Written by
- R.Lalfakawma
Seling

MI DANG KUTA MAWHPHURHNA HLAN HI


Grêp hrui pêng, a kûngpui zawm lo chuan rah a chhuah thei lo va, a vuai a, meiah paih chhuahin a awm a, a kâng ṭhin tih Pathian thuah kan hmu a. Hetiang thu lam hawi deuh hi chhûngkua, khawtlâng leh ram inkaihhruaina kawngah pawh hmuh tur a awm fo mai.

Chhûngkuaah:

Hman deuh aṭang tawh khan chhûngkaw zinga awm ṭha duh lo deuh, tihmawh deuh, hrilh fo pawha nu leh pa thu zawm duh der lo ang chi kha chu central jail leh khawi khawi emawa thehthang kual kan ching a. An awm bo chhung chu thawven khatin chhûngkua kan awm a ni mai thei; mahse an lo chhuak a, a ngai tê bawkin nun an hmang a, a ngaiah bawk kan thawn let leh a. An dam chhung ni tam zawk kha chhûngte tibuai phak lo turin kan hnawt kual a, a tawpah an ruang kan hlâwm a, tiṭha khat viauah kan inngai mai ṭhin.

Pathianin chhûngkaw duhawm tak min pe a. Kristian chhûngkua, Pathian duh dana awm, inngeih tlang, inlungrual leh hlim taka dam chhung hun han hmanho dial dial chu duhthusam a ni ngei e. Mahse, kan duhthusam angin thil a thleng ṭhin si lo. Josua ang a, “Kei leh ka chhungte zawngin Lalpa rawng a ni kan bawl ni,” tih thute hi hre bel ve viau mah ila chhûngkaw tin hian panna lai, chhehchhawl deuh, ngaih khata ngaih ngai, nu leh pa testimony titamtu ang chi kan kawl deuh vek awm e.

Nu leh pa fel tak takte pawh hi kan rilru put hmang a inang lo khawp a. Ṭhenkhat chuan anni ang chi hi ‘Pathian min koh tamtirtu, amah hnaih lo thei lova min siamtu’ tiin an tlin lohna leh fel lohnate pawh hmangaihna nen hre thiamin an dawm hram hram thei a; pindan chhungrilah mittui nen LALPA an âu fo ṭhin a ni. Ṭhenawm khawvengte lak aṭangin an hmangaihte diriamna thu hre fo mah se rila rah hmangaihna a kiam phah lo va, tidamtu Lalpa beiseiin bâng lovin an âu ṭhin. Chutih rualin ṭhenkhat thung chuan ‘mihring siam ṭhat nan khaw dur a ngai’ tih thu changchawiin talhfiak kan lek a, “Naupang thunun tîm suh, tiangin vaw mah la, a thi dawn si lo va,” tih thute pawh kan hre bel hle. Ṭhenawmte hriat khawpin Lalpa laka kan rochante kan tum ṭawk ṭawk a, chutah pawh an la awm ṭhat duh loh chuan kan beidawngin jail/home lam kan be kual a, kan thawn bo vang vang tawh mai ṭhin a ni.

A ṭha lo kan hnawh bo a, felfai àwm taka chhûngkua kan awm hian miten eng angin nge min hmuh tih hi ngaihtuah ve chu a ṭha. A sual leh awm ṭha duh lo kan vawm bo zung zung hian kan chhûngkua kan hlim phah em tih te; lo hlim phah ta ni ila hlimna dik, Pathian duh dan a ni ang em tihte hi ngaihtuah thlen phak a ṭha khawp mai.

Khawtlângah:

Khua leh Vêng fel, mite entawn leh faktlak nih kan duh ṭheuh. Kan duhnate tisaa chantir turin kawng hrang hrangin hma kan la a. Faina kawngah te, hmasawnna hnathawh kawng hrang hrangahte theihtawp kan chhuah ṭhin. Zû leh ruihhlo dang tamna khua/vêng nihte pawh kan duh lo va, khawtlâng hmai tibaltu langsar ber pakhat a ni rêng a. Zû leh ruihhloin a ti ṭhinte nun leh chhûngkua a tihchhiat nasat avânga ṭhahnemngaihna kawngah kohhran pawhin, theihtawp chhuahin gospel camping-te kan siam ṭhin a nih hi.

A lehlamah khawtlâng huapa hmalatu pâwl ṭhenkhat YMA, JAC, ruihhlo do pawl etc. te pawhin khawtlâng then thianghlimna kawngah chak takin hma an la ve bawk a. Hetih mek lai hian ṭhenkhat rilruah chuan ‘dry village’ nih hrim hrim hi ropui riauva hriatna avângin Taliban taka zû leh ruihhlo dote pawh thil awm thei tak a ni. Zûk leh hmuam ti nasa kan nih hre rengin ‘Tobacco free village’ tih thu thlengin kan târ a, kan kâ takngial pawh a fai chuang hlei law.

A lang tala fai leh hmingṭhat chu balh leh hmingchhiat ai ngawt chuan a hlu teh meuh a. Amaherawhchu, a langa fâi tura kan hmalakna hi a kristian rilru lo fo si a ni. Patling/nutling han vuak rawn te hi mi pangngai tih mi-a ngaih theih pawh a ni lo. Ensan, in kalhsak, khua/vêng aṭanga hnawh chhuah hmanga khawtlâng then thianghlim kan tum ṭhinte hi ngaihtuah tham tak chu a ni!

Ram inrelbawlna kawngah:

Tunlaia ram hruaitute sawi lar tak pakhat chu ‘privatisation’ leh ‘central kuta hlan let’ tih hi a ni. A langsar zual deuh chu ZMC, airport leh power & electricity hi a ni awm e. ZMC pawimawhzia leh mi rethei zawk ten kan chhawr tangkaizia chu a chhawrtu ten a takin kan hmu chho zel a, a lawmawm tak zet a ni. Thlawhna tumhmun nise ram a changkan ang zelin a chhawrtu pawh kan pung zel a. Power & Electricity ni se a lovin kan awm thei tawh lo va, eizawnna kawnga kan dah san lem loh lu mettute pawhin current tel lo chuan kan met thei tawh lo a nih hi maw le.

Ram hruaituten privatisation leh central kuta hlan let an sawi chhan ber chu ‘enkawl a hautak’ tih hi a ni. Sawrkhar pawisa indaih loh dan ngaihtuah chuan mi dang hnena hlan theih thil chu hlan fel zung zung mai pawh thil âwm leh chakawm tak tur a ni. Mahse, privatization leh central kuta kan nawr liam hian mipui harsa zawk ten an tuar theih dan tur a awm dawn chuan ngaihtuah chian a tha.

Chhungkaw pa berin inremchen a duh luat vanga chaw bel a pawng tih tèt ngawt chuan a dik lo va; chhungkaw enkawl a hautak e tih vanga fate hriselna a ngaihthah emaw, fate chanvo tur a tihtlem ngawt emaw chuan pa chan chang tlak lo tihna a ni thei bawk ang. Chuvangin, a zangkhai zawng ngawt thlir lo va, phurh a hunah chuan mipui harsa zawkte phurrit phurhpui ngam hi ram hruaitute tih tur pawh a ni awm e a.

- R.Lalfakawma Seling