Written by
Dr. Lalzahawma
Kawlkulh

NIOS zirlaite - harh mawlh teh u!

National Institute of Open Schooling (NIOS) hi Central sawrkar, Ministry of Human Resources Development hnuaia awm a ni. Ralkhata pawl 10 (secondary) leh 12 (senior secondary) bakah Vocational Course te zir theihna a ni. NIOS website (www.nios.ac.in) a a lan dan chuan tunah hian India ram pumah Regional Centre 19 awmin Study Centre an tih, Accredited Institution (AI tiin kan sawi zel tawh ang) 4000 dawn a awm a. Zirlai pawh maktaduai 2.71 vel an awm mek.

Mizoram hi Regional Centre, Guwa-hati-in a awp a. NIOS website a (March 2016 a) a lan dan chuan tunah hian Mizoramah NIOS approved AI 18 a awm - hetiangin: Aizawl district-ah 7 a awm a, Champhai district-ah 2, Saiha district-ah 1, Kolasib district-ah 1, Lawngtlai district-ah 1, Lunglei district-ah 4, Serchhip district-ah 1, Mamit district-ah 1. A kimchangin http://www.nios.ac.in/centrein... ah hian en mai theih a ni.

Approved AI ni lovah?

A chunga kan sawi tak AI ah chauh khian NIOS thil, admission leh class kalte a tih theih a ni. Aizawl veng thenkhat leh khaw hrang hrangah “mi thahnem ngai zual te’n” admission te an la a, class te an kalpui mek a ni. Approved Study Centre/AI ni lova NIOS thil lo tih ve ngawt chu dan pawn lam thil a ni a, NIOS in a hriatpui lo. Hetiang hmanga sum siam hi mi eng emaw zat an awm.

Engzat nge fee chawi tur?

NIOS (pawl 10 leh 12) zirlai eng emaw zatte ka kawmna aṭang leh an fee pekna receipt ka en chuan uchuak taka fee laksak an nih mek thu ka hmu a. Hetianga zirlai naupang, harsa ve tak takte pawisa uchuak leh dik lo taka laksak a ni hi a pawi hle.

Admission Fee pek zat tur chu hetiang hi a ni. Admission hi online a tih fel a nih ṭhin avangin ‘online fee’ Rs. 50 belh a ngai a; Pawl 10 (Secondary Course) - Subject 5 atan Rs. 990 leh Rs. 50 (a vaiin Rs. 1040). Pawl 12 (Senior Secondary Course) - Subject 5 atan Rs. 1075 leh Rs. 50 (a vaiin Rs. 1125). Additional subject (hei hi compulsory a ni lo) lak dawn chuan fee pek belh a ngai.

Examination fee erawh chu subject khat zelah Rs. 150 a ni (Rs. 150 x 5 subjects = Rs. 750). Practical keng tel subject ṭhenkhatah chuan Rs. 70 pek belh a ngai. Admission leh exam form fill up hun pangngai a pelh tawh chuan a chunga kan sawi bakah hian ‘late fee’ chawi belh a ngai.

A chunga kan sawi Fee bakah khian NIOS a chhun luh tur Admission leh Exam kaihhnawih thil eng dang mah pawisa chawi tur a awm tawh lo. Admission Fee chuan registration fee te, study material man te, personal contact programme fee te, Identity Card leh a dangte a huam vek tawh a ni. “Mi ṭhahnemngai zual” ka tih te khan admission atan admission fee pangngai aia tam uchuak an laksak a, processing fee an ti a ni awm e. An process man a to hle mai.

Monthly fee chawi a ngai lo

Hei hi Mizorama NIOS buaipuitu te’n in hriat an hlau hle. NIOS website leh Prospectus-ah te chiang takin ziah a ni. NIOS Prospectus leh website-ah chuan ti hian a inziak: “do not pay extra amount for admission and examination over and above the prescribed fee as mentioned in the Application Form for Admission to anyone.”

Mi ṭhahnem ngai zualte’n approved AI ni lova class an kalpui hi “tuition” te “coaching” te an ti a; an phuahchawp a ni. Monthly Fee hi chawi a ngai reng reng lo tih NIOS zirlai leh chhungkua zawng zawng hian i hre reng ang u. NIOS zirnaah Monthly Fee engmah chawi tur a ni lo. A thlawna zirna tur, sawrkarin a buatsaih a ni e.

Khawiah nge class kal tur?

Personal Contact Programme (PCP) an tih hi Approved AI-ah chauh kal tur a ni. Class zawng zawng kal hi compulsory a ni lo bawk. Open zirna kalphungah hian regular taka class kal tur a ni ngai lova. Regular a class kal thei/ remchang lo te tana duan a nih angin mahni in lum aṭang pawha zirna chhunzawm theih tura ruahman a ni.

Thil buaithlak em em chu, Approved AI enkawltute ngei ngei pawh hian sum siam nana hmangin zirlaite chu Monthly Fee an lak sak a. NIOS kalphungah hian subject tinah class lak theih zat bituk a ni. Chumi atana sum mamawh - zirtirtu tur rawih man leh a dangte - chu NIOS-in Approved AI te a pe vek ṭhin a ni. Chutiang bituk zat class (Personal Contact Programme/ PCP) kal chu a tawk viau a ni.

Tichuan, Approved AI-ah leh mi thahnemngai zualte’n Centre lem an dinah te chuan zirlaite chuan tuk tin deuhthaw class an kal ṭhin. Hei hi Coaching Class te an ti a, sum siam nan liau liau an phuahchawp a ni. NIOS-in a thlawn (free) liau liau a zirlaite tana a buatsaih tur class bituk zat kal hi a tawk em em a ni. Tin, regular a class kal a ngai hauh lo tih hi hre nawn leh ila. Hemi a thlawna class kal theih piah lama coaching/ tuition kal i mamawh belh a nih erawh chuan tu hnenah pawh man chawiin coaching class i kal thei.

Veng hrang hranga phuahchawpa NIOS class lo kalpui ve ho hi chu a lem deuh vek an ni. Hman deuh tawh khan NIOS buaipuitu (vai emaw ni lehnghal) pakhat chuan Monthly Fee an pek loh chuan zirlaite hming “thai bo” ah a lo vau a. Zirlai tam tak ka kawm (interview) tawh a ni. NIOS kalphungah Monthly Fee a awm lo tih hi hre nawn leh ila.

Tuin nge hma min lak pui ang?

Approved AI/ Study Centre-ah Coordinator, NIOS-in a ruat te an awm vek a. Anni chuan, NIOS aṭangin hlawh/ lawmman an dawng ṭhin. Coordinator te’n “sum kan dawng tlem/ mumal lo” tih chhuanlama zirlaite hnen aṭanga Admission Fee tam uchuak tak leh Monthly Fee phuahchawp an la te hi thil dik lo tawp a ni. An buaipui thei lo a, NIOS-in sum a pek ṭhat si loh chuan, zirna chu kalpui loh mai a ṭha zawk law’m ni? NIOS system-ah hian siamṭhat ngai tam tak a awm ngei a. Mahse, a system ṭhat loh avanga mi rethei (leh hausate) sum laksak a ni mek hi “sual” lian tak a ni. NIOS hi sum siamna atan hman a ni mek a nih hi.

NIOS zirna hmanga sum siam mekte hian veng hrang hrangah sawrkar sikul leh building te an hmang deuh ber a. Mimal hlawkna tura sawrkar bungrua an hmang leh, Mizoram sawrkar sikul ṭhenkhata Headmaster leh a dangte’n hetiang avanga lawmman an dawn ve thute pawh hi Mizoram sawrkarah thlen mek a ni.

Zirlai Pawl lian pahnih - MZP leh MSU office-ah he thu ziaktu ngei pawh hi kalin hma la turin ngenna a siam tawh a, tun thlengin NIOS-ah inbumna a la thleng mek tho a nih hi. Mimala beih chi a ni lo.

- Dr. Lalzahawma,

Kawlkulh