CORONAVIRUS HI A HO LO!

Mizote hi thil kan hriat tharah hian kan phäwklek hma em em a, kan sawi darh thuai a. Natna lam a nih phei chuan kan insawiṭhaih a; a damna lampang damdawi tur pawh a hre thei ber kan ni hial awm e. Mi sawi mai mai kan hriat hi kawi leh lamah chuan kan thutak sawi hmiah hmiah zel tawh mai ṭhin. He Covid-19 hrileng chungchang pawh hi a tirah chuan kan hlau phelëng a, a ziah pawh kan ziak hnem; kan sawi tam bawk. Tlemin nikhua a lo rei a, a thi pawh kan la awm ém loh hi, engmah hlauh tur a awm tak tak lo, ‘hritlang satliah ang mai a ni, a dam leh mai’ kan ti a. Hri inkai hlauhna tak tak nei lovin kan ṭhukhawm a, kan titi luai luai a, mask vuah ṭha peih pawh a tak takah chuan kan awm lo. Police te hauh leh pawisa chawi hlauh vangin khawlaiah erawh chuan kan vuah ṭha fú! Police tan ni lovin kan tana ṭha kha a ni reng si a.

Hrileng leh Kei: Kan sawi tak ang khan he Covid-19 hi vei ve inring miah lo, mi vèi leh kài tura ngai tlat mai, thinlung tak pawha vei lo pawl tak ka ni ang. Zing takah ka tho a, ka inphihfai a, tichuan walk turin ka chhuak a; a remchan chuan zing inkhawmah ka ṭhu ve a, ka haw leh nal nal ṭhin. Chutianga darkar hnih vel hun ka hman chuan ṭha ka ti hle a; ka haw thlen veleh ka inbual fai a, chutiang chuan kum tam fé hi ka lo hmang ve tawh a ni. Ti ṭha thawkhat ka inti a, ka lung a awi ve hle ṭhin. 

Ka nute lama kan thlahtute aṭang hian zunthlum nei chhungkua kan ni a, keipawhin ka lo nei ve ta der mai a. Theihtawpin ka in-control ve a, fasting-ah 80-95 inkar, p.p-ah 150-180 vel thleng, danglam zeuh chang a nei tih lovah chuan chumi bawr vela ṭhu ve reng chu ka ni a. Doctor te a khat tawkin ka rawn a, damdawi nen ka inveng reng ṭhin. “I ṭhat hi” min ti ve leh mai ṭhin. Ka nunphung leh khawsak engmah min tibuai lem lo. Ruihtheihthil leh a huat zawng sate laka fihlim ka ni ve a; chuvangte mai chuan he Covid-19 hi kai ve ka lo inring miah lo a nih chu!

Ka nupui hi kar khat dawn mai a khua a sik a, inah damdawi nen a inenkawl a; test chi hrang hrangah a ṭha vek si a, a unaute’n ZMC-ah va in-test-tir ve thuai teh u an ti a. Kei pawh hi a hma niin ṭum hnih vel chu ka khua a sik ve deuh sawk a, damdawi ka ei a, French Open Tennis khel ka en duh bawk si a, ka palzam lui a!

October ni 9, 2020 zingah motor-in ka va hruai a, inentir ve pawh ka tum lo chung chu “Ti ve mai rawh”, an ti a, kan pahnih chuan kan test ta a. Zanah chuan number ka hriat ngai loh aṭangin phone call ka dawng a, “Pu Vanhmingliana maw? Hei Health Dept. aṭangin a nia,” a rawn ti thliam thliam a. Eng thil nge tia ka’n zawh chuan, “I ṭhiannu nen khan in lo positive ve palh hlauh mai a, mi in lo contact tawhte kan hre duh a,” a rawn ti ta mai a. “Ka ni ve lovang a” ka’n ti leh ṭalh a, “I ni chiang e ka pu, naktuk zingah Ambulance-in an rawn hruai dawn che u,” tih chu chhanna tawi a ni ta mai.

Ka tawn hriat aṭanga in hnena ka sawi duh tak chu keimah ang hian Covid-19 kai ve thei loah lo inngai reng reng suh, a theih tlat a nia. Engmah symptoms I nei lo a nih pawhin Positive I ni phawt mai thei tih lo hre ve mai mai ang che. Chuvang chuan a rang lamin in-test-tir thuai ang che, engkim hrehawm I pumpelh theih nan.

Kan nu chu thilte a ei thei lo rei deuh tawh a, damdawi chak tak tak ei chung pawhin a khua a la sik bawk si a, damdawi ina han luh pawh a àwm viau. Kei chu ka harh hrú si a, han mut ve zuar pawh chu ka zak titih a. Mahse, Doctor leh Nurse te an lo kal a, min han en vel a, “Ti hian kan enkawl nghal char char dawn che u a nia,” an ti mai a. Vawi khat mah ka la vuah ngai loh venflon-te chúan na deuh deuhin min han vit ve ta zawk zawk mai a, ka rilru chuan, ‘Hengte hi a ṭul chiah emaw ni chu aw,’ ka la ti vawng vawng a.

Thil dang ni lovin kan taksaah hian he hrik hian bu a lo khuar hman a, positive ka lo nih tawh chuan tihhlum ngei ngei a ngai a. Damdawi satliah mai mai leh a enkawl dan tur ngei a nih loh chuan a lo thi ve mai thei tawh lo va. Taksa bung hrang pawimawh lai – kal, thin, lung leh chuap adt. a bei a, bu khuarna tur zawngin a inthukru sawk sawk ṭhin a lo ni. Taksaa bu a lo khuar tawh a hliam (infection) a lo siàm hman chuan a enkawlna hi namai lo tak a ni. Police Thana-a thil tisual nasa tak an hrem ang mai hian an duhna lai laiah min vit er zawk zawk tawh mai a ni, sawi theih a awm tawh lo. 

Damdawi chak eltiang Remdesivir – Donald Trump-a damdawi an tih maite kha an rawn khai zawt zawt mai a. Ni khatah vawi thum khai tur a ni a, vawi khat khai kha ₹ 4800/- man zel a ni. Ni eng zat nge khai ngai ang? Keini chuan kan hre tawh miah lo. Na leh hliam damna (Antibiotics) te hi chhum lo chat lovin min khai a; dam vel vul, motor pawha mi va thlah thei zur zur chu ni thumna velah chuan ka chau ve ta hnûp mai.

A symptoms a lo lang ta a, thil rim hriatna zawng zawng ka hloh vek a, kâa thil lut tuina (appetite) reng reng a bo ta vek bawk a. Hei hi damdawi vang ni lovin, hriin a ken tel chu a lo ni reng mai. Nei let leh turin damdawi lam thiamte’n min lo pui sawk sawk zawk a lo ni. Chaw kan dawnte hi tlem tal ei tur an ti si a, a zatve aia tam mah ka va paih phawt loh chuan ka en ringawt pawhin mi hnar a ni tawp mai a ni! 

Ka la tih ngai hauh loh CT Scan ti turin min tir a, ka dinhmun an en khan ka thawte ka kham lovin ka la chau ve mai thei dawn tih an hria a, ICU-ah min dahlut ve leh ta a, oxygen-te min buatsaih a, ka taksa monitor rengna tur chu ka awm lamahte min bel khat ta chûk mai a. Chutah chiah chuan ka dinhmun ka hrechiang thiam ta a. Eng vanga buai leh hmanhmawh ta viau nge an nih tih pawh chu hrilh ka ngai ta bik lo. 

Kan têt te aṭanga ka lo hmelhriat, hman deuh lawka kan veng welfare thawhlawm ka khawnpui chu ka vei lam chiahah, a central line aṭanga thawktirin incubating an ti a, engmah hre lovin he natna vang bawka a let reng mai ka hmuh khan Pathian, min tidam theitu hi ka ngai zual a, ka rilruin ka ṭawngṭai reng mai a ni. A natna tuar lovin mual min liamsan ta nge nge a, Mizote zinga Coronavirus avanga thi hmasa ber a lo ni ta reng mai!

Chipchiar taka han sawi duah ka duh nachhan chu he hri hi sawi nêp mai mai chi a ni lo. Inveng fimkhur la, him takin lo awm ang che tih ka chah duh vang che a ni. I dinhmun I hriatchhuah hma poh leh I tuar nep ang. Naupangte phei chu Vitamin C chauha enkawl, an chhuahtir leh te pawh an awm nual mai.

Mithiamte’n an sawi hi a lo dik zel. Keini’n rinthua ‘Hritlang satliah nen a inang reng’ kan tih mai mai ang hi a lo ni lo. Fimkhur tura min fuihnate hi pawm ngei ngei ang u. Natna benvawn I lo neisa a nih vaih chuan a pawi thui thei a nia.

Ka nupui hi zunthlum neisa hauh lo a ni a, Virus attacker damdawi an han pe tak tak mai chu a blood sugar 400-above ah te a chho a, high blood pressure neisa pawh chuti bawk! Mahse an han enkawl char char a, insulin nen theihtawp chhuahin normal-in an chhuah leh thei hram a. Kei phei chu a hmaa ka sawi tawh ang khan tlemte ka lo neih hlek kha a pung ta hluai a; vawi khat phei chu Accu check-ah khan 495 a lo lang ta zawk mai a, ‘Ka kal a chhe mai ang em aw?’ ka ti hman a. Pathian khawngaihna zarah leh mite min ṭawngṭaipuina zarah vawiinah chuan ka pangngai ve leh ta. Lalpa chu fakin awm rawh se! Zirna lamah engmah thiam nei lo ka ni a, mahse, ka tawnhriat leh mi thiamte ka zawh zel kha ka sawi mai a ni.

Zoram Medical College leh a kaihhnawih: A tir te aṭang khan hetiang taka thil pawimawh tur, Ram leh Hnam chhanna tur tak tak thil a lo ni tih ngaihtuahna neiin kan Politician leh Sawrkar hian mut mawh hnar mawhah a building te hi lo nei se zawng, hetiang mai mai tur hi chu a ni lo maw le. Kan sak mek aṭangte erawh hi chuan I ti mai mai tawh lo teh ang u, rualawh a na em mai!

Doctor leh Nurse te: ZMC-a thawkte zawng zawng saw anmahni tawkah an buai ṭheuh mai. Office staff-te hlei hlei pawh. Nimahsela, a bik takin doctor leh nurse-te hi an va thawk ṭha em! Zing duty tura an chhuah aṭangin zanlai an mut dawn thlengin an PPE suit-in inthuam an ngai a; vawi khat an inthuam tawh chuan an phelh thiang tawh lo. Hrisel pawh a va ngai dawn em! Tui an in thei tawh lova, chaw leh thil dang nen. An inthiar thei tawh lova, vai siamsa hrenpereng (Diaper) te an hrêng an tih chu maw le! Damdawi in hmun hma saw a lum em em mai a, chu khawlum karah chuan awl nei miah lovin an vir nileng ṭhin. Thil a hun te tea hriatpui ngai vek kan ni bawk si a, an lukhum chhungah te hian an thlan a luang zawih zawih mai a, an va khawngaihthlak em! Mite an ṭanpuina lamah Covid-te an kai ve thul! Hawh u, an tana kan tih ve theih chu Engkimtithei Pathian hnena ṭawngṭaisak a ni mai, I ṭawngṭaisak ṭhin ang u. Ka awmchhung ni 24 chhunga ṭawngkam vin pakhat mah ka hre lote kha!

Damlote’na kan tih tur: Mi hrang hrang, mi te leh lian te kalkhawmna a ni a, ZMC aṭang vëk pawh hian hri a inkaichhawn theih avangin thianghlimna kawngah pawh damdawiin kan vawn thianghlim a ngai. Invawn thianghlim kawngah Mizote hian inzir ngun kan la ngai em em. Tin, Sawrkar bungruate hi mahni ta anga kan en a hun tawh. Mahni inthiarna, zun leh ek ém pawh tifai peih lova kalsan fo hmuh phei chuan rilru a tina! Hnam ang pawhin a zahthlak ka ti; vaichhia ang maia ṭawp lutuk loh kan zir a ṭul tawh hle a ni. Damlo na deuh chuan awmpuitu pawh an rawn nei zel, chung mite mawh pawh chu a ni reng. Tin, meizial lo zu ṭâlh te, phone biak tuma signal ṭhatna lai deuha ṭhutkhawm tul tul te, ti ti vak vak angte pawh ti lo thei hram ila a duhawm khawp mai. 

Mipui leh Sawrkar mawhphurhna: Heti khawpa damlo enkawl lai tam tak leh officer leh staff zawng zawng chawmzo tura Sawrkarin tui hnianghnar tak a pe thei hi ropui ka va ti em! Mahni inah pawh tui hnianghnara hman tur nei chuang hauh lote hian kan va ren lo si em! Kan tui herh hawn khar lova kalsan mai maite kan awm ṭhin hi a pawi tak zet.

Tumah an lo lut ngam lo va, nurse, doctor leh damlote kan ni deuh tawp mai a. Chutiang a nih lai chuan kan sarang hman hnute kan awmna hmun apiangah kan paih ringawt a, tuichhe paihna pipe te a block a, a siam tur plumber an lo lut ngam miah lova, a pawi thei hle mai. Kei takngial pawh ka bùai ve zak zak ni a awm. Nurse thawh tur ni miah lo, kan chaw eina hnawk zawng zawng an thianfai vek ṭhinte kha an lainatawm tak zet.

Sawrkar hian building a sa leh mek a, kan ram ro tur a ni a, a awmsa aṭanga khaw hawina dal lo hian sa thei hram se. Tin, in sa khat ngawt lovin pangparte dahin phun ni ve se, a lan mawina hi thil chi hrang hrang a tamin Sawrkar chu a hre zawk daih tur a ni ang. Chu chu ram dang mite mit hmuh leh damlo enkawl mekte tan pawh damna a ni ngei ang. 

Tun ṭum thil thleng ang reng renga ṭanrual ngaihna hi a la awm àwm lo ve. Kan Sawrkar hian theihtawp a chhuah a, chu chu mipuite pawhin kan thlawp ngei ngei tur a ni. An kal sual theihna kawng erawh khalh ngil thei tur khawpin lo buaipui ve ila; amaherawhchu, insawiselna leh mawnghlimsak tumna ngawr ngawr ni lovin, an theih ang tawk chu tuna tan chuan an ti ve a ni tih va hmu ve ngeitu ka nih avangin ka sawi ve duh tlat a ni. 

A tawp bera ka sawi duh chu ‘He hripui leng mek hi ngainep lovin fimkhur zual zel ila, chu chu midangte tan pawh himna a ni’ tih hi.