Written by
- Joel Laldinpuia
BHMS, National Institute of Homeopathy, Kolkata.

CHRISTIANITY KAN DANGLAM BÎKNA CHU ENG NGE?

Khawvelah hian sakhaw tam tak a awm a, mi thiam e chhût danah chuan Sakhaw 4200 vêl a awm nia ngaih a ni a, chuta a langsâr zualte chu Christianity, Islam, Hinduism, Buddhism, Judaism te an ni. Rin dan leh pawm dan pawh a inang lo hlawm hle. Christianity hi sakhaw dik bera kan ngaih ang bawkin Sakhaw dang pawhin anmahni Sakhua ṭheuh chu dik ber leh pawmawm berin an inngâi ve vek a. Rin dan leh pawm dan hrang ṭheuh mah se,eng Sakhua pawhin kan hrui khat vawnna pakhat chu ‘sual’ hi a ni. ‘Sual’ chu Pathian/pathian duh lo dan ang zawnga chêt/khawsak/thiltih hrim hrim hi a ni a, Pathian/pathian ram luh theih lohna angin an ngai vek a, eng Sakhua pawh hian thilṭha tih te, ṭanpui ngaite ṭanpui te, inngaihtlâwmna te, Pathian/pathian ṭih te, sual haw turte, nunchang mawi te, aia upa zahte leh a dang tam tak; keini Christianity-in kan inzirtir leh awm dan tur ang hi an inzirtirin an nunpui ve vek a, kan danglam em emna pawh a awm chuang lo a ni ber e.

Amaherawhchu, Christian kan danglam bîkna chu ‘Chanchin ṭha hril’ hi a ni. Tho leh Isua Krista’n vâna hruai chhohva a awm hmaa Amah zuitute hnêna min chah chu, “Khawvel ram zawng zawngah kal ula, mi tinte hnênah Chanchinṭha hi hril rawh u,” Marka 16:15 a ni.

Christian-te chu tute nge?

Mihring suala a tlûk hnuin chatuana boral mai tur sual bawih lak ata min tlan turin Fapa pêk kan ngai a,chu chu Lalpa Isua Krista (Messiah) a ni. Juda-ten kum 2000 chhûng Messiah lo kal tur an nghâk a, amaherawhchu a rawn lanin Amah an hai leh si. Ama mite ngeiin Kraws-ah khengbetin an tihlum a, hrilhlâwkna chu tih famkima a awm theih nan. Chuta ṭang chuan chhandamtu Messiah ring lo mite aṭang chuan Judaism a lo piang a, Islam hoin Messiah chu a lo la kal loa ngaiin, Isua chu Zawlnei pakhat ve mai ang chauhin an ngai a. Thuthlung thara JOHANA ziakah Isua chu, Fapa, Chhandamtu a nihzia leh Pain hriatpuitu atan a ruatzia chiang takin ziak a ni. Isua vana hruai chhoh a nih hnu khan, a zirtirte chuan Tho leh Isua Krista chanchinṭha hril hna chu hmun hrang hrangah zirtirin, mi tam tak piangtharin Baptisma an chang a, chû'ng a ring apiangte chu Pathian koh-hrante ‘Kohhranho’ an lo ni ta a. Tirhkoh Pawla leh Barnaba te'n Antiokei khuaa an zirtirte Kohhranho chu ‘Kristian’ an tih hmasak ber an ni a, chuta ṭang chuan Tho leh Isua Krista hnungzuitute chu Christian tia hriat an lo ni ta a ni.

Christian-te kan danglam bîkna tur chu eng NGE?

Sawi tâk ang khân Christian-te kan danglamna chu Chanchinṭha hril hi a ni. “Engpawh ni sela, in awm dan chu Krista Chanchinṭha nen inmawi phawt rawh se,” Philippi 1:27-28 ah kan hmu. Chanchinṭha hril hna thawk tur hian Missionary/Pastor kan nih vek kher a ngai lo va, khawi hmunah pawh awmin, eng thil pawh ti ila, rawng kan bawl ve theihna chu kan nundan kan uluk hi a ni. Kan nungchang, kan hawiher, kan mizia leh inchei dan thlenga zahawm tak leh mawi takin kan awm ṭhin tur a ni. Ringlo mite'n Christian hi sakhaw dik tia an ngaihna leh tehna tur chu kan nungchang, hawihhâwmna, hmangaihna, tlawmngaihnaah a ni tur a ni a, Pathian thu sawi thiam tak tih lam a ni ber lo. Keimahniah Krista hmêl an hmuh theih nan Pathian tihna nen nung ila. A bikin Christian-te chuan hmangaihna kan ngah tur a ni. Sakhaw dang laka kan danglamna chu hmangaihna kan neih hi a ni. Bible-ah pawh chu chu Thilpêk ropui ber a ni si a ‘1 Korinth 13:1-5’. Hmangaihna vângin a Lal thuthleng kalsanin mi sual ber leh tê ber pawh min chhandam si. Lal Isua'n, “I vengte hmangaih rawh” “A tiduhdahtu che u chu ṭawngṭaisak rawh,” tiin min zirtir a nih kha.

Atheist pakhat hian vawikhat chu zawhna a nei a,

Khawvelah hian Sakhua a tam êm a, a eng sakhua ber hi nge dik a, pawm tlâk pawh ka hre lo. A tua te paw'n Pathian/pathian dik zui angin an insawi vek si a," tiin. Speaker pakhat chuan heti hian chhâng a, “Ka ṭhian, Khawvelah hian eng sakhua hi nge hnehchhiah leh tihduhdah tâwk nasa ber a, i nuihsawh liam mai mai pawha Hmangaih taka Pathian thu la hrilh hrâm hrâmtu che,” tiin. Chu Atheist pa chu a inhmuchhuak a, a piangthar ta an ti. Lal Isua paw'n Pathian ram chanchin a hril kual lai khân Ama mite ngeiin an ringloin, nasa taka hnehchhiah leh nuihzat a nih kha, amaherawhchu a bansan mai lo. Hmangaihna vangin a thil tihtur chu a hlen tho.

Helai Kolkata-a ka awm a china ka thil hmuhchhuah pakhat chu, helai mite Hindu leh sakhaw dang be ho chuan hmangaihna an tlachham tih hi a ni. Mizo thufingin, “Mahni tana chakai khawrh,” a tih ang hrimin mahni ṭheuh an inngaihtuah a, tlawmngaihna pawh a awm lo, khawi hmunah pawh a chuh helh helhah an ṭang a. Amaherawhchu, Mizo Ringtu inti ṭhenkhat tam zawkten kan tluk lohna chu an fair/dikna hi a ni. Bible-in, “Bûkna dik lo chu Lalpa mit hmuhin thil tenawm a ni,” a tih hi chu Bible hre kher lo pawhin an zawm ve tlat.

Chuvangin, keini Pathian nung betute chu danglam hlak ila, an aia ṭha leh nun dikin i awm ang u. Christian kan nihna anga kan tih ngei ngei tur kan duty, kan Lalpa Isua'n min phût tlat chu, Tho leh Isua Krista chhandamna chanchinṭha hril a ni tih hi hre rengin, he kan khualzin hun chhûng rei lo teah hian hmangaihna nen Thlarau bo tam tak i chhan chhuak ang u. AMEN

- Joel Laldinpuia, BHMS, National Institute of Homeopathy, Kolkata.