Ram leh Hnam Humhalh
Ram leh hnam humhalh chungchang sawi hi sawi a tamin vawi tam tak ziak leh chhiar pawh kan hre tawh awm e. YMA pawhin a ngai pawimawh êm êm a, kumpuan atan vawi tam tak a thlang tawh bawk. Mahse YMA ngaih pawimawh ang hu hian mipuite hian kan ngai pawimawh lo êm ni aw a tih theih ang. A chhan chu kumpuan atan vawi tam tak a thlang tawh a, a rah hmuh tur a la tam lo hle. Chuvangin, mipuite hian kan ṭawiawm ṭhat hi a pawimawh êm êm a ni. Ram leh hnam humhalhah hian Mizoram kan thlur bing deuh dawn a ni.
Ram leh hnam humhalh tih hian a huam zau hle mai a, mahse eng chinah nge ram leh hnam humhalh hna hi kan kalpui ang tih erawh hriat thiam a har viau awm e. Ram leh hnam humhalh tur chuan ramri humhalh ngaih pawimawh ringawt a tawk lo a, hnam humhalh ngaih pawimawh ringawt a tawk hek lo. Ram chhunga sualna hrang hrang leng lakah te, tuia cheng zawng zawng te, rannung leh ramsa zawng zawng leh ramngawte kan humhalh a ngai a ni. Ram leh hnam humhalh hi a pawimawh êm avang hian hetiang zawng hian lo tarlang ila, a ṭha awm e.
1. Sakhuana :- Ram leh hnam humhalh nana pawimawh êm êm chu kan Sakhuana (Kristianna) hi a ni awm e. A chhan chu Kristianna a nih tawh chuan tute pawh hi kan lungrualin kan ṭangrual hma bik êm êm a. Hei hi ram leh hnam humhalh nana kan kaih luh thiam a pawimawh hle. Kristianna a him tawh loh chinah chuan ram leh hnam hi a him kim tak tak thei lo a, chuvang chuan kan missionary hmasaten kristianna leh yma hi inhne rem takin an lo kalpui tawh ṭhin a. Chuvangin keini pawh ram leh hnam humhalh nan kristianna hi kan hman thiam chuan rah a chhuah ngei ang.
2. Inpumkhatna :- Inpumkhatna hi ram leh hnam humhalhna kawnga thil pawimawh tak a ni. A chhan pawh inpumkhatna tel lo chuan eng ang pawhin hma la ṭhin mah ila, a sâwt tak tak thei lo a ni. A hma latute hah viau ṭhin mah se, a rah chhuah hmuh tur a awm thei tak tak lo. Chubakah Mizote hi hnam tlem tè chauh kan la ni a, mahni hnam inla bil tham kan awm lo a, inthliar hrang tham kan awm hek lo. Chumi ṭawng hmang chauh emaw, chumi hnam chauh Mizo a ni tih tur an awm hek lo. Ṭawng hrang leh hnam hrang ni mah ila, inlungruala ke kan pen a ngai a ni. Chutih a nih loh chuan ram leh hnam humhalh nana kan hmalak tawhna zawng zawng hian awmzia a nei thui lo a. Kan thinglunga mi dangte va en hranna awm ṭhin kulh hi ṭhiat ila, tichuan ram leh hnam humhalh kan tumna hian pâr a chhuah ngei ang. Inpumkhatna ṭha nei turin ke i pen ang u. Chu chu ram leh hnam humhalh nana a kaikuang pawimawh a ni si a.
3. Zirna :- Ram leh hnam humhalh nana pawimawh dang leh chu zirna hi a ni. A chhan chu thiamna hian hmalak dan tur kawng min hriattira ram leh hnam tan a ṭha êm êm a ni. Ramriah vawi tam tak kan buai tawh a, kan la buai leh zel mai thei. Sawrkar lama kan hotuten pawn hma chu eng emaw chen chu la ṭhin mah se, a ngai tein kan buai leh ṭhin. Chuvang chuan, Mizote hi khawi khawi State-ah emaw Chief Secretary te kan la nih ve fer fur theih hunah chuan, tuna kan buai fo ṭhinna leh ramria kan buai fo ṭhinna hi a ziaawm ngei ang. Chuvangin, zirna hi ram leh hnam tana a pawimawh zia hriaa kan ṭan sauh sauh pawh a ngai a ni.
4. Intodelh :- Ram leh hnam humhalh nana ṭha tak chu intodelh hi a ni. Mizoram hi kan intodelh lohzia kan hre ṭheuh awm e. Kawng dan pin a nih hlek tawh chuan thil man a to ṭawk ṭawk nghal mai ṭhin. Chubakah, kan intodelh loh miau avangin ram leh hnam humhalh kan tumnaah pawh a huai tak tak theih loh. A chhan chu mi dang tlawn ngai kan ni fo ṭhin a, hei hian kan hmalak tumna ṭhenkhatah chuan a dal châng a awm bawk ṭhin. Chuvang chuan intodelh tura hmalak kan inzirtir thar a ngai a ni.
5. Sual do :- Sual do hi ram leh humhalh nan thil pawimawh tak a ni. Ram chhungah sualna a pung nasa êm êm a, kum danga kan la hriat ngai loh ruihhlo hming ṭhenkhat chu kan lam thiam mang loh pawh a ni hial ang. Hei hian ram leh hnam humhalh nana a ṭul huna ke pen chhuak tur ṭhalai hriselna nasa takin a tibuai a, a pawi êm êm a ni. Chuvangin, ram leh hnam humhalh nan sualna hrang hrang bakah, ruihhlo chi hrang hrang kan do a ngai a ni.
Pathianin ram ṭha tak leh boruak ṭha awmna Mizoram hi min pe a, hei bak chu ram dang min pe tawh kher lo vang. Chuvangin, a humhalh hna hi kan thawh a ngai a ni. Kan ram hi ram dangin min lo humhalhsak ngawt dawn lo. Kan pi leh pute khan ram leh hnam humhalh nan thlan tui mai ni lo, thisen chhuak hial leh an nunnain a tawrh thlengin nang leh keia dam ve nan hma an lo la tawh ṭhin. Ram leh hnam humhalh hna hi sawia fel mai chi a ni lo. A taka thawh ngai chi a ni.
ENGTIN NGE RAM LEH HNAM HUMHALH NAN KE PEN VE I TUM LE ?
- Thantea H2B