Written by
R.Lalfakawma
Seling

CAA karah Lalpa ram lak tumin

Mite hriat hlawh lem lo Lalrin­zuala (Mapuia), Ngopa khua chu September Ni 30 khan a rawngbawlna hmun Tripura ram Thum khuaah a boral a. A nupui Manuni chuan, “Ka pasal damlo ka buaipuina leh thihnaah hian kan miten ka hmelah lungngai hmel an hmu tur a ni lo. Kristian­naah hian thihnaah pawh thla­muanna famkim a awm tih an hmu zawk tur a ni” a ti a, huaisen leh pachang takin ring lo mi leh ring tharte kiangah an pa ruang a kil a ni. 

Mizote hian Pathian mal­sawmna kan dawng nasa a, a rawngbawl hna pawh kan tuipui hle. Ram thim ram rovah rawngbawlin kan chhuak a, a chhuak ve thei lo pawhin in lamah theihtawpin thawhlawm kan lo thawh ve hram hram a; bang lovin kan ṭawngṭai pui bawk a. Hetiang kan nih mek lai hian Hindu lal ram din tumtute chuan kan tih dan an thik nge ni, an lalpa ram lak tumin an bei ve nasa mai a. Keini kristiante phei chu anni nena khaikhin ralah chuan ui hum pawh kan zat lo ve. Charles Darwin-an ‘a thei thei, a chak chak dinchanna’ a tih khawvelah hian mahni hnam leh sakhua dinchantir tumin kan bei vek zawng a nih hi. Theih nise chu Hindu chauh ni lo, sakhaw dang zawng zawngte pawh hi awp beh vek a, vanrama hruai thlen phiar mai hi kan duhthusam a ni. An chunga thuneitu phei ni ila thlalera dar rul en duh lo chu kawih vanvadak a, entir luihtir hram dan kan zawng ang chu. 

Khawvela democracy ram ropui ber leh sakhaw zalenna ramah kan awm a; kan ram zau takah hian hnam leh sakhaw hrang hrangte chu mawi takin kan par vul ṭhin a ni. Kan India danpui chuan mi tinin mahni sakhaw duh zawng kan biak theihna turin zalenna min pe a, mi sakhaw be tura intihluih phal pawh a ni lo. Zalen takin mahni sakhua be ṭheuh tur kan nih laiin hmun leh hun ṭhenkhatah kristianten nekchepna kan tuar fo va; kan biak in thianghlimten hal leh tihchhiat a tawk a, mihring innghaisakna rapthlak tak pawh kan tuar fo. Sakhaw zalenna rama awm siin tihduhdah leh nghaisak kan tawk fo hi a lungawithlak lo va, India khua leh tui kan nih angin kan dikna leh chanvo hi kan nei ve ngei tur a ni. 

Prof. Siamkima khan kan Bible hi ‘khawvela literature huaisen ber’ tiin a lo sawi tawh a; eng sakhaw thurin dang mah a mil lo va, amah hian a mal din ngawk mai a ni. “Khawvel zawng zawngah kal ula, thilsiam zawng zawng hnenah chuan Chanchin Ṭha hi hril rawh u” tih thupek kan nih miau avangin sakhaw dang betute chuan keini kristiante hi min haw hle. Keini lah chuan kan lallukhum tichhahtu atan kan duh nasa mai si a, a rem leh rem lo pawh ngaihtuah lovin Chanchin Ṭha kan zu hril hram hram a; an thlarau nun kan veipui luatah an pawi kan zu sawi ṭhin a ni ber mai. A chang phei chuan ring lo miten chhandamna an chan ve theih nana kan chet dan hi a ringtu chet dan phung lo riau lai pawh a awm thei mai awm e. 

Kan missionary-ten ramthim rawngbawlna an kalpui dan report ngaihnawm tak tak kan ngaithla ṭhin a, ngaihnawm kan tih zual lai pawh a ruk a rala an beih hram hram dan te hi a ni. An chetna ram dan leh inkaihhruaina phal bakin an che a, man chhuah nih palh chuan lungin tan phah hialna tur ang chi-ah te pawh kan missionary-te an zam chuang lo. Hetianga huaisen taka beitute thawm hi ngaihthlak a nuam a, a ngaihnawm bawk a ni.Thupek kan nih anga rawng kan bawlnaah hian eng sakhaw rin dan leh ram dan emaw chu kan kalh tih kan hre hlawm ngei ang a. Hei hi keini kristian lam ngaihah spiritual takin dik lohna awm lo mah se sakhaw tih bik nei ramah te, sakhaw biak inlehtir tuma beih phal lohna hmunahte chuan a ngaimawhawm ve viau ang. Chuvangin, tirh kan nihna hmun hi ṭap chunga buh chi feh chhuahpuina hmun leh mahni mihring nun ral zelna hmun a ni tih kan chian a ṭul. A nih lohva kan pasalṭhaten hlau leh tlan chhe chunga buh chi an feh chhuahpui a nih chuan hlauhna thlarau a tiak duh khawp ang le. 

India rama Hindu zat hi niin ram rorelnaah an thuneihna ang hi nei ve ta ila, sakhaw dang betute dinhmun hi kan ngaih­tuahpui duh ang em? Kan dinhmun en hian Chanchin Ṭha hril kawngah ṭhahnem kan ngai si a, hre lote hnena hril mai duh tawk lovin hre reng chunga ring tikhawng lui tlatte phei chu Taliban takin kan baptist hmiah hmiah mai lo’ng maw tih tur a ni. Hnam dang kara Chanchin Ṭha kan hrilna kawngah pawh hian kan thusawi leh lehkha semte aiin kan nun hian thu a sawi ring zawk tih kan hriat a va tha em! Pu Mapuia nupui ang hian rawngbawlna hlawhtling nei tur chuan ring lo mite hian a takin kan nunah an hmuh a ngai. Thin langa, zun hin dawt, khawchhak lung lum, thim thuah hnih, adhar card, ration card, CAB/CAA kan hlau emaw hlau lo emaw pawh nise rawngbawlna hlawhtling nei tur chuan kristian zia hi a takin kan nunah lantir a ngai a ni. 

- R.Lalfakawma, Seling