni mai dawn si! Kan hriat tlan fo tawh ṭhin angin chhiatna chi hrang hrang a awm a; chu'ng zingah chuan kangmei vanga chhiatna hi kan tawh tam ber a ni tlangpui a tih theih awm e. Chhiatna chi hrang hrang zingah khuarêl chhiatna leh mihringina kan thlen chawptir chhiatna a awm a, chiang zawka kan hriat fiah theih nan hetiang hian tarlang ila.
KHUAREL CHHIATNA
Mihring siam chawp vang leh thlen chawptir vang ni lo, amaha chhiatna lo thleng ṭhin hi khuarêl chhiatna chu a ni a, chungte chu - Thlipui; thlichhia; thlivir; ṭhawngaleivir; lirnghing; tlang kang; ram kang; khaw vawt uchuak; khaw lum uchuak; vur tawlh; leimin; tuilian; ruahpui vanawn; sabereka khuang kaih; ṭèk den; rial den; hripui lēng etc. Sawi tur tam tak a la awm thei awm e.
MIHRING SIAMCHAWP CHHIATNA
Khuarêl vang rêng ni lova mihringina kan thlen chawptir chhiatna chi hrang hrang lo thleng ṭhin hi mihring siam chawp chhiatna (man-made disaster) chu a ni a, chungte chu - Sualna chi hrang hrang; helna; nawrhna; indona; ralthuam hlauhawma inbeih (biological/chemical threat); khawl thluak nei hmanga inbeihna (cyber-attacks); inrūn; ram hal; lo hal; tûra inhrai; zu chhe in; ruihhlo hlauhawm hman sual; chemical weapon hman sual; ruihhlo hman sual, inpawngsual; kawlphetha kal sual (electrical short circuit), tui tla hlum etc. Sawi tur tam tak a la awm thei.
KHĀIKHĀWMNA
Khing khuarêl chhiatna leh mihringte thlen chawptir fo ṭhin chhiatna chi hrang hrang zingah khian Mizoram bik hian thlipui, leimin, lirtheia chetsual, ruihhlo hman sual, kangmei vanga chhiatnate hi kan tawk tam deuh ber ṭhin niin a lang. Abikin kangmei vanga chhiatna hi kum tin kan tawh tam ṭhin leh kan hmachhawn ngun ber niin a lang. Chuvangin, nikum 2022 chhunga kangmei vanga Mizoramin chhiatna kan tawh dan dinhmun Mizoram fire & emergency services officials Jan 29, 2023 (Sunday)-a DDK Aizawlin a puan dan tarlang ila:
In kang zat : 34
Kang hlum zat : 15
Kang hliam zat : 11
Ram kang zat vawi : 44
Kangmei vanga kohna dawn zat vawi : 50
Bungraw kangchhe hlut zawng : ₹.23.68 vbc.
Asset chhe zat hlut zawng : ₹.19.28 vbc.
Heng kangmei chhuah hun lai hi March leh October thlaahte a ni deuh ber a; ramkang erawh March leh April thlaahte a ni a, ramkang hi lo hal, huan hal vanga lo awm deuh ber niin MF & ES official chuan a tarlang bawk.
A TAKA KA TAWN HRIAT
Nikum January 2023 thla tir lam khan kan LP Gas pipe hlui tawh lutuk, kan fimkhur tawk lohna avanga gas put ru chu gas stove alhin a lo man a; a bul hnaiah tel (edible oil) leh bawng thau hriak (Beef Tallow) a lo awm hnai nen a inman kai phut a, meikhu chhuahna (fire electric chimney) man kai zelin a khu-alh dum ta ngun ngun mai a, in chhungah pawh awm hleih theih lohin meikhuin a khat ta mup mup mai a. A manganthlak duh kher mai!
Mahse, vanneihthlak takin mangang chiai thlabar (panic) ēm ēm lovin saiip (buara) hnáwngin fire electric chimney alh pawr lai ber chu kan khuh a, tui kan theh zui bawk a, chutih rualin Gas regulator kan off bawk a, zawi zawiin a mit ta a; a thawventhlak huai mai. Kan himna chhan ber erawh Pathian zahngaihna vang liau liau a ni e. Lalpa chu fakin awm rawh se. A dawtlehah chuan electric wiring main Switch-a Miniature Circuit Breaker (MCB) kan hman vang kha a ni. MCB khan electric short tur kha vengin a thim nghal vek a, kha khan lo veng lo se'ng chuan buara hnawnga ṭhelh mih theih rual lohvin a kàng ang a, inchhanhim rual a ni lo tih chu thil chiangsa a ni.
Pa fimkhur ve tak ka niin ka hria, mut dawn apiangin gas stove off a ni em? pindan hrang hranga electric switch off a ni em? a ṭul lova bulb chhit ên a awm em? kawngpui êntu bulb-te a ṭha em tih engkim ka enfiah ziah ṭhin, in kan lenchhuahsan dawn apianga chutiang bawka finfiah ṭhin mi chu ka ni a; ka fanaute pawh chutianga fimkhur tura fuih chamchi ṭhin chu ka ni; mahse, fimkhur loh palhna lai ka lo neih avangin kan kang hlum fai vek loh chauh kha a ni a, chuvangin, tun thlengin thauah a la man thei a ni.
Kangmei chhuah chhan tam ber hi kan fimkhur tawk loh vang (man-made disaster) vang a ni tih ka chiang thar lehzual a. Kha thil thleng pawh kha fimkhur lehzual nan kan hmang a, a lawmawm letling hlein ka hria. Chuvangin, in kang tam tak kan chhana an chhuanlam hi vawk vulh, ar vulh, ran vulh etc. te'n electric bulb zankhua khuaa an chhit ṭhin sa uchuak lutuk aṭanga kangmei chhuak anga sawi a tam hle. A nihna lai tam tak a awm thei. Mahse, hengho hian MCB an hman tel loh tlangpui avang leh electric wiring mumal lova an zam ve mai mai vang a ni tlangpui ṭhin. Hetihlai mek hian P&E Department lam mite han zawh chian hian Electric short circuit vanga kangmei chhuak a ni vek lo va, finfiahna mumal tak hriat a nih ṭhin loh thuin min chhang ṭhin. Kan fimkhur tawk loh vang leh P&E department aṭanga zangnadawmna (compensate) kan beisei vang nge? electric short circuit vanga kangmei chhuak ang zela kan sawi ṭhin hi ngaihtuah chian ngai tak a ni ngei ang.
A TLANGKAWMNA
Heng baka kangmei chhuah chhan awm thei tam tak naupang inkhualtelem mei chelek ching, LP Gas venhim ṭhat loh vang leh thuk Thai finfiah chiang lova in chhuahsan, petrol, khawnvartui, meizial & sikret bung liak hlum lova paih duhdah leh kangmei chhuah thei dang laka fimkhur tawk loh vang leh, kawng hrang hrang a awm thei. Chuvangin, February, March, April thal vaekchar a hnai leh ta a, Zoram mipui chhungkaw tinte mihring siamchawp kangmei chhiatna chhuak thei lakah fimkhur ṭheuh ila, a tihzia ngawt ang.
- Dr. C. Lalrampana