Written by
R.Lalhmangaiha
Bethlehem Veng

Mizoram Budget 2016-2017 thlirletna

Finance Minister Pu Lalsawta chuan March ni 16, 2016 khan Assembly Session-ah kum 2016-17 atana budget tura ruahman cheng vbc. 8039.39 a pharh a. Kum 2015-16 budget cheng vbc. 7576.56 aiin cheng vbc. 461.82 in a tam. MPCC party chuan thu chhuah siamin budget thar chu an chhuang hle tih an sawi.

Budget dinhmun tlangpui chu Mizoramin a thawh chhuah ve tura beisei cheng vbc 610.25 a ni a, kum 2016-17 a Mizoram leiba tura chhut cheng vbc 7290.17 a ni. Revenue Surplus cheng vbc 18.91 awm tura beisei a ni a, Fiscal Deficit cheng vbc 23.01 awm tura beisei a ni bawk.

NLUP hnuaia hna pawimawh bikte thawhna atan cheng vbc 30 dah a ni a, Mizorama Lokayukta dinna atan cheng nuai 159.34 dah a ni. New Economic Development Policy atan cheng vbc 250 dah a ni a. The Mizoram Entry Tax hnuaiah April aṭangin chhiah lak thar tum a ni a, sawrkar hnathawkte inrelbawlna leh hlawh atan cheng vbc 6390.58 ruahman a ni bawk.

Kan budget cheng vbc 8038.39 a nih lai hian kan ṭhenawm Nagaland budget chu cheng vbc 13000 a ni a. Mizoram budget aiin cheng vbc 5000 dawnin a tam. Tripura budget pawh cheng vbc 15246.57 a ni a, kum hmasa aia a punna chu 17% lai a tling. Tripura sawi takah chuan kum 40 chhung Mizoram sawrkarin Power 30 MW pawh kan siam chhuah theih loh laiin; Tripura chuan MW 100 chu Bangladesh-ah a hralh chhuak dawn thung a. Keini chuan mi state siam sa kan chawlut a, a leina man atan mipuiah bill sang tak takin kan khawn reng a nih hi.

MNF ministry kha a vannei phian mai a, an sawrkar lai khan Revenue surplus a awm ṭhin a. Congress ministry lo pian hnu kum 2010-11 khan Revenue deficit chu cheng vbc 400.86 lai a lo awm ta a ni. Kum 2013-14 khan sum indaihlohna chu 18.15% a ni chho ta dawrh a, kha kha sawrkarin sum a hman thiam loh vangah a puh theih awm e. Hetiang zat zat kum tela indaihlohna pung chho zel hi Official ho tan pawh a luhai thlak ngawtin a rinawm.

Tun ṭum budget pawh hi pung ta hluai angin lang mahse; mipui hnen thleng phak tur chi a lang tlem hle a. Mipui phurrit ti belhchhah zawngin bill hrang hrang sang chho zel tur hisapa duan a ang hle. Budget pun hlawkna tel pha chin tura lang chu rulling party-ah pawh a ti thei zual tlemte chauh an ni mahna.

Kan budget tharah hian kut hnathawktute hamṭhatna tur lam agriculture marketing te, employment generation lam te, Health Care Scheme ṭhat zawkna tura duante leh Adhoc School upgrade na tur lamte kan hmu pha lova. Chutiang chu a ruka an lo dah ṭha reng emaw, ruahmanna ṭha tak an lo duang sa thlap a nih erawh chuan a lawmawm hle ang.

‘Bat tam changkanna’ tia kan hotuten an sawi ṭhin kha a hlawhtling viau zel niin a lang. Kum 2012-13 ah cheng vbc 5114.20, kum 2013-14 ah cheng vbc 5608.47, kum 2014-15 (preactual) ah vbc 6550.39 leh kum 2015-16 (revised estimate) ah vbc 6977.3 te chu kan sawrkar leibat a ni. Kum 2016-17 ah phei chuan sawrkar leibat hi cheng vbc 7290.17 tling chho tura ngaih a ni.

K.Deposit dinhmun ringawt pawh hi manganthlak khawp a tling ta. Kum 2011-12 ah vbc 755.16, 2012-13 ah vbc 984.95, 2013-14 ah vbc 1168.84, kum 2014-15 ah vbc 1602.34 lai a ni. Kum 2015-16 hi financial year kal lai a nih avangin engzat chiah nge dah a nih dawn tih hriat a la ni lo.

Kan state sawrkar leibat tam tak hi saihlum anga nget thei lo a awm a. Surplus budget nei nia kan in sawi si chuan leiba rulh nana hman hi a fin thlak hle awm e. Kan leibate hian pung tam tak a nei zel si a, kan budget te hi lo tam chho thar zel pawh ni se, mipui hnen thleng phak tur meuh chu a tam lo hle ang. Mipui hnenah a mawi hnai zawngin kan sawi mai mai ang tihte pawh a hlauhawm a. State sum thawhchhuah (GSDP) pung zel aṭanga chhutin leiba chu tlahniam zel tur anga sawi a ni.

Kum 2016-17 ah chuan mipui leh sawrkar thawhchhuah belhkhawm chu cheng vbc 15535 ni tur anga hisap theih a ni. Sawrkar leiba cheng vbc 7290.17 hi budget aṭanga paih chuan cheng vbc 749.22 vel chauh kan la chang phak dawn tihna a nih avangin a ropui teh chiam lo a ni. Ruling party-a thiltithei zualten contract/supply thawh nan an lo pawh ṭhen leh ngat phei chuan mipui chan tur chuan maian chan pawh a tluk ngut e maw?

Kan budget thar hi mipuiin kan thlir reng dawn a, sawrkar hna-thawkte hlawh leh inrelbawl nana kal ral leh mai mai lo turin, a taka hmuh theih leh hmasawnna hnathawh lang chhuak turin kan sawrkar hi mipuiin kan beisei tlat a ni.

- R.Lalhmangaiha,

Bethlehem Veng