EIRUKNA (CORRUPTION) I DO TLANG ANG U
Kan ram ringu tamna ram ni siah heti tak maia eirukna/hlemhletna a hluar ta mai hi a rapthlak zawk hle mai a. State dangte entawntlak ni zawk awm tak hi, an nuihzabur kan ni mai ang tih hi a hlauhawm hle mai. Mizoramah Sorkar thar a piang a, mipuite pawhin beiseina nasa tak mai kan nei a. Chu sorkar tharin a puan tam ber zinga mi chu kan ramah eirukna a lo tamzia hi a ni. Eirukna han tih hian sum chauh a ni lo, hna thawh leh thil dang tam tak a keng tel a ni. Eiru kan tihte hi han hrem tak tak dawn se la, kohhran mi tak tak, Pathian nia inla muk fe fe pawh kan kat nawk awm asin. Kan sorkar thar chuan mizorama eirukna do turin nasa takin hma a la a, a khirh pawh a khirh viau ta ve ang. Kan ramah chuan sorkar hnathawhte hi a hlawk riau emaw tih tur a ni a, an hlawh han chhut a tam em em lo nia hriatte pawh hi an che lian riau zel. Thla tina hlawh lak ringawtah hi chuan han khawsak nawm em emna tur a awm lem lo; hna sang leh hlawh tam tak pawh ni mah se.
Sorkar tharin heti taka ṭan a la dawn a nih chuan mipuite pawh hian kan thlawp that hle loh chuan an tan chet pawh a harsa hle mai thei. A dik tak chuan veng hrang hrang leh khawtlang pawh hian eiru nia kan hriatte hi kan endawng ngam tlat lo va, kan tlawn zawk emaw tih tur hi a ni tlat a, an inluling lo thei lo. Kan ramah eirukna kan do tak tak dawn a nih chuan khawtlang leh kohhran thlengin kan ṭanrual ngam a ngai. Kan ram budget te hi zaa sawmsarih pawh hi a nihna ang takin hmang ta ni ila chuan, kan ram chu nasa takin chawikanin a awm ang. Tunah hian zaa sawmnga pawh hi a hmanna tur dik takah kan hmang pha ngut ang em aw? Kohhran leh pawl ho, mimalte pawhin state dangah missionary-te kan tir ṭhin a, kan missionary-te zah fona chhan chu kan ram Christian ramah eirukna leh hlemhletna tamzia an lo hre ve kur si a, hei hian kan missionary-te hnathawh pawh a sawt lohna chin a awm dawn a ni.
Kan ramah hian eirukna bo se, kan ram hi han ṭhang zawt zawt mai se chuan, sawi aiin kan thiltih hi a au ring zawk mai thei a ni. Tripura State-ah pawh kum 4 lai kan lo awm ve tawh a, Manik sarkara sorkar lai khan. Sorkar hnathawkte khuan anmahni ta ang tak takin an thawk a, an tourist lodge-te khu an enkawl ṭha em em a, khawpui chang ni lo, thingtlang lama mi thleng khuan a felfai em em mai a ni. Kan ramah hian thingtlang lama kan tourist Lodge leh sorkar Bangla-te hi thlenna tlak a awm ngut ang em aw? sorkar hmun tam tak enkawl zui lem loh ṭhing rep rup hmuh tur a tam em em maite hian, sorkar kan ta neih lohzia a tichiang hlein ka hria. Hengte pawh hi eirukna a nasat zia tichiangtu pakhat chu a ni. Political party mai ni lo, sorkar hnathawkte, mipuite pawh hi kan ṭhanharh a ṭul hlein ka hria. Sorkar hna, a lian ber aṭanga a té ber thlenga eiruk tur dap reng renga kan khawsa ṭhin nia lang hi chu, kan sim a ṭul tak zet tawh a ni.
Pathian thu te, thlarau thianghlim hnathawh kan tihte pawh hi làm sùk hut hut leh rau taka au vak vak lam ngawt hi a ni lo; a taka nunpui a, dikna laltiang nena kan nun ngam a ngai. Dik lo taka sum hailuh ai chuan retheih maite pawh hi kan hmachhawn ngam a ṭul.
Vawikhat chu Thingtlang khaw lian ve tak pakhata sorkar hnathawk pakhat nena kan inkawm ṭuma a sawi hi ka la hre reng mai. Ani chuan, “ Hnathawhna turin pawisa a awm a, zaa sawmsarih hi a hotu lamah a kal ral a, zaa sawmthumte hnathawh nan kan chang a, keini'n chuta ṭangin help ve kan duh bawk si a, hnathawh ṭhat ngaihna a awm hleinem," tiin a sawi a. A rapthlak ka ti hle mai a, heti tak hian hian a ni maw kan ramah hian eirukna a lo nasat mai le? Keini chuan a takin kan luhchilh ve lo va, a luhchilhtuten an sawi chu a dik turah ka ngai a. Hetiang hi kan ram hnathawh dan tlangpui a nih si chuan hmasawn ngaihna chu a awm lo hle a ni.
Kan ram hi hausa tak thei tur kan ni chiang mai a, tourism lamah pawh hian sum lalut tam thei tur kan ni. Kan ram sik leh sa awm dan te, ramngaw la ṭhat dante hi khawvel ram dang leh state dangte pawh hian hmuh an chak ngeiin a rinawm. Tunah hi chuan kawngpui ṭha leh tourist-te tana han tlawh theih tur chi hi kan nei chau si a, mi tam tak hi an lo kal loh phah nite hian ka hria. Kan ram hi siamṭhat a ngai a, kan tlai tawh mah mah em aw ka ti ve a ni. Kan sorkar thar hian kan ram siam ṭha tur hian nasa takin ṭan lak a tum niin a lang a, mipuite pawh hian thlawp tlat ila, party lam dah ṭhain ram hmasawna tur chuan ṭangrual ila, kan la siam ṭha thei mai thei a ni. Chief Minister ṭawngkam pakhat ka duh deuh awm chu, “ Kan ram siam ṭha tur hian theihtawp kan chhuah dawn a, term lehah kan tlin loh phah a nih pawhin a pawi lo,” (A ṭawngkam ang chiah chiah chu a ni lo mai thei e) tia a sawi hian min ti lawm hle.
Hindi film pakhata ni khat C.M film hmuhnawm deuhte kha a tak takin han kalpui se chuan, mipui tam zawk hian kan thlawp ngei ang. Kan sorkar hi zam hauh suh se, mi dik leh Pathian ṭih mi, ṭawngṭai mi leh Pathian thlaraua thuam tam tak kan ramah hian an awm a ni. He Ṭawngṭaina Tlang (Prayer Mountain) ah hian ni tin mi tam tak ṭawngṭai turin an lo kal a, ṭhalai chaw nghei ṭawngṭaia riak an awm reng bawk a, kan ram tan, kan ram hruaitute tan ṭawngṭai hi kan bang lo a ni.
Kan ram hian sualna hi kan do a ngai, sual hi a inluling rei lutuk tawh a, zak ram ram khawpa kan siam a ngai a ni. Kan ram hian hma a lo sawn a, eirukna um bo a nih a, Pathian thu a tak taka kan kalpui chuan state dang leh khawvel ram dangah missionary hna ropui tak sawi lo pawhin kan thawk tihna a ni dawn a ni. Chu chu a ni, kan nghahhlelh Zoram thar chu.
- Reuben Lalnunthara Hnamte