POWER LAM CHE ṬHA
A KAMKÊUNA
Power & Electricity Department hi kum 1975 khan State PWD hnuaia Superintending Engineer nen din a ni a, kum 1980 tir lama a inṭhen thleng khan Circle siam hma hian power tihhmasawn leh, Mizoram chhunga a sem darh dan kaihhnawih zawng zawng chu Assam-in a enkawl vek a ni. State Electricity Board (ASEB) chu March, 1975 thleng a ni a, Department hian kum 1983 khan Chief Engineer post siamin directorate level (full fledged) dinhmun a luah a ni. Kum 2008 khan Engineer-in-Chief hna hi Department Head atan siam a ni a. Department hi integrated utility angin a thawk a, Mizoram state chhunga electric power supply siam chhuah, transmission, distribution leh despatching-ah mawhphurtu a ni. Mizorama power supply tling leh rintlak peknate bakah Power Distribution Network tihhmasawn, leh enkawl hna a thawk bawk. Kum 2011 Census-a state pakhatin a hman zat chu 219 kWh a ni a, tunah hian Department hian category hrang hrang hnuaiah consumer nuai 2 vel a service mek a ni. SHP aṭanga state ta generating system installed capacity zawng zawng chu 29.35MW a ni a, Bairabi-a Thermal Plant capacity chu 22.92 MW a ni a, hei hi standby supply atan dah a ni. Department-a administrative head chu Secretary (Power) a ni a, Department-a technical head chu Engineer-in-Chief a ni a, Chief Engineer number 4-in a pui bawk. Tunah hian Circle 9 (Electric Inspectorate leh ZEDA-Zoram Energy Development Agency telin), Division 20 leh Sub-Division 51 a awm mek a ni.
BÂ RUL DAWN
Mipui Sorkar, kal phung thar sorkar pian hma kum 50 kal ta chhung khan P&E Department GoM khan eng vangin nge êng chhit man a bat vak vak ṭhin? Mipuiin thla tin khel lovin êng chhit man kan pe ṭhin si a? A dawngtu turte pek ve nghal zel mai ãwm? Bill kan pek ṭhin hi khawiah nge an dah? Eng atan nge an hman ṭhin? P&E changtu minister apiangin an fanghma no ei zel ṭhin tihna em ni? Nge K-deposit-ah an dah zel ṭhin zawk em ni? MBSE hnuaia Board Exam tur ang maiin zawhna a tam thei viau awm e! Power man bã zawng zawng hi vbc.144 chuang zet GoM hian a nei nia maw le, a va zahthlak tehlul êm! Vaibelchhe khat pawh hi a tam tham tehlul nen, heti zozai han bat mai hi thil mak tak chu a ni. Êng chhitu mipuiin Energy bill pe ngai miah lovin pe ṭha duh lo ni ila chuan thu dang, bat hlek pawhin disconnect nghal zel kan ni bawk si! Bill tam uchuak changa complaint lahin hlawhtlin a har hle bawk si nen; Sorkar kal tawhte kha engtin nge an lo khawsak ṭhin le? Assembly Session-a zawhna chhannaah khan Power & Electricity minister Pu F Rodingliana khan power leina man bâ hi kumin February 16 thleng khan, generating company-ah Rs.127,08,09,493; transmission company-ah Rs. 16,67,16,173 leh North East Load Dispatch Centre (NERLDC) ah Rs. 49,83,094, a vaiin Rs. 144,25,08,760 a nih thu a sawi a nih kha! A tam turu tara rem rem kher mai. Mahse, heng leibâ zawng zawng hi March, 2024 chhungin pek zawh hman tum a nih thu a changtu minister-in huaisen taka a puang kha a va'n lawmawmin, a va'n fakawm tak êm! CM meuh pawhin heti zat zat êng chhit man bâ kan nei hi a zahthlakzia a sawi ṭhin kha maw le! An pe tlâk vek a nih phei chuan a va'n lawmawm dawn tehlul êm!
BILL ENFIAH DAWN
Chenna ina êng chhit man Energy bill sang leh thut ṭhin chu a ṭul ang zelin department lamin an enfiah dawn tih, Power & Electricity minister Pu F Rodingliana khan a sawi a, a lawmawm hle. Assembly Session-a zawhna chhangtu P&E minister chuan, energy bill sang thut thut ṭhin chu system dik lo a awm vang nia a lan thu a tarlang a. Khawl thil a nih avangin mumal loh zeuh chang a awm a, department lamin an ennawn thuai dawn niin a sawi.
“Smart meter vuah central-ah dil mek a ni,” a ti a, hei hian energy bill sang thut ṭhin chu a chinfel ngei a beisei thu a sawi bawk. Tin, pre-paid-a bill pek pawh a theih dawn niin a sawi, Electric current kal dik loh vanga consumer-te bungrua a chhiatin complaint theih a ni a, sawrkarin a ngaihtuahtu tur Committee-in uluk takin a zirchiang ang a, thil chhe zat azirin zangnadawmna a ngaihtuahsak theih a. Amaherawhchu, electric current kal dik lo chu a chhan leh vang hriat hmasak a ngai a. Dan kalha mipui leh consumer-te’n wiring leh connection tidanglama an lo khawih chingpen a nih chuan, an phu tawka hrem theih an ni tih minister chuan a sawi. P&E office-a Complaint tura kal kher ngai lova in tina lut chhuaka energy bill san thut thut chhan an finfiah tak tak ṭhin dawn a nih chuan, mipui tan a va awlsam phahin a va hahdamthlak dawn tehlul êm!
TRANSFORMER THAR
Current thim thut thut chhan hi transformer chhiat vang a ni tlangpui ṭhin. Siam ṭhat chhung lah hi a'n rei duh mai mai khawp a. CM ni lai apiangin chirhtheh an tawh phah ṭhin. Current thim thut apiangin mipui lamin, ”Lalthanhawla'n a hâwl thim leh ta... Zoramthanga'n bill a ba tam lutuka ba a rul lawk a ni ang... Lalduhoma'n kal phung thar sorkara a tihdan a nih hi,” titein mipui an phunnawi chuah chuah ṭhin. Mizorama transformer zaa 68 vel hi a hman theih hun pel tawh vek an ni a, thlak tumin sawrkarin a leina tur sum a dah tih Power & Electricity minister Pu F Rodingliana'n a sawi.
Assembly Session-a zawhna chhangin minister chuan, transformer a indaih lo a, transformer zaa 68 chu kum 20 hma lama lei tawh niin, a ṭhat hun chhung tura ngaih kum 20 (lifetime) pel tawhte an ni. Sorkar tharin transformer thar lei nan cheng vbc.7 a dah a, a ṭul zual thlak tum a ni a ti. “Sorkar laipui ruahmanna, RDSS (Revamped Distribution Sector Scheme) sum hmangin Aizawl khawpui chhunga electric hrui hlui tawhte thlak mek a ni a, hei vang hian tunlaiin electric current pawh a thim zin phah a. Km.20 vel hrui tharin thlak mek a ni,” a ti bawk.
Lunglei leh hmun dangah electric hrui hlui, alluminium ang chiho a la awm a, thlak mek a nih bakah a vaia thlak a nih theih nan central-ah RDSS hnuaia modernisation scheme-ah sum dil belh mek a ni a, phalsak an nih hunah hrui hluite hi thlak tum a nih thu a tarlang tel. “Lawngtlai leh Siaha lam electric current thim zin chhan chu a hrui a hlui tawhin a disc a chhe tawh a. Ruah sur loha current kaltlang kha ruah a surin a disc khiah current a luh ṭhin vang a ni,” a ti, A ṭhen chu thlak mek a ni a, ṭhal chhunga siam zawh hman tum a ni a ti. Electric hruipui hlui, ban hlui, ramhnuai hmun rem lova kal, a hrui uai fual lutuk chu theih RDSS hnuaiah leh Housing for All hnuaiah tih ṭhata thlak tum mek a ni a ti bawk. Hetiang taka ṭan an lak chuan rei vak lovah êng mumal tak kan nei thei mai dawn a, mipui sorkar hnuaiah VIP & VVIP thliar awm lova êng thuhmun reng dawn theih hun a nghahhlelhawm hle.
A TLÃNGKAWMNA
Kal phung thar sorkara P&E minister hian ṭan a la nasa hle a, sorkar Pisa hrang hranga solar hman loha dah ṭawl tawhte chhui chhuaka a tuai thar leh te, khi'ng hmalak mekna Assembly House-a a sawite leh hmachhawp dang tam tak la awm mekte nen, a zavaia a taka a hlawhtlin hun phei chuan industry, agriculture leh sumdawnna kawng hrang hrangah kan intodelh sawt ang a, Zoram hian ṭhenawm state te kan umphak ve tawh dawn a ni. Sorkar kal tawhte khan êng chhit man vbc. 144 chuang zet hi ba lovin a tir aṭang khan pe tlãk nghal zel se a zangkhaithlak dawn tehlul nen. Eng Ministry lai berah khan nge bat ṭan a nih tih hi chhui chhuah a, a chhan hriat a chakawm hle. A ruka sum chheprelh a awm ṭhin em ni ang? heti taka êng chhit man kan ba tam hi hriat thiama ngaihzam mai mai chi a ni lo. ZPM Ministry hian bâ hi rûl vek mah se, bat a nih chhan leh khati zozai sum chin hriat loha thamral tur kha kan engto lehzual tura chu a ni dawn lo'm ni? Bengsikin I ngaihtuah tlang teh ang u.
- Dr. C. Lalrampana