YMA LEH RAWNGBAWLNA
YMA leh rawngbawlna tih hian sawi tur tam tak a awm thei awm ang. Mahse chumi hmain YMA lo pian chhuah dan tawi tein lo tarlang hmasa ila a ṭha awm e.
Kum 1935, June ni 3 (Thawhṭan) zanah kan missionary hmasate leh kohhran hruaitu ṭhenkhatten, inpumkhatna leh thawhhona ṭha kan neih zel theih nan Miss Kattie Hughes (Pi Zaii) inah inhmukhawmin pawl din zai an rel ta a. Pu. C. Vanlallawma, YMA History (1935-1995) ziaktu chuan YMA hi an tum lawksa reng vanga din an nih loh thu a ziak tel bawk. Pi Zaii ina an inhmuhkhawm aṭangin an din ta mai a ni. A tirah chuan a pawl hming turah pawh rawtna hrang hrang a lut a, chung zingah chuan Young Men Christian Association (YMCA) ang deuh in Young Mizo Christian Association (YMCA) chu rawtna langsar ber pawl a ni a. Mahse, Rev. David Edward (Zorema Pa) chuan Christian kan tel chuan mi a hip tawk lo deuh a nge, chuvangin Wales rama an pawl hming Young Wales Association (YWA) ang deuhin, Young Lushai Association (YLA) i ti mai ang u tiin rawtna a siam ve leh a. Chu chu ṭha an ti tlang hle a ni ang, lungrual takin an pawm ta a ni. Tichuan, Young Lushai Association (YLA) tiin kum 1935, June ni 15 ah kan Missionary hmasa te leh Kohhran ṭhenkhatten Nepali School (tuna Central YMA Office) thlanga miah sawn mipui kokhawmin an din ta a ni. Kum 1947, October ni 7 ah Young Lushai Association (YLA) tih chu Young Mizo Association (YMA) tiin an thlak leh ta a ni.
Awle, tunah chuan kan thupuiah lut ṭan dawn ila a ṭha awm e.
Pathian rawngbawlna tih hian a huam zau hle mai a, mahse eng lai ber kan tih hian nge Pathian rawng kan bawl ṭhin tih erawh hriat thiam a har viau awm e. A chhan chu a rawngbawlna hian ken tel a ngah êm êm mai a, khawtlâng leh ram hmasawnna tura thawh te, eizawnna zawna rinawm taka thawhte leh kohhran huang chhunga rawngbawlna hrang hrangte a huam vek thei awm e. A tawi zawngin sawi ta ila, Pathian duhzawnga thil ṭha tia kan chet chhuahna apiang hi a ni. Ṭhenkhat chuan kohhran huang chhung chauh emaw hi Pathian rawngbawlna emaw tia, khawtlângah chhiatni ṭhatnia lan tum leh ngai miah lo, kohhran ṭhalai programme-ah chuan a kul a taia inhmang, mahse, tlaivarna tur a awm ṭumah erawh lan tum leh miah loh a awm theih ang.
Ṭhenkhat thung erawh chu, a YMA leh lutuk a, 'Kohhran programme-a a lan ṭum chu ruai ṭheh a ni mai,' an tih pawh a awm theih bawk. A dang leh chu khawtlânga mi challang deuhin chhiat an tawh ṭuma lang hmasa ber emaw tih tur, mahse, tlema berh ve deuhin chhiat an tawh ṭum erawha hai der leh thei thung si a awm theih bawk. Chuvangin, eng laiah ber nge ka awm tih kan inzawh fo a pawimawh ang. Kohhran chhung chauh hi Pathian rawngbawlna tur a ni lo a, a bak kan dai ṭhin a ngai. Kan missionary te khan YMA leh rawngbawlna hi inhne rem takin an lo kalpui ṭhin a, keini'n kan ṭhen hrang lutuk hi a dik lo vang. Kohhranah thlarau lam chaw kan la ang a, YMA programme-ah kan thlarau mina kan lantir ṭhin tur a ni.
Kohhran programme-a tel leh YMA programme-a tel hi 'chem chhe den zawm' ang maia inzúl tur a ni. A chhan pawh ṭhalai programme-a tel ṭhinte hi YMA members tho an ni a, chutiang bawkin YMA programme-a tel ṭhinte pawh a tam zawk chu Kohhran Ṭhalai members tho an ni bawk. A lak hran theih tak tak loh a, rawngbawlna ki inang lo mah se, pawimawh êm êmah kan tel ve veah kan ngai ṭhin tur a ni. Ṭingṭang hian hrui hrang nei mah se, an vaia a ṭhat vek loh chuan mawi takin ri a chhuah theih loh ang bawkin, Kohhran leh YMA programme kan dah hrang lutuk a nih chuan mawi takin ri kan chhuah theih hek lo vang. Chuvangin, inlungrual taka ke kan pen thiam a pawimawh a ni.
Kohhran ṭhalai inhmang êm êm, inah pawh awm hman mang lo khawpa ṭangkai leh inpe, amah hmuh duh chuan kohhran ṭhalai programme-ah kal a ngai an tih khawp, mahse, lusun khawhar in lama lan tum leh miah si lo ka ni em? Nge kohhran kal tlanga Pathian rawngbawlnaah kan lungawi tawk a, thil dang tih leh chu ngai kan ti tawh lo zawk. Ṭhalai rawngbawlnaah thu ṭha tak tak sawi a, mitthi in lama kal leh ngai miah si lo ka ni em? Mahni ṭheuh inenfiah ang.
Kohhran programme chu kan ngai pawimawh tur a ni teh meuh mai, chumi bak kan kal ṭhin erawh a pawimawh a ni. Tu te paw'n chhiatni ṭhatni tawng thei vek kan ni si a. Kan inṭawiawm tawn hi a pawimawh a ni. Isua paw'n rawngbawlna a neih khan Biakin chhungah chauh a nih loh kha. Mi dangten malsawmna leh damna an chan theih nan a kal chhuak ṭhin a nih kha. Biakin chhungah kan inhlan thar ang a, chu chuan khawtlâng rawngbawlnaah rah a chhuah ṭhin tur a ni. Hei hi rawngbawlna tak tak chu a ni ti ila, kan sawi sual tam awm lo ve.
YMA leh rawngbawlna lung rem rual taka a awm ṭhin anga kan kalpui thiam chuan, tun ai hian kan inunauna leh rawngbawlnaah pawh kan chak zawk ngei ang. A chhan chu ṭanrual hi chakna a ni si a. Mi bote Krista hnena hruai tura thupek kan nih ang hian hla takah ni lovin, kan YMA members-puite zingah hruai tur an lo awm thei reng asin. Chubakah, kan ram dinhmun thlirin kan lungawi tawk kher lo vang. Hei vang hian YMA leh rawngbawlnaa inhmang tak takte hian kan ram ṭhatna leh hmasawn nan theih tawp chhuaha ke kan pe a ngai a ni. Kohhran leh khawtlâng rawngbawlna hi a hniam zawk a awm thei tak tak lo a ni.
- Thantea H2B