Written by
- Nathan Lalruatpuia Ralte

Mihringte Hi Pathian Hian A va Duang Ropui Em

Mihringte hi thil ropui tithei tûra duan kan lo va ni nasa em. Henry David Thoreau chuan, "Mihringah hian sawi fiah phak rual loh thiltihtheihna a awm a ni," a lo ti a. Ani hi U.S Philospher, Essay ziak thiam leh Naturalist ropui tak a ni. American Leh Mexican indo a duh lohzia a sawi chhuahna lehkhabu Civil Disobedience, kum 1849-a a ziahte chuan khawvel deng chhuak khawpa mi ropui; Mahatma Gandhi-a leh Martin Luther King-te thinlung meuh pawh a sàwi nghing a, a titui zawih zawih mai a ni. Ani ang meuhin he thu hi a sawi ve takah chuan zêp rual lohvin mihringah hian thiltihtheihna a awm tak tak a nih a rinawm hle. Mihringte hi engti ang taka thil ropui tithei turin nge duan kan nih le?

Engkim thununtu thluak - kan thluak hi hmun thumah an ṭhen a, a hmasa berah chuan 'Cerebrum' an ti a. Tumna min neihtirtu, chik taka thil min ngaihtuahtirtu leh duhthlanna kan siamnate thlenga thununtu a ni. Tumna kan siam fel tawh hnu chuan thil ropui tak tak, mahni ngei pawhina mak kan tih theih khawp hiala thil ropui kan ti thei ta ṭhin a ni. Chu chu Cerebrum hnathawh a ni. Mihring pangngai tawh phawt chuan hei hi kan nei vek a, kan hman ṭangkaia thu leh kan duh leh duh loha thu a ni. Mi tumruh, mi huaisen, fing tak takte pawh he Cerebrum, kan neih ve tho hmang ṭangkaitu an ni. 'Tumna awm chuan kawng a awm'.

A pahnihna chu - Cerebellum an ti a. Hei hi chuan kan tihrawl, kan che vel zawng zawng hi a thunun a. Kan ban vai, kan taksa engkim kan tihchet engkim hi a thunun a ni.

A pathumna - Medula Oblongata. Hei chu kan hriat miah lova kan taksa che suau suau, heng kan lungina thisen pump chhuakte, pumpui chaw ṭhial te, kan thisen kal vel zawng zawngte rinawm taka thununtu a ni. He thluak ropui tak hmang hian mihring hian thil ropui tak tak a lo tithei reng mai a lo ni.

Turkish Thufingin - 'Mihring chu thir aiin a sak zawk a, lung aiin a chang zawk bawk' a lo tih hi thudik tak, kan nihna dik tak a lo ni reng mai. Thuam famkimin kan thluak hi thuam a ni a, chu kan thluak chuan kan taksa khawl pawimawh dang zawng zawng a thunun lehchhawng a, chu thil ropui tak chu miin a hriat a, a chhawr ṭangkai a, hna ropui tak tak, hautak em em mai thawh nan a hman reng chuan a chang tawlh tawlh a, rin phak bakin hna a thawk thei ta ṭhin a ni.

Pathianin mihring min lo thuam ropuizia hi aw ka ti ṭhin. Ramsa tam ber awm theih lohna hmun, thlaler ni sâ rum rut hnuaiah pawh kan nung thei tho va. Ramsa leh savate pawhina tlawh ena an en loh, Mount Everest-ah hian mi tam tak an lawn thei ta. Tuifinriat lui mawng thûk ber eng sangha meuh pawh an awm peih lohna hmun Mariana's Trench-ah te mihring chu an lut thei zel a. Heng zawng zawng hi kan tih theih tawp a la ni rêng rêng lo va, hei aia nasa hi kan tithei chiang hle a ni. Mahni ṭheuh thil tih theihna Pathianin a dah, hai hawn (open) hi kan mawhphurhna a ni.

Chhiartu duhtak, Pathian hian hun inang vek min pe a, kan saltanna aṭanga talchhuah a, kan talent tihpun hi siamtu Pathian hian min lo duh a ni. Theih loh tih thumal hi a lo awm lo e, an lo tih ṭhin kha.

- Nathan Lalruatpuia Ralte