Written by
Rev. P.C. Nghâklianmawia
Nepal

Kan la harh zêl em?

Mizo Kristiante hi Pathianin duhsak takin 'harhna' min pe ṭhin a. Mizo Kohhran chanchin kan thlirlêt pawhin he 'harhna' hian hnuhma lian tak tak a lo nei tawh
ṭhin. Tunhnaiah leh hun engemaw deuh kal tawh aṭang khan Zoramah Pathian thua harhna lawmawm tak a lo thleng a. Mi tam tak nun a nghawng a, chanchin lawmawm leh ngaihthlak nuam tak takin Zoram a deng ṭhin a. Râlkhat aṭang pawhin kan lo lawm ve hle ṭhin. Kan rama harhna a lo chhuah apiang hian fimkhurna tur thil leh invenna tur thil erawh a awm ve ziah ti ila kan sawisual tam awm lo ve.

Harhna leh Pathian thlarau lama phûr tharna a lo thlen apiang hian rilrua zawhna awm ve fo ṭhin chu kan ṭhatpui em, kan danglam phah em, rah ṭha a chhuah zui em, khawtlangin a ṭha zawngin a chhawr em, kohhran nun leh mimal nun a dik sawt em tihte hi a lo lang ve ṭhin a. Harhna a lo thlen apiang hian a ṭha lam sawi tur tam tak a awm a, chulam chu dahṭha in ṭhahnemngaihna lam han sawi ila.

Nikum kan hmanral tâk kha tunhnaia harhna thlen haw vanglai a tih theih awm e. Tlemin a boruak a hân ta deuh a. Harhna lawmawm tak kan dawn laia kan ram thil thlengte kha i han thlir kir teh ang. Harhna boruakin a tawn sân vanglai tak tih theih turin sorkar in zu zawrh phalna rampumah a kalpui a, chu chuan kan harhna boruak tam zawk pawh a luahlan a tih theih awm e. Kohhran pawhin na takin a dodal a, zu leh a chhehvel chanchin chi hrang hrangin min deng zui ta bawk a. Zu leina leh zawrh phalna permit neite kohhranin a theih ang tâwkin siamṭhat tumin a bei a, a thunun a, a lehlamah sorkarin chak zawk leh na zawkin a kalpui bawk a. Chu indona karah chuan mipui te pawh ngaihdan insual takin kan awm hlawm a nih kha. Kohhran leh sorkar inkar thlengin he thil hian nghawng a nei lian hle. Chanchinbu leh chanchinthar lamah pawh zu chungchang kan hmu tam malh malh hle.

‘Zû ruih kan phal dawnlo’ tiin kan hotuten min khâp lawk a, zu inthiam tumin theihtawp kan chhuah a. ‘Kohhran aw’ pawh ngaithla hman tawhlo khawpin ‘thil engemaw’ beiseiin kan ri ta rum rum kha a ni a. Isua leh a Chanchin Ṭha innghah nana hmang ṭhinte khan he khawvel lo danglam zelah hian ‘thildang’ rinchhanin ke kan pen ṭan ta chu a ni a. ‘Vai chhia’, ‘ringlo mi’, ‘milem pathian bia’ tia hmusit taka kan sawi ṭhinte chuan ‘retheih’ huamin nakina an tu leh fate khawvel tur thlirin Zû an hnâwl thung a. Zû hi kan ṭhatpui nge kan chhiatpui, zû hian kan hnam, chhungkua leh khawtlang tan thil ṭha min thlen em tih chu kan ram huntawngin a la rawn hrilh chho zel turah ngai ila.

India sorkar in a khua leh tuite chhinchhiahna thar a siam UID an tih mai, Unique Identification Card (Smartcard) chuan sawi a hlawh hle bawk a. Sakhaw lam thil zawnga la tuten Sakawlh-ah an puh a. Insawiṭhaihna leh intihṭhaihna boruak a nasa hle a. Israel ram thar din tumna boruak a lo awm thar leh bawk a. A tawi zawngin sakhuana kalpeng aṭangin hlauhna chi hrang hrang a lo chhuak a, mi tam tak mahni awmhmuna him lova inhria in khawilai hmun pakhatah emaw an pemkhawm a. Chutiang zirtirna maksak leh lungchhiatthlak tak chuan Mizote min tuam nasa hle bawk a. Lal Isuan amah zuitute himna tur atana a din Kohhran chu him lova hriain mi tam takin an chhuahsan bawk a. A pawi takzet a ni. Kohhran pawnlama harhna chan hi a dik ang em tih hi ka ngaihtuah ve fo ṭhin. “He lungpui chungah hian ka kohhran ka rem chho vang a, mitthi khaw kulh kawngkhârte chuan a ngam lo vang” (Matthaia 16:18b) titu hian A kohhran chhuahsan zawnga amah hnaih tumtute hi a lo lawm angem le?

Mizote hian Pathian thu kan duh a, kan sawi nasa a, Biakin pawnah leh kan hnathawhna hmunah te, kan nitin nun theng pawhin Pathian thu nen kan hmehbel chho zel a, politics khawvel thlengin Pathian thu hian min chiah hneh a, heti taka Pathian thu in min chîm hneh chung hian kan buaina leh kan ngaihtuahna min ṭhendarh bertu chu Pathian thu pawm dan inpersan hi a ni ang lawi a! Kan thinlunga thawktu ‘rau apiang Bible thu emaw tlat, Pathian thu zirtirna dik a ni em tih fiah hman tawhlo, an chan ang chang ve lote hmu ro mai ṭhin kan tam avang hian kan harhna chante pawh hian min phuarkhawm hlei thei ta meuhlo a ni em?

Tunhma aṭangin miten sakawlh hi thil chi hrang hrang an lo hmehbel tawh ṭhin a. An hmehbel tam tak phei chu an liam zo tawh a, hmehbel tur dang an zawng zel a. Khawvel awm chhung hi chuan sakawlha hmehbel tur tawk hi chu a awm rengin a rinawm. Kohhran inzirtirna tluangpuia leng lova, hlauh nei reng renga phe phe te nun hi a va khawngaihthak ṭhin em. An thluak sûksak (brainwash) a nih avangin lehkha thiamlo mimawl ber aṭanga officer lian tak tak thlengin thu vuvûk leh mak pui pui an chhakchhuak a, seh ngamin an ṭanhmun sawhnghet ṭhin. Ngaihdan leh thlirdan sa an neih tawh avangin thildang reng reng chu an hmu ngil thei tawh lo va, chu ngaihdan maksak tak chuan thlân thlengin a zui ta mai ṭhin a ni.

Kohhran chhungah harhna ze mak dangdai tak tak, hrilhfiah hleih theih loh leh hriatthiam harsa angreng tak tak a thleng chamchi bawk a. Thlarau thianghlim fa hring engemawzat an awm laiin Zoram tluchhe tur tlangaupuia thim thuahhnih buaipui pâwl an awm bawk a. Sakawlh hlau phili avanga Sakawlh laka himna ber tur Kohhran hlau ta tlat pâwlte kan awm bawk a. Sakhaw lam thlirna tlâng aṭang pawhin he Zoram zimte ah hian mi kan chikim ta ngawt mai.

Harhna thlipui a’n tleh tak tak lai chuan a ṭha tam tak hmuh tur awm karah sakhaw hruaitu Pastor leh Upate tan pawha awmdan thiam harsa khawpin kan khawsa ta mai ṭhin a. Rawngbawltute zingah mipuite hruai dik tum aia mipui dem hlauh vanga thutak sawi ngamlo kan lo awm leh zauh ṭhin te hian kan nih tur ang min nihtir thei lo fo em aw? Pathian Biakin chhûng zahawmna humhim ngam rawngbawltute chuan dem an hlawh lek lek emaw tih tur a ni a.

Ṭhalaite zingah thiamna lama intlan-siakna kal zelin a hrinchhuah Pathian awm rin lohna leh Pathian awm rinhlelhna (Atheism) a hluar hle a, changkânna chikhata ngaiin ṭhalaiten an intihhmuh viau bawk a.

Mak ta ber zawk chu kan rama harhna a thlen vanglaia kan ram veka thil thlengte hi a ngaihnawm lemlo khawp mai. Harhna dik chuan rah ṭha a chhuah ṭhin a. Miin an sual an sim a, nunkawng dik an zawh phah a, Kristian nun ze mawi tak an pârchhuahtir a, chu chuan khawtlang leh vantlang nun pawh a ṭha zawngin a nghawng tur niawm tak a nih laiin, kan rama harhna ropui leh lawmawm tak a thlen hnu hian kan rinna kawngah kan nghet sawt em? Kan nitin nunah kan rinawm sawt em? Kohhranah kan nghetin kan rinawm sawt em? Kan khawtlang nun a nuam sawt em? A rampumin a ṭha zawngin kan sawtpui em? Kan sorkarah rorelna dik a awm phah em? Kan eizawnnaah a ṭha zawngin rah a chhuah em?

Kan rama harhna thlen lai leh thlen hnu lawka kan rama thil thleng chanchin te han hriat hian leh, a chunga tehfung chi hrang hrang hmanga han teh hian harhna hian kan ramah rah ṭha a chhuah lo a ni ang a?

- Rev. P.C. Nghâklianmawia,

Nepal