Written by
Lalremruata Chhangte

PROTECTED AREA

Hun rei deuh tawh aṭanga humhalh, bawhzuina khawng tak awm loh vanga zawm hlawh lem lo, tunhnaia tharthawh leh tak, Chanmari to Chaltlang, Bawngkawn to Durtlang Leitan inkar Protected Area atana an tharthawh leh chungchang hi sawi ve ka duh tlat mai.

INTAC (Mizoram Chapter) te hmalakna pakhat ram humhalh zing a mi a ni a, a ṭhat em em rualin, sawrkar aṭanga inhmun Pass felfai tak neite tana insak phal loh ngawt hi a tuartu (victim) te tan chuan hriatthiam a har hle ang. Laipuitlang pangper te, Tuikhuahtlang pangper-a in zawng zawngte hi khawthlir a tibuai, tourist tan khawhawina a zim tiin ṭhiah tir vek ta se emaw insak phal ve ta lo se an thinrim hle ang.

Sawrkar aṭanga phalna nei thlapa LSC nei leh a felfai thlap avanga lei chhawngte hian sawrkar hi an khing mai dawng nge, an neih chhun ram ngeia in an sak ve theihna tur hian inthlan leh hunah hma an la ve mai dawn?

Mizoram sawrkar/ AMC hian hlauh zawng leh ngam zawng an nei deuh em? Insak phal/ theih chin an siam pawh, pawisa nei chuan an ngai pawimawh lem lo a, in ṭhiah tur an tihte pawh (anmahni huat vang ni lovin) court-ah an zualko hmiah maia vawiin thlengin thu leh hla a awm zui pawh kan hre lo. AMC lamin in luah tlak/ ngam loh tia an endik vek tawh nimahse vawiin thlengin an luah a, an la cheng reng tho. Pawi nasa zawk a thlen hun kan nghak leh phawt dawn nge, luah tlak loh a lo ni lem lo zawk. Nge a neitupa hi an ngam loh zawng a lo ni hlauh zawk?

Dan leh Dun hi zam a nih chuan rualkhai leh intluktlang thei ang ber hian kalpui ṭhin nise. A theih loh an tih pawh hi ti thei an awm leh tlat ṭhin! Humhalhtu pawl leh sawrkar lam pawh hian an humhalh hmun hi zan reiah damdawi leh zu in nan nasa taka hman a ni tihte hi hre tel ve bawk sela. Bawngkawn to Leitan phei hi chu kar tluanin Chawlhni chhun leh tlai lamah chuan hmeichhia leh naupang tan phei chuan kaltlang nuam lo khawpa ṭawp a nihna te hi hria sela, humhalh law law sela. Protedted Area hmuna ram neite hi chengkawl angin an ngawi reng ang em?

Protected Area hmun an tihah hian a nei leh thilti thei deuh chuan AMC aṭanga phalna neiin, In an sa thluah tawh a, pawisa la nei remchang ve lo te hian an theih hunah an tawm hul ve na tur sak rawn tum ve ta se, sawrkar/ AMC lam hian in sa har bik lutuk, protected area signboard kan tar hnan tawh che u tiin an phalsak ve dawn ta lo?

Tunah hian AMC Commi-ssioner aṭangin helai hmuna insa te hian lehkha, sak phalna cancel order ni sarih chhunga insawifiah tura tihna an hmu mek a. AMC aṭang ngeia phalna neia sa, bank leh private firm aṭanga loan la tan phei chuan a lungchhiatthlak hle ang. Sak phalna cancel order a nih miau avangin an
ṭhiah sak dawn a nih ngat phei chuan a kawtawp thlengin an ṭang ve duh maithei a ni.

An ram a nih avangin sawr-karah hun rei tak chhiahte pawh an lo pe ve tawh a, hetia insak tawhsa/ sak tumna ram ruak, in khuahkhirh sak ringawt hi chu a fuh dawn em ni? Kan sorkar chak tak hian ngaihtuahna han seng leh deuh thei sela aw...

- Lalremruata Chhangte