Written by
- Dr J.T.Vanlalngheta
Life Member, IIPA.

DAMLOHA MIN ENKAWLTU DOCTOR (DÂKTAWR) HO HI

Mizorama ni tin chanchinbu kan neih zinga ropui ber, copy tam ber leh hlawhtling ber 'Vanglaini' February 4 & 5-ah Organised Service chi 7 – MSS, MPS, MHS/DOCTOR, MES, MFAS, MIS leh MCS -te post ruak zat leh Deptt 4-a MES-te awmna post ruakte tar lan niin, an vaiin Deptt 10-a OS hna ruak tar lan a ni a, heng zingah hian Mizoram Health Service (MHS)/Doctor hna ruak tam berin post 104 lai hnawh khah loh a ni a; chutih laiin, post ruak tlem ber chu Mizoram Secretariat Service (MSS) niin post 1 a ruak thung. MSS hi a hming put chhan Secretariat mi an nih angin, Secretariat-ah chauh awmin pawn lam, eg. Executive organisation-a an awm hian deputation-in an kal nge, post nghet neiin an post chu an va luah tih chu he thu ziah chhiartute chhànah dah ta ila; Central Service chu State-a an thawh hian deputation-in an kal a, chutih laiin, AIS, eg IAS/IPS (Polics) leh IFS (Forest) te chu All India Services (AIS) an nih angin State hrang hrangah an hming ang chiah hian an awm a ni. Ka sawi tum loh lamah ka'n kal pèn chu(h)!

Heti tak maia Doctor-te post ruak a tam fal hi eng nge a chhan ni ang? A tawi thei ang bera sawi chuan, a zir chhuak ṭhahnem takten Sawrkara luha khawpui pâwn, thingtlang hmun hrang hranga awm ai chuan; khawpui chhunga awm Private Hospital-a thawh an thlan zel lai leh, Mizoram Health Service member/doctor-te pension an awm ve reng bawk si avang hian Daktawr zir chhuakte hi kan la nei tam tawk lo a, hna ruak hnawh khat khawp pawh doctor zir chhuak hi kan la nei lo a ni ber mai.

Dik taka sawi chuan, service mal khaia hlu ber chu medical doctor-te service hi a ni, ti ta ila a inthlahrunawm lem loin ka hria; an hlutna hi hriain Sawrkar Doctor-te tih phur nan Sawrkar Laipui chuan, Prime Minister Pu Modhi-a hunah hian General, PG, Super, etc thliar lovin, an vaiin kum 65 chu an pension kumah a puansak a, NPA pawh Cadre thliar hrang lovin a pe vek a, chu chu an zawm a, Assam pawhin a zawm a, Mizoram doctor (MHS)-te erawh chuan State sum neih loh hre thiamin kum 62-ah an lungawi thei a, a lawmawm hle.

Medical Doctor-te hi an zir zawh ṭheuh leh an zir bingte chu hman (apply) a awlsam nan Cadre hrang hrangah ṭhen an ni tak nain, State Sorkar/Ministry policy hlen chhuak tura chhungkaw pakhat member hrang hrangte pheikhai rual (cooperation and coordination, etc)-a thawk chhuak an ni bawk a, an hna hi inkalthelh, inpawlhsawp leh kal dun/rual hun hi a tam khawp mai. Mi ṭhenkhat ngaih dan anga watertight compartment anga ṭhena facilities leh retiring age inang lo emawa tih hi a practical thei lo; DHS leh DHME-a an inṭhen tawh pawh hi inzawmkhawm leh ṭhain an zinga ṭhahnem tak chuan an ngai hial niin a lang.

Kan sawi tum bera chu hei hi a ni: Engtin nge thingtlang hmun hrang hrang leh kilkhawr tak tak thlenga doctor-te hi awm duh turin kan ruahman ang, tih hi, beng sika ngaihtuah a ngai a ni. Central Sawrkarin a phalsak anga an retiring age kum 65-a dahsak hi ni ve ta se, awmzia a nei phak lovin an rilru a tidanglam phak miah si lo ang; hna an zawm tirh aṭang hian tun an dinhmun aia facilities ṭha zawka thuamin a sàwt ang em? Ṭawng thu chhe lovah (DHS lama) tun hmaa CMO hna an inchuh ve ṭhin nia lang pawh, tun hma nen khaikhin chuan hna thawhna tur sum a tlem tawh avangin he post luahtu nih hi an châk lovin, luahtu tur hi an inhnawn tawh mah zawk em? Heti khawpa service zawng zawnga zir chhuah hautak ber nia ngaih theih, Sorkara an luh hnuah an tawpna pawh hi Additional Secretary a la ni chauh si em? Health Commissioner awm tho si hian a hnuaiah (MPS-ho tih ang deuh hian) Health Secretary awm ta se, chu chu MHS (Doctor)te hian luah ta se. MBBS leh a hnu PG leh Super (M.Ch) zir chhuakte hian tun ai hian Sawrkara luh hi an chak deuh ang em? Nge, tun ai hian an NPA rate hi tihsan ni ta se, an phûr daih zawkin a sawt deuh ang em? Rawtna tam tak a awm thei a, tunah kan sawi seng lo a ni.

Eng Service pawh hi a member-ten thingtlanga awm an hrehna leh hreh lohna ber nia lang chu, quarters awm/awm loh, etc te ni bawk mah se, luhna/entry har leh sáng tak ni si, an thawh rei hnua Service dangte emaw an anpui ang deuhva an ngaih (eg. Engineer leh doctor, etc; engineer/MES-te phei chu service mobility-ah an la phak lo nasa bawk si) te nen an khaikhina an dinhmun a zahawm leh zahawm lohah hian a ni viau bawk ang.

Doctor-ho danglamna leh hlutna pakhat chu, damlote tana eng lai pawha a chhun a zana koh theiha an awm reng 'on call' hi a ni bawk; hei hi hmunpuiah a ni emaw, thingtlangah a ni emaw, hmun kilkhawr berah pawh a dang chuang lo; tin, Deptt. danga thawkte awm lohna hmun/khuaah te an awm fo bawk. Chuvangin, sorkarin mipui hriselna policy lam 'health policy & administration' hlawhtling thei ang bera hlen chhuak tur chuan Medical Doctor-te tihphûr (motivate) theih dan ber hmuh chhuah a, hman nghal chu tih dan ṭha leh hmangchang ṭha a ni ang. Chumi hmu chhuak tur chuan inrawn tlan a ngai a, hmasawnna tur kan la ngah hle mai; a tahtawl zelin le. 'MO thar' zam ṭha tak mai, tun sawrkar thar hian term thum tal hmang ta se, India ram mai ni lo, khawvel ram dang nen pawha khaikhin tham khawpa ṭha Hriselna lama hmalakna leh hlen chhuahna hi an hmangaih êm êm, Mizoram leh a mipuite hi min hlui hman ang em tih hi suangtuahnaah a awm ni.

- Dr J.T.Vanlalngheta, Life Member, IIPA.