Written by
- A.C. Zonunmawia
CEP

Mizorama ramhmul engtin nge ni zel dawn?

Mizoramah chuan Mizo District (Forest) Act, 1955 hmangin ramhmul humhalhna hmun (reserved forests) te kan nei a, he dân hi kum 1990 khan siam ṭhat niin Mizoram (Forest) Act, 1955 tih a ni ta a ni. Tuna Assam nena kan inrina lamah kum 1878 khan Indian Forest Act, 1878 hmangin Inner Line Reserved Forests (ILRF) puan a ni a, hei hi 1318.31 Sq.km zeta zau a ni. Tunhma chuan ILRF hi Assam Forest Regulation, 1891 hmanga enkawl ṭhin a ni.

Kum 1980 khan sorkar laipui chuan Forest (Conservation) Act, 1980 duangin, he dân hi ni 25/10/1980 aṭang khan hman ṭan niin, Mizoramah pawh Mizoram (Forest) Act, 1955 nen ramhmul enkawl leh humhalhna atan hman chhoh ngar ngar a ni. Forest (Conservation) Act, 1980 hi siamṭhat nual tawh niin siam ṭhatna hnuhnung ber erawh kum 2023 khan neih a ni. Kum 2023-a siam ṭhatna hian a dân hming (Title of the Act) a thlak hlawk a, Van (Sanrakshan Evam Samvardhan) Adhiniyam, 1980 tih a ni ta a, dân siam ṭhatna lam ai mahin dân thar (new legislation) a ni mah zawk a ni. He dân thar atan hian Consolidated Guidelines siam a ni a, Van (Sanrakshan Evam Samvardhan) Rules, 2023 pawh siam nghal niin a dânpuite nen ni 1/12/2023 aṭang khan hman ṭan an ni.

He dân thar hian ramhmul enkawl leh humhalh kawngah kan hnam tih dan phung (customary law/practices) a khawih buai theih bakah, ramhmul tam tak kan chân phah theih dawn avangin India Dânpui (Constitution) Article 371G hnuaia ‘special category state status’ hmangin Mizoram Legislative Assembly (9th Assembly) chuan ni 22/8/2023 khan ‘official resolution’ hmangin a hnawl ta a ni. Principal Act ber kan hnawl tak si avangin inkaihhruaina a ken tel leh Van (Sanrakshan Evam Samvardhan) Rules, 2023 pawh kan ramah chuan a hman ve theih ta loh a ni.

Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin Projects (linear & non-linear) eng emaw atana Forest Clearance (FC) mamawhna a awm pawhin kan ti thei dawn rih lo niin a lang. Dân hlui zawk hmangin tih tum ngawt ila, Dân thar hmanga siam danglam a ni tawh a, Dân thar kan hnawl si avangin kawng a ping rih hle a ni. FC tel lova project thawhtir a, ramhmul ṭha tak tak an han suasam tur lah hmuh a hrehawm dawn bawk si. A nghawng tur thlira kan lo inbuatsaih lohna nghawng tur hi huphurhawm tak a ni. Hmanhmawh taka kan inbuatsaih zung zung a ngai ta a ni.

Mizoram (Forest) Act, 1955 hi kan thuamṭhat a ṭul hle tawh a, hmasawnna tur atana kutthlâkna vanga ramhmul ṭhiah chungchangah pawh a tih dan tur (provisions) kan bilh tel a ṭha awm e. Tin, Mizoram Forest Rules ṭha tak duan theih a pawimawh bawk ang. Heng siam ṭhatnaah hian kan hnam dân (customary laws/practices) thlengin nghahchhanah hmang thiam ila, chu chuan dân zawm leh kenkawh kawngah harsatna a thlen tlem phah a rinawm. Chhuan lo la awm zel turte’n ramhmul enkawl kawngah ‘historical injustice’ an hmuh lohna turin tuna mite hian ṭan kan lâk a ngai e.

- A.C. Zonunmawia, CEP