Written by
- Debbie Rinawmi

INTERNATIONAL WOMEN’S DAY CHIBAI LE

Kumin International Women’s Day thupuiah 'Inspire Inclusion' tih chu thlan niin, Mizo ṭawng chuan 'mi huap zau zawk tura infuihphurna' tih lam a hawi thei ang. ‘Woman/women’ tih a awm hian mi tam tak beng a thlep ṭhin a, ngaihdan sa neiin ngaih dan kan nei fo ṭhin.

Thla tam la ral lovah khan hmeichhe hnute case kha a lar viau mai a, hmeichhiate chu assets (bungrua) an ni tia sawi an awm a, ‘objectification of women’ lantirna leh entirna ṭha tak a ni. Chumi awmziaah chuan hmeichhiate hi bungruaa ngaihna a ni a, mihring anga ngaih an nih loh miau chuan thil tam takah telh an ni ve lo va, hemi hrulah hian hmeichhiate chu mipa ropui tak takte hringtu an ni tih ngaihdan nei an awm ve bawk. Kristin Anne Rodier chuan a thesis ‘Habits of Resistance: Femimism, Phenomenology, and Temporality’-ah chuan gender hi leilawn ang maia inrem khaidiat a nih thu a sawi a; hmeichhiate chu khuahkhirh loh zawkte duh tihlawhtling tura beisei an nih thu a sawi. Objectification hi hmeichhiate chauhin an tawk lo va, mipate pawh hian ni tin nunah an tawk ve fo va; amaherawhchu, hmeichhe chungchang sawi kan nih avangin hmeichhe tawrhna kan sawi mai a ni.

Ka tar lan tak hian harsatna tam tak a keng tel a, chu'ng hmachhawn dan chu tam tak a awm bawk a. Mizote hi a hnam ang pawha ngawichawi tak ni si lo; ngawi thei tak anga ngaih theih kan ni awm e. Assembly House-a kan ṭawng ve bap bapna pawh hmanni lawk kha a ni a. Ṭhenawm khawveng inhnial nikhua pawhin ngawih kan chuh hun hi tam tak a awm a; lehlamah chuan kan sakhuanain fel leh ṭha min hrilhfiahnain a chhawm ve reng pawh a ni thei bawk e.

Kan thil tawnah hian kan phalna (consent) kan pe zel hi a lo ni a, kan phalna angin kan chungah thil a thleng tihte pawhin a sawi theih awm e. Damlo zai turin zai a nih hmain phalna (consent) pein a sign a, a chungah engpawh thleng se, a mawhphurtu chu amah a ni tawh ang deuhin, kan nuna thil thlengah pawh hian phal lohna/duh lohna kan lantir loh chuan phalna kan pe hi a lo ni a, ngawih reng hi phalna (consent) in a lo huam lehzel bawk si. Ngawih rengna (silence) phei hi chuan mahni intihchhiatna (self-harm) a keng tel bawk. Harsatna emaw a lo thlen hian a zin lutuk chuan ngaia neih theih a ni a, chu chuan chutiang tawk tura pawmna a hring thei a ni.

Kumin thupuiah han lut dawn ila. Kum 2019-ah khan questionnaire ka buatsaihah chuan 63% hian ram rorelnaa ṭhu atan hmeichhiate ka ring tawk lo ti an awm a, 80.5% chuan ram lu berah an awm ka duh lo ti an awm bawk a. Hun a kal zelah kum 2023 inthlanpui boruakah hmeichhe candidate ṭhenkhat thawm nei ṭha tak tak an awm a, mipui an thuhmun fo lo tih; a dikna a lo lang leh ta a. Ṭhenkhat chuan mipa a ni emaw, hmeichhia a ni emaw, kan ram ṭhatna tur a nih chuan ka pawm vek tih pawl an awm. (Youtube platform aṭanga lak a ni a, channel hmingte chu tar lang lo zawk mai ila). Tichuan, inthlan result-ah reservation tel lovin tling zingah hmeichhe pathum an tel ta. Mizoram tan chuan thil thar a ni. Hengte aṭang hian hmeichhe dinhmun ṭhat tawhzia sawi áwl lo an awm a, hmasawnna tam tak pawh a awm reng a ni. Kumina kan campaign auhla, 'huap zau zawk' tihte hi he kan inthlan aṭang hian a lang ruak mai.

Mipa emaw, hmeichhia emaw, mihring kan nihna hi inhriatsak tawn ila, hei hi kan harsatna kan sutkianna tur tak pawh niin a lang. 'Feminism' hian a tum chu hmeichhe ṭhenkhat mihring an nihna leh ram mi an nihna chanvo chang phak lo an awm ṭhin, chu'ng hmeichhiate ṭanpuia an tana aw lo chhuah chu a ni a; hemi kawngah hian mipate chu a hmelma ni lovin a ṭan dunpui tur a ni a. Chuvangin, he niah pawh hian kan zavaiin kan ram tlu tawh din leh tuma tho chhuak mek hi, diknaa puia harsatna tawkte ṭanpuina kawnga inthurualin, ke pen za tura kan inlungrual a, tu mah inthlim lova hnathawh kawr kan hak za hi a ṭul hle a ni.

- Debbie Rinawmi