Written by
Lalchhandama
Colney

SECOND-HAND SMOKE

Second hand smoke chu mei zu lo miten mi mei zik khu an lo hip luh ve hi a ni mai awm e. Hnam naupang, hman hmawh deuh chi hi kan ni a, mithiamten a ṭha lo, a pawi thei an tih lawm lawm pawhin kan awih thei tlat ṭhin lo; a chhan chu kan zu a, an sawi angin kan damlo nghal mai tlat lo a ni. Second hand smoke hi India leh khawvel puma buaipui tham a ni a, mithiamte chuan third hand smoke te pawh hi a hlauhawm tho niin an sawi.

Damloh hrehawmzia leh hautakzia kan hria ang a, hritlang emaw mai mai pawhin damdawi ei a lo ngai a, mite zingah awm a ti nuam lova, kan ngui bur ṭhin. A aia nasa leh zawk khuh benvawn emaw kan lo neih phei chuan kan khuh tawp hlei thei lo a nih hi. Damdawiina luh a lo ngaih hial hun ah phei chuan chhungkua kan buai ṭhin a nih hi. Kan taksa mamawh kan lak luhna leh paina ber pumpui a ṭhat loh chuan nun a ti buai
ṭhin a nih hi.

I nupui/ pasal etc hmelṭhat dan te in en leh chuan dam man hi a awm hliah hliah a ni. Mahse, i mit a lo ṭhat loh/ fiah loh chuan heng te hian awmzia a nei teh chiam lo. Zualko hi han en leh la, a tlangpui thuin thih chhan ah chuan Cancer a ni duh khawp mai, natna khirhkhan leh ṭihbaiawm ber a nih rual rual hian Mizote natna vei tlanglawn ber a ni tlat mai. Vaihlo khu/ tur lo hip luh ve
ṭhin hian thawh hah, chaw ei tuilo, hmel hmai thim etc a zu mite ang thovin a thlen thei a ni.

Chhungkaw pa/nu ber i ni a, chhungkaw enkawlna kawngah i thawk rim ṭhin ang. Nang mah chauhin mei i zu a, zingah te, zanah te i zu ṭhin a. Ni khat chu i fanu naupang zawk, i pawm ngun zawk chu a khuh ta bur bur mai a, a dam hlei thei lo. Pa/nu ber chauhin mei i zu ṭhin si a. A chhan chu i mei zuk khu kha nangmah ang thovin an lo hip lut ve ṭhin a lo ni. I zuk apiang khan a pawi viau vek mai a ni. Chutiang bawkin i thawhna office-ah pawh i zuk luih chuan i thawhpuite kha i hriat miah loh khan tur hlauhawm takin i lo ur reng tihna a ni. Driver i ni a, mei i zuk chuan i passenger-te kawng tluanin i ur dawn a ni, hrehawm an ti viau ang.

A nih leh i duh ber nen in leng dun a, marker-ah te, mela ah te in leng kual a. Mahse, i mi duh ber chu tur hlauhawm takin, ni lengin i lo hrai reng mai? In in zui si a, nangin a khat tawkin mei i pak khu reng bawk si, a zia lo hle mai. Sawi tawh angin khawvel pawh hian a buaipui a, Second hand smoke avang ringawt hian khawvelah kum tin mi 600000 vel thi ziah anga chhut a ni.

A ṭha berah chuan mei zuk loh hi a him ber. I hriselna atan a lo ṭha ang a, harsa taka i thawh chhuah sa i sum pawh i hum thei ngei ang. Tichuan, khawilo kalna- Hospital, Office, Bus etc. ah te eng thawl takin i awm thei bawk ang. A nih loh chuan phur rit hlir, midangte harsatna i siam bawk si. Mei zumi i lo nih pawn heng hmunah te hian zu lo hram rawh- Office, Hospital, Bus, Taxi, Maxi-Cab, Bus-Station, Hotel, Restaurant etc i zuk duh chuan hmun fianrial (smoke zone) ah te emaw midang awm lohna laiah zu
ṭhin rawh.

In inah emaw dawrah emaw meizuk khu i pumpelh duh a nih chuan, "No Smoking,” Mei Zuk Khap Tlat A Ni tih te tar mai rawh; damdawi man tlawm leh ṭha tak a ni si a. Zuk phal lohna hmun reng rengah hian lehkha tar a awm zel a, chung hmuna mei zu lui i hmuh chu i duh phawt chuan thuneitute hnenah i report thei a ni. Kan ṭhat tlanna tur ang chiah hi chuan in hrilh hreh lo ila hna ṭha tak kan thawk a ni mai.

Tunah hrih chuan Zoram chu vaihlo khawvel ti ila kan ti sual tam lo ang. Mizote chu kan ṭha a, kan fel a, ban san lam te hi han in tih hmuh thei ta ila a ṭha ngawtin ka ring. Eng tik hunah emaw te chuan kan la fihlim maithei asin. Khawvel leh a chhunga mite hi chu kan danglam ṭhin a, chuvang chuan keini pawh kan danglam hun tur beisei leh nghakhlel takin in thlir phawt mai teh ang.

- Lalchhandama, Colney