KOHHRAN LEH LIRNGHING LEH BAWK

Mizoramin tun hnaiah hnaivai ang reng takin lirnghing kan tawng a, ni dangah pawh a lo nghing ve tawh ṭhin nachungin, April 13,2016 zana nghing khan sawi zui a la hlawh ber awm e. A chhan hrang hrang awm thei karah - Nilai zan inkhawm lai tak a nih vang ni berin a lang. Kha mi zan inkhawm kan han bang chiah kha chu, social media hrang hrangah lirnghin laia awm dan report chhiar tur a tam khawp mai. Hei mai hi ni loin a hnuah pawh chanchinbu lamah chhiar tur a la awm ta zel.

He mi ṭuma lirnghing chungchang - April 24&25, 2016-a Vanglaini chan-chinbua Pu Zorammawia, Kulikawn thu rawn ziak kha kan tuihnih teh ang. Ani rawn sawi dan kha, lirnghin laia Biak In aṭanga tlan chhuakho thlavang hauhna a ni deuh berin a lang. Amaherawhchu, kan chhiar ve chinah, hlauh avanga Biak In aṭanga tlan chhuakte demna thu hrim hrim hi kei chuan ka chhiar lem lo. Chu ai chuan, tlan chhuakho khan mahni insawi thiam nan leh ringtu ṭha an nihzia an sawina erawh chu ka hmu tam mai.

Tlan chhuak an demawm loh, tlan chhuak lo erawh an entawntlak zawk:

Inkhawm lai pawh nise, mipui tam zawk chu kan chiai nasa a. Kan Biak Inah pawh pakhat chiah (ka hmuh chinah) a tlan chhuak chungin, nunau leh hmeichhe lam chu an ṭe ring phian. Inkhawm kan han bang a, hlau lo aiin hlau deuh vek kan ni chunga tlan chhuak mumal an awm lo kha a mak kan tih thu kan sawi mai, a tlan chhuak demna ṭawngka erawh ka hre hran lo.

Hetih lai hian, kan Pathian hi engtiang chiaha chibai buk thin nge kan nih? Eng ang chenah nge kan Pathian hi rin tur? tih erawh hi chu buaina tham a ni. Thih hlauh avanga tlan chhuak thlavang kan hauh ngam a nih phawt chuan, hlau ve tho, Pathian biak lai a nih avanga chiai lote kha nasa taka fak phu an ni. Biak in aṭanga tlan chhuak ve lote dem zawng leh mahni sahimna pawh ngaihtuah lo, mi mawl ang zawnga in chhuah deuh thaw phei hi chu a fuh lo. A tlan chhuak ve lote khan Pathian an rin bik em avang a ni lo mai thei ang bawkin, a tlan chhuakte rinna kha a dawrawm ta kan ti a ni hran lo. Mahse, kan Pathian Biak Ina khunkhan taka kan Pathian be lai meuh pawh kha ti khawpa chiai hma ringtu hi eng ringtu nge a nih, tih hi kan in zawh tur zawk niin a lang.

Dawihzep apiang an him ziah chuang lo

William Shakespeare a bawkin, “Mi dawihzep chu an thih hmain vawi tam tak an thi hman ṭhin,” a tih kha a dik thui ngawt mai. Hman deuh khan Durtlang leh Bawngkawn inkarah khian Bus break a fail-a, a driver leh conductor-in, tumah chiai lo tur leh zuang chhuak lo turin an ti lawm lawm a, pahnih chu an zuang chhuak hram, chu mite chuan hliam na tak an tuar a, an zuan chhuah hnu lawkah bus chu ṭha takin a ding leh mai. Khita zuang chhuakte khi an dawih, ka tihna leh ka demna a ni lo, entirnnan ka hmang mai a ni.

Tin, Isua leh Paula-te a hun hmaa thih hlaua an tlanchhiat thu kan hmu bawk. A dik khawp mai. Mahse, anni pahnihah hian, a kotu/ a tirtu avang chuan thihna tur pawh nise, huaisen taka an tawn ngam ṭhinna hi Bible-ah hian hmuh tur a tam daih zawk. Kan Biak In aṭanga tlanchhuak chhun chuan, a lo tlan chhuak bik kha a zahzia bak sawi tur a hre tlem khawp!

Tin, tlan chhuak ve lote kha lo thih phah ta se, Martar anga sawina phei hi chu, sawi an awm a nih pawhin fiamthu a ni tal ang. Tak tak pawh lo ni se, hlauh avanga tlan chhuak thi ve tho aiin tlan chhuak ve lo boral chu kei chuan martar an nih loh pawhin, an hnaih zawk feah ka ngai tho tho.

Tlan chhuah hrim hrim hi a him chiah em?

Kan thawhpui pakhat chuan, lirnghing chuangchanga in saseng dan an zir a sawi hi a rintlak ka ring khawp mai. Ani chuan, ina kan awmlai a ni emaw, lirnghin laia building chhunga kan awmin, pawna kan la tlan chhuak thei a nih chuan, Mizorama kan RCC building tam zawk pawh hi chhe lo tura ngaih a nih thu a sawi. Building sak ṭha pangngai chim khawpa lir a nghin chuan, mihring hi kan in saseng thei lo, lu a hai, tlan chhuak tur kan awm lo a ti. Tin, lirnghing hi a nat chuan a nghing rei a, a nat loh chuan a nghing rei ngai lo tih thu a sawi bawk. Chutih laia, tlan chhuakte fakna hla thu chham chiam mai hian min tibangbo.

Ringtu ṭha leh ṭha lo tehna tling a ni em?

Hman zan lirnghin laia Biak In
aṭanga tlan chhuak leh tlan chhuak ve lote inkarah khawi zawk nge ringtu
ṭha, Pathian thuawih zawk tih hi zawhna awm thei leh kan in zawh awmah pawh ka ngai lo.

Mi tam zawkin kan hlau vek ang. Hlau zual leh a remchang bik a awm an tlan chhuak a, an rin tlem bik vang emaw, mi aia an dawih hliah hliah vang a ni lo vang. Thil in ang reng pawh kan emotional feeling inan loh avanga kan dawnsawn dan inang lo a awm ṭhin. Chutih laiin, a tlan chhuak ve lote kha an huai bik vang emaw, Pathian an rin ngheh bik vanga kan puh vek a dik lo tho. Ringtu ṭha leh ṭha lo tehna tur chu Bible-in chiang takin min hrilh a lawm.

Tin, tlan chhuak ve lote mi a ang hiala in chhuah phei chu a dik lo. Sakei min seh mai tur leh motor min su mai tur leh Biak Ina kan Pathian be lai tehkhin hi, thiang lo ang hiala ngaih tur a ni zawk. Sakhaw dang behote reu reuin an hria ang e. Kan Biak In aia thlamuanpui tur hmun dang hi chuti takin a tam lo e.

Kan fimkhur phah erawh a ngai

Pu Zorammawia sawi ang khan, kan in sak leh Biak In kan sak dante hi uluk leh zual leh thawm ṭhat ngaite a awm a nih chuan kan tih makmawh a ni ngei ang. Electric Veng Presbyterian kohhran, Aizawl-a mite sak ang chi, a chung pawh lirnghingah pawh him thei tura duante hi entawn atan a ṭha. Tuna kan Biak In tam zawk hi chu mimal in aia lirnghingah ngat chuan hlauhawm an ni deuh fur thei bawk. A chhungah beam leh ban a awm ve tawh mang si lo. Lo chim se, a ceiling a sang hlawm bawk si. Tun ṭum lirnghing kha kan fimkhur inṭanna ni se, a duhawm ngawt ang.

Mizote hi khawvel huap chhut pawhin, inkhawm tam lawr lak kan nih hmel. Chhiatna liam tham thleng ta se, kan inkhawmlai a nih ngat chuan inkhawm mekte hi a tuar nasa ber kan ni thei.

Inbuatsaihna ṭha kan mamawh

Zorammawia sawi ang khan, hman zana lirnghing aṭang khan kohhran tin hi harh ila. Mithiamte rawnin, kan Biak In him zawka sak dan ngaihtuah a, chu chu kan thei mai lo a nih pawhin, inkhawm laiin, rawn nghing leh ta se, kan Biak In awm dan azira tlan chhuah dan tur nge, ṭhutthleng hnuaia tawm mai a him zawk tihte ngaihtuah a, in zirtirna mumal tak neih ngam a fin thlak ang.

Tu huatthu suhah, kan inkhawm tam lai tak hian lo nghing nawn leh ta thut se, tlan chhuak leh tlan chhuak lo boruak a awm tawh avangin, tlan chhuah duh ngawih ngawih pawhin dem a hlauh vangin, a tuar ngawt thei. Chutiang bawkin, chhe tê pawhin nghing se, a hma zawng aiin kan chiai sauh thei bawk. Khitah tak khian Revd Chuauthuama’n chairman an pawimawhna a sawi ang khan tunhma zawng aiin chairman dinhmun hi a pawimawh leh zual bawk ang.

Kan Biak Inah chuan kan Upa senior-in inkhawm a kaihhruai zan tak a ni hlauh a, ṭawngka chuan tumah a hnem lo chungin, amah ber a chiai loh avangin mipui thlabar lutuk tur a vawng dai khawp mai. Kha mi zana kohhran inkhawm ho zingah khan a chiai (panic) lo ber pawl kan nih ka ring, a chhan pawh kan chairman zir vang a ni thui ngawt ang.

Kan mithiamte leh Bible ngei sawi aṭang pawhin, lir hi chu a la nghing zel ang. A zual deuh deuh pawh a ni mai thei. Eng pawh lo thleng se, pawngpaw chiai mai lo tur leh mawlmang taka sepui ruah tuar lo tur hian sawrkar tih vek tura dah mai lo a, kohhranho hian he lam kawnga ke kan pen a hun ta. Lirnghin zanah kei pawh ka inkhawm ngei a, lirnghing kha ka hlau, mahse, ka chiai (panic) lo. Ka awmphung a khaihlak ka hre lo. Mahse, ringtu ka ni.

- David L.Ralte,

Six String Cabin