Written by
- Patrina VL Hruaitluangi

ASER Report 2023 Zirchianna: Smartphone, Social Media leh Mizo Ṭhalaite

Ram leh khawtlang hmasawnna tehna kawng khat chu kan digital skills (khawl thil hman thiamna) hi a ni. Khawvel inher danglam zelah hna tam tak chu online-a thawh ngaite a lo ni chho ṭan ta a, kan ni tin nunah pawh chi tel loa chaw ei a tui thei lo ang hian, eizawnna atan chuan digital skills pawh hi thiam loh theih loh thil a lo ni ta a ni.

Digital skill pawimawhna leh sorkar laipui hmalakna

Digital skills kan tih hian computer leh smartphone khawih thiam mai paih lamah, ni tin nuna ṭangkaia hman thiam, entirnan, mahnia online-a bill pek, exam form mahnia online-a fill up te leh cinema ticket, air ticket, etc. han book theih leh a dangte pawh a huam vek a ni. India ramah ṭhalai ni mek leh ni mai turte an pun zel avangin, mi thiamte chuan he digital literacy hmang hian India ram economy a ṭhan ve an beisei a. Heng mai piah lamah, hripui len hnuah hian UN SDG 4.4.1 hian ṭhalaite tan digital skills hi kan hmalam hun turah eizawnnaah atan pawh a beiseiawm tur pawh a sawi bawk.

Kum 2015 khan Sorkar laipuiin he digital literacy tih changtlun nan hian a flagship programme ‘Digital India’ campaign chu a tlangzarh a. Digital literacy chungchangah khawpui leh thingtlang inkar inthlau chu hmuin, hma lak nan Pradhan Mantri Gramin Digital Saksharta Abhiyan ‘PMGDISHA’ an tih chu kum 2017 khan a lo kalpui daih tawh a ni. Mizoramah erawh an kalpui leh kalpui loh chu sorkar lama mi thiamte chhàn atan ni se. He scheme-in a tum ber chu thingtlanga chengte in tin aṭangin mi pakhat tal he digital skills (internet browse, online application fill dante leh a ṭul ṭulte)-a training pek hi a ni.

ASER Report 2023

Annual Status of Education (ASER) Report 2023 hian kum dang ang lo takin kum upa lampangte zirchianna kum atan an puang a. Ṭhalai kum 14-18 te chu an zirna level mai piah lamah, an hun hman dante, an nih tum leh an digital skills te thlengin zirchianna an nei a. Aizawl District chhungah khaw 60 thlan chhuah niin survey hi kalpui a ni a, an thil hmuhchhuahte a tawi thei ang berin han tarlang ila.

1) Mipa leh hmeichhiaah intluktlan lohna hmuh tur a awm lo: Mak tak maiin kan Mizo ṭhalaite hian smartphone khawih lamah 100% ah 99.4% te chuan phone an khawih thei tih an report a. Chubakah hmeichhia leh mipa smartphone nei leh nei lo report kan en chuan, mipa leh hmeichhia an intluktlang leh hle mai a, mipa 42.5% in smartphone an neih laiin hmeichhia 40.8% in an nei ve a ni. All India District average kan en chuan hmeichhia aiin mipa, smartphone mahni puala nei an tam zawk a, Mizoramah erawh mipa leh hmeichhie inkara intluktlan lohna hmuh tur a awm lo hi thil lawmawm tak leh state danga thleng ngai lo a ni.

2) Social media-ah Mizo ṭhalaiten hun an hmang tam a, hman dan erawh an thiam lo: Aizawla kan ṭhalaite hian smartphone an hman hian social media-ah an hun tam zawk chu an khawh ral tih ASER 2023 report aṭangin a hriat theih a. Ṭhalai 100% ah 97.1 % te chuan an social media (Instagram, Facebook adt.) hi kar khatah vawi khat tal an khawih a ni. Social media-a hun an hman hnem ang ai hian, Zoram ṭhalaite zingah online service hrang hrang hmang thiam erawh an awm mang lo. Online service kan tih hian ticket booking, online-a bill pek, online-a form fill adt. sawina a ni. He data hian chiang taka a tihlan chu, digital literacy-ah kan ṭhalaite hi an la hnufualin inzirtir nasat kan la ngai hle tih hi a ni.

3) Arithmetic ah kan káng thei lo, ṭhalai kum upa lamah a nghawng a lang : Mizoram hi Census 2011-a kan en chuan ziak leh chhiar thiamah 91.33% niin hma kan sawn chho zel a, ASER 2023 report pawhin chiang takin Mizo ṭhalaite Basic Reading and English-ah chuan All district average lakin kan sang fal nalh mai a, hei hi thil lawmawm tak a ni. Hetih rual hian ṭhalai kum 14-18 te arithmetic performance (chhiarkawp thiam dan) kan en chuan a manganthlak hle thung mai a. Ṭhalaiteah sem (division) ti thei hi 100% ah 41.1% chauh an ni. Ṭhalaite chu sum chungchang chhûtna (financial calculation) ah, Budget manage ah 65.6% niin Applying discount leh Calculating repayment ah an rawn tal buai chho ṭan a. Discount chhut chhuak thei 26.3% chauh niin, pawisa loan puk pek let tur zat zawhna phei chu 100% ah 7.8% chauhin an chhang thei a ni.

4) Ṭhalai kum upa lam zirna ina inziak lut lo, tlawngawl an tam: ASER 2023 data aṭanga kan hmuh danin ṭhalai kum 17-18 ah hian 45.6% te chu eng zirna inah mah an inziak lut (enroll) lo tih hmuh a ni a. Heng zingah hian mipa 52.9% niin hmeichhia 39.1% an ni. Hetiang zat tlawngawl hi ṭhalaiah an awm lai hian, ni 15 aia tam hnathawka chhuak chu 22.2% chiah niin, All district average ai pawhin a hniam a ni. Vocational training emaw, course dangah inziak lut (enroll) lah 1.7 % chauh an ni si a. Heng kan ṭhalai hna thawk bawk si lo leh training pawh kal ta si lo te hian eng nge an tih tak ang?

5) Social media leh taksaa sumdawn: Kan report analysis hian duh angin data fawmkim lo mahse, kan data neihsa leh kan mit hmuha thil thleng hi hmuh kan chi ni hian a rinawm loh. Mizo ṭhalaite hi digital skills leh social media hman chungchangah inkaihhruaina kan tlachham ti ila kan sawi sual lo ang. Kum 18 kan lo tlin tawh chuan hna thawk thei tawh tura beisei kan ni a. Hetiang a nih chuan hna ṭha nei thei leh thawk thei turin digital skill leh educational skills-in kan ṭhalai te hi kan thuam (equip) ṭha em? tih hi a mawhphurtu, zirna lama thawkte leh sorkar pawhin an ngaihtuah a ṭul hle a ni.

Nula sex video lar tak mai pawh zan khat thil thuah pawisa tam tham tak a la lut thei a. Hei hi ṭhalai tana hna (sum lakluhna) atana an example hmuh a nih si chuan eng nge kan hmabak? Kan Zoram hma lam hun chu thui tak min ngaihtuahtir hlawm mawlh teh se. Kan ṭhalai awm áwlte hi huikhawma training pekte leh ram danga thawn chhuah theih khawp tura buatsaihna tur investment te hi awm thei se, kan chakna point leh kan inchhuan vena, sap ṭawng hman (English speaking skills) te pawh tihchangtlun a, ram danga hnam dangte English zirtir thei khawp tura kan quality te tihṭhat ni se, khua a var ve deuh mahna.

India ram Prime Minister pawhin 'Digital India Goal 2026' a tlangzarh a, he goal-in a tum ber chu India ram hi kum 2025-26 ah chuan Trillion 1 digital economy-a hlan kai a tum a ni. He goal aṭang hian Mizorama Mizo ṭhalaite hian hlawkpuina kan dawn ve theih nan nasa taka kan lo indawmkan chhoh hi a ngai dawn a ni. Chutih rual chuan smartphone hman dan (ethics) te leh online service khawih dante pawh kan inzir nasat a ngai a. Inah kan inzirtir thei lo a nih pawhin Zo khuaa zirna in tinah te inzirtir theih se, hma kan sawnpui hlein a rinawm bawk.

*I ram leh hnam a boral chuan nang leh I chhungte in him bik lo vang.*

- Patrina VL Hruaitluangi