Written by
Huna Kawlvawm

DELHI EXCISE POLICY THU BUAI HI ENG NGE A NIH? ENG VANGIN NGE DELHI CM KEJRIWAL HI MAN A NIH?

Lok Sabha elections puan fel a nih tawh hnuah Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal chu Enforcement Directororate (ED) in vawi tam tak Delhi Excise policy chungchang thubuaiah, Court-a inlan tura an tih hnua a inlan loh zel avangin an man ta nge nge a. Hemi chungchanga hian National media a luah hnen hle a, National newspaper hrang hrangin hemi chungchang an chhui chianna chu hetiang hi a ni e.

Excise policy case :

Enforcement Directorate (ED) te chuan Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal kar hmasa Ningani zan (21/03/24) zan khan a chenna in aṭangin Delhi liquor policy case avang hian an man a. Aam Aadmi Party (AAP) hruaitu lian, he thubuai kaihhnawih vanga pathum an manna a ni ta. Delhi High Court chuan he thubuai vanga man chhuah lailawk (bail) dilna hi a hnawl a. Arvind Kejriwal hi Enforcement Directororate lamin an hnena thu zawhfiah tura an kohna vawi kua ngawt a inlan lo a ni.

Arvind Kejriwal man a ni:

Chief Minister ni lai mek hi thubuai vanga man leh tantir theih a ni em tih te, Delhi Excise Policy thu buai hi eng chiah nge a nih tih te, Arvind Kejriwal hi eng tianga thukin nge he thilah hian inhnamhnawih vea puh a nih te, AAP hruaitu dangte pawh eng tiang chiaha he thubuaiah hian tel an nih tih te kan chhui chho zel ang.

Delhi Excise Policy thubuai chu eng nge a nih?

November 2021 khan Delhi Sorkar Arvind Kejriwal kaihhruai chuan Excise Policy thar an duan chu an hmang a, he policy thar hian a tum chu, Delhi khawpui chhunga zu hralh dan phung tihhmasawn leh tihtunlai (modernising alcohol sales) a ni. Hetiang hi a nih mek lai hian he Dan thar ṭhat tawk lohna lai te, vantlang hriselna a nghawng theih dan leh sum leh pai chungchang te avangin en nawna siam ṭhat hret hret a ni.

He Excise Policy hi kum khat pawh hman a nih hmain July 2022 khan Delhi Chief Secretary Naresh Kumar chuan he Dan hi bawhchhiat a nih thu Delhi Lieutenant Governor (LG), Vinai Kumar Saxena hnenah ziakin a thlen ta tlat mai a. He dan bawhchhiatna hi Central Bureau of Investigation (CBI) chhui turin thurawn a siam bawk a. He report hian a tarlan dan chuan, "Sorkar sum hlohna a awm ngei a ni," (financial losses to the exchequer) tih thu a sawi a, chu sum hloh zat chu Rs 580 crore aia tlem lo a nih thu tarlan a ni.

Enforcement Directorate (ED) te chuan New Excise Policy ah hian tum vang renga thil sual tih theihna bang awng (loopholes) awmsaa duan a ni a, chu bang awng chu zu siamtute nen a man chungchang thunun tura ṭan rual (cartel) theihna a awm a, hetah hian AAP hruaitu ṭhenkhatte chuan duhsakna fir tak an dawng nia puh an ni. AAP hruaitute chuan zu hmanga sumdawng lian an duhsakna dawngte hnen aṭangin an hlawkna aṭanga puan hnuai sum (kickbacks) dawng nia puh an ni a. Chu'ng puan hnuai sum an dawn theihna tur chuan zu man tihhniam (discounts) thu-ah te, license fee ngaihdam (fee waivers) chungchang thu te, COVID-19 hri len laia thil hralh khaihlak vanga ṭanpuina (relief) pek a nih danahte, thil a nih tur ang ni lo leh felhlel tak awm ngeia hriat a ni.

Enforcement Directororate (ED) chuan sum hmuh theihna kawnga rintlak loh tura ruahmanna siam "scam" awm ngeiin an puh a, he ruahmannaah hian zu a hlawm liana zuartu (wholesale liquor businesses) ten a hlawm lian tham lo (private entities) nen inkarah chhiah 12% chawi tur a ni a, chu chhiah aṭanga 6% chu puan hnuai sum (kickbacks) atan pek theih a ni.

Central Bureau of Investigation (CBI) chuan Delhi Deputy Chief Minister Manish Sisodia leh hruaitu dang pathumte chu an bitum ta chat a. CBI-in thubuai FIR an ziah luhah chuan Sisodia leh mi dang 14 hming an tarlang a, chu'ngte chu Excise policy thubuaia mawhphurhtua puh an ni ta a ni. Heng zingah hian AAP communications in-charge Vijay Nair pawh a tel a, ani hi September 2022 khan man a ni.

Kumin March thla khan ED hian court hnena a sawi chu excise policy scam vanga sum chingpen hi Rs 292 crore aia tam a ni tih a hriattir.

Tun hnai mai khan Bharat Rashtra Samithi (BRS) hruaitu Ms K Kavitha pawh he thu buai kaihhnawihah hian man a ni a, ani hian AAP hruaitu pawimawhte hnenah Rs 100 crore pe nia puh a ni a, he a sum pek hi new Delhi excise policy aṭanga hlawkna a hmuh aṭanga a pek nia ngaih a ni.

CM Kejriwal laka ED puhna hi eng nge ni?

Enforcement Directororate (ED) chuan New Delhi Excise policy ah hian amah Kejriwal pawh hi mimal taka inhnamhnawih leh, mawhphurh zualte nena ṭangtlangah ED lam hian an puh a ni.

October 2023 leh March 2024 inkarah ED hian Kejriwal he thubuaiah hian amah ngei; an hnena thil sawi fiah turin an ko a, Kejriwal hi vawi khat mah a inlan lo a ni. Hetiang a nih avang hian Kejriwal hian man theih reng a ni tih a inhria a, Delhi High Court hnenah he thubuai vanga man loh (protection from arrest) a dil a, Court hian a dilna chu a hnawl a ni.

CM Kejriwal-an amah puhna a chhanna

CM Kejriwal chuan amah Delhi Excise Policy chungchanga ED ten an puhna chu eng dang ni loin, politics thila inphiarrukna (political conspiracy) vang liau liau a ni, Central Sorkar BJP hian an lama ṭang lo politician tam tak an zar buai hle a ni, a ti. Senior advocate Abhishek Manu Singhvi chu Court-ah hian Kejriwal aiawhin a ding a. Kejriwal ED in an kohna zozai hi a chhan a fiahin a chiang tawk lo hle a, Kejriwal fundamental rights a bawhchhia a ni, a ti. "Kejriwal man a ni hi fundamental rights, right to life and liberty a bawhchhiatna a ni. March 16 nia inlan tura an kohna kha ECI in Lok Sabha General elections an puan ni nen a inrual a, ED hian nikum 2023 aṭangin inlan turin an ko (kau tih hauh loh tur) ṭan tawh a, thla hnih chhung (inthlan zawh fel thleng) tal an nghak thei lo em ni?" Singhvi chuan a ti. [Business Standard, March 22, 2024].

March 28 thleng hren phal a ni

Delhi Court (trial court) chuan ED in Kejriwal thu zawh fiah tura March 28 thleng kawl an dil chu rem a ti. ED chuan Kejriwal hi Delhi Excise Scam a mawhphurtu ber (king pin) a ni a, a chalah hian phung a tawp a ni an ti.

Supreme Court aṭangin inhnuk dawk

Arvind Kejriwal chu Delhi Excise Policy thubuaia ED in an man chungchang thubuai, Supreme Court ngaihtuah tura a thlen tawh chu Zirtawpni (22/3/24) khan a hnukdawk (withdraw) leh a ni. Supreme Court hian hemi hma hian he thubuai ngaihtuahtu tur Judge 3 awmna Bench a lo din tawh a, Justices – Sanjeev Khanna, MM Sundresh, Bela M. Trivedi te an ni. Arvind Kejriwal hian he thubuai hi Court hniam zawk aṭanga beih chhoh a tum ta zawk a ni.

New Excise Policy chu tihtawp a ni

New Excise Policy sum siam theihnaa ngaih, huaisar tak chu Delhi Lieutenant Governor-in he Excise Policy hi CBI hnena chhui tura a pawm hma ni chiahin Delhi Sorkar chuan hnuk kirin hman tawh loh turin a hnawl (scrapped) ta a ni. Eng dan emaw tlawh chhan chuan Delhi Sorkar hian zu a la zawrh chhunzawm zel chu a ni. Kum 2022-23 tangka kum chhung khan Rs. 6,821 crore Delhi Sorkar hian zu chhiah Excise duty leh VAT aṭangin sum a hmu a, April–September 2023 tangka kum chanve chhungin Rs 3,588 crore a hmu tawh a, Excise duty Rs 2,457 crore leh VAT Rs 1,131 crore hi zu um 27.6 crore hralhna aṭanga a hmuhchhuah a ni.

Delhi khawpuiah hian December 2023 dinhmun angin zu hralh chhuahna (liquor store) 684 a awm mek a ni [Economic Times 18/3/24].

Manish Sisodia la tang

Manish Sisodia, AAP hruaitu leh Delhi Deputy CM, Delhi New Excise Policy thubuai vanga February 28, 2023-a man a, thiam loh chantir chu tun thlengin lunginah a la tang a ni.

HEI VE THUNG HI

Tumkau ni a lo thleng a, rilruin Good Friday lam a hawi chho mek a. Delhi CM Arvind Kejriwal; hmingṭha tak chu Delhi Excise Policy thubuaiah pawh hian Pilata hmaa Lal Isua ding ang thawthanga ngai a, sualna laka fihlim leh a laka thubuai leh, phiarrukna tur ngawt zawng ang hiala ngai tawk an awm maithei, mahse, hetiang em hi zawng a ni kher lo a ni mahna le.

Source :

Business Standard

March 22, 2024

Live Law

March 22, 2024

Economic Times

March 18, 2024