Written by
-Lalrammawia

MSSSB ṬHIAH LEH A BEHBAWM THUHLA

Kan ram chuan ke pen ve zelin hmasawnna tur nia hriat kawng hrang hrangah hma lak a ni a, chu'ng hmalakna tur chuan Political Party te mipuiah an rawn inzuar a, mipuiten an inzawrhna lamah kan ngaihzawn zawngte kan thlang ta ṭhin a ni. Hei hi a democracy em em a, kan kal zelna atan pawh kan la hmang zel dawn bawk a ni. An thil zawrh kan lo duh a, kan sawrkartir an ni zel a, “an ni lo” pawh ti an awm mai thei. Mahse India danah an ni kan tih tlan dial dial kha kan duty a ni ang.

MSSSB ṭhiah (dissolved) hi ZPM party chuan an campaign laiin mipuiah, “Kan ṭhiat ang,” tiin an inzuar a, kan sawrkartir ta a, ṭhiah duhna a chak tihna a ni. Tunah chuan ṭhiah hi a ṭhat leh ṭhat loh lam sawi thu a cheng tawh lo bawk nen; hmun dangah te theih ang tawkin kan ram tana a uiawmnate ka lo ziak tawh a; Public Mandate a awm tawh avangin sawi pawh ka tum tawh hran lo. 'Ṭhiah duh chhan' zinga mipui hnena thu langsar ve tak chu chhungkaw pakhat testimony kha niin a lang bawk. Khatah khan, sawrkar lai Party te 'induhsakna bawm' ang maia ngaih a nih theihna sawi langin, 'ṭhiah' chu an zuar ta a. Ṭhiah duh chu kan sawrkartir tak avangin mipuiin ṭhiah kan duh tihna a lo ni ta a ni. Manifesto/Doctrine of promises te an pawimawh em em si a ni.

Tuna ka rawn sawi lan duh chu, DAN mit aṭanga ṭhiah a ṭul tihna leh 'Dan a kalh' tih thu thuziak te kan chhiar a, kan rilru pawh a kaihruai tel a ni mai thei. Chu chu a lo ni reng em tih chu ka sawi nawn duh lai a ni ve a nia.

MSSSB hi DAN KALH A NI EM? : Cabinet meeting-in a passed, Executive Order siama din a ni. “Now, therefore, in the interest of public service and as per the approval of the Council of Ministers in its meeting dated 10th June, 2019 conveyed vide Memo.No.J.l 1011/1/2019-POL/Vol-II dt. 13.06.2019, the Governor of Mizoram is pleased to constitute the Mizoram Subordinate Services Selection Board” tia din MSSB hian dan a kalh ( Illegal/Unlawful) kan tih a, dik lohna belhchian dawl tak a nei a nih chuan LAW COURT-ah khan lo khin mai awm a nia aw! te chu ka ti ve nauh nauh ṭhin. Kei chuan dan kalh (Illegal/Unlawful) ah ka ngai ve hauh lo mai tih thuah mahni thlirna hi han sawi ve thung teh ang. Zau zawka sawi thei leh mi thiamten an rawn thual mam turah beisei bawk ta ila. Constitutional Body (India Constitution chhunga a tarlan) chu a ni hauh lo va, Constitution-a tarlan loh (Non-constitutional Body) chu a ni. Non-constitutional zawng zawng erawh chu Dan kalh (Illegal/unlawful body) an ni kher lem lo chuan a hriat ve a nia.

India ramah Staff Selection Commission (Body) kan nei a, a lo din chhoh danah chuan Parliament-a estimates committee-in a recommendation (47th report 1967–68)-a a tarlan a ni. Hetah hian sawrkar hna post hniam hret zawkte làkna tura exam lo buaipuitu atan a siam a, chutah Department of Personnel and Administrative Reforms hnuaiah awmin, 4th November 1975 ah chuan India sawrkar chuan Subordinate Service Commission tiin a din a, a hnu 26th September 1977-ah Staff Selection Commission tiin a hming an thlak leh ta a ni. Department of Personnel and Training (DoPT) hnuaia dah an ni ta bawk. India ram state dang zingah pawh SSSB emaw nei hi an awm nual a ni. India rama dan kalh a nih chuan khinte pawh an ṭha mai thei e. Law hi chu Court interpretation a lal ṭhin tho va, anmahni sawi atana putluhte pawh a la him cheu ang chu.

Central sawrkar chuan India Constitution Part XIV of india constitution article 315 atanga 323 ah te India Union leh States tin ten Public Service Commission din a nih dan tur a rawn dah a ni. Hei tak hi constitutional Body a ni kan tihna chu a ni ang. Nimahsela Central sawrkar hnuaia post ni ve tho leh sawrkar inrelbawlnaa post pawimawh ve tak tak, 24 zinga 21 lai chu Article 320 (3) (a) & (b) of the Constitution pawn lama dah an niin, post 3 chu Article 320 (3) (b) of the Constitution hnuai aṭanga dah chhuah (excluded) an ni ve a ni. UPSC khawih tel lohah dah an nih chu.

UPSC leh State Public Service Commission te chu a chunga article hnuaia din an nih chuan Constitutional Body an ni. State /Central Cabinet thutlukna anga din pawh an lo awm bawk a nih chu. Hetiang a nih lai hian article 309 chuan Sawrkarin hna a lak dan a ruahman (regulate) theihna tura thuneihna (provision) hi a ziak tel kuau bawk a. Chu chu hman ṭangkai a ni ta em em hlawm a ni.

Reserved Bank of India (RBI) hi Non-constitutional a ni a, mahse statutory Body a ni. Unlawful Body (Dan kalh) chu a ni kher chuang lo. India constitution-in dan siam theihna a siam (provision) tlawhchhana dan siam Reserve Bank of India Act, 1935 anga din a ni. Mahse Non Consitutional body zingah an dah tho mai. Constitution-a direct taka ziah luh kher ni lo, mumal leh nghet taka siam/din an awm, chu'ng statutory body te chu hman ṭangkai em em an ni ṭeuh bawk. Dan kalh (Illegal/Unlawful) erawh an ni kher lo thei. Han bih thuak thuak chuan Non Constitutional Body ni ve tho NITI Ayog, Lokpal and Lokayuktas, Central Bureau of Investigation (CBI), State Human right commission, National Development Council, Central Vigilance Commission, State Information Commission (SIS) leh a dang pawh an la awm nual.

Article 309 ang hian Governor of Mizoram hian hna lakna dan Dan tam taka a siam ṭhin, a siam zawng zawng kha a dan tlawhchhan dik chiah mah se, a siama kha an dik vek lo thei. A tehna tur chu Fundamental Right te, Article ṭhenkhat dangte kha an kalh loh chuan DAN DIK an ni tho. Mahse a duh chuan Constitution-ah direct-a ziah lan an ni ve lo an tih chuan a dik tho ang. 'Sawrkarin dan kalhin thil a ti’ han tih bawl bawl nan chuan a chhah mah mah deuh em aw?

Tichuan Constitutional body te, non-constitutional Body te an awm, nimahsela dan hmaa statutory body-te kan nei thei ta a ni ve thoin a lang a ni. Constitution-ah hian direct tak chuan 'Tuthlawh' pawh hi a inziak lo va, mahse Mizo chhungkaw hmanraw neihah hian dan anga neih leh hman theih a ni ve tlat a ni. Ka hriat tlemzia hre lo khawpa hre tlem ka lo nih taka leh, min rawn fah zui hrep duh an lo chhuak mai ang chu maw!

Ka la hriat chak fo chu, “Ka pa MNF ve tawh mai rawh..." tia MSSSB lama tling thei lo anga sawina, 'family testimony' ni awm tak kha a pawimawh ka ti. Kha candidate kha a hna dilte, a hna exam ni leh thlate hriat a, Board member te mark pek zawng zawng leh a paper nen lam RTI-a dil chhuah ve theih hial dan awm se. Nimahsela keia lo dil dan a awm lo va, danin a phal hmel bawk si loh; dil chhuah a chakawm tak meuh a ni. Kan ram thil hlu ve pakhat kan vuak chhiatna hmanraw pakhat ni khan a lang tlat si. MSSSB lam RTI chhangtu kha a frank mah mahin a hriat bawk, pumpelh theih anga lang, ziaka document an kawl lem loh tur ni awm tak "...Ṭawngkaa sawipui chang chu a awm ve ṭhin..." tih erawh kha chu dikah pawh thu hnunghnuh ngah an siam phah deuh mai mai a tih theih.

- Lalrammawia