Written by
Zorammawia
Kulikawn

KOHHRAN LEH LIRNGHING

Mizo rilru...

October ni 4, 2015 zan dar 11 pelh hretah lir a nghing a, a thla thum champhaphak January ni 4, 2016 zinglam dar hnih pelh hretah a aia nain a nghing leh, mut hun lai leh bawk. A thla thumna April ni 13, 2016, Nilai zan, Kohhran inkhawm lai, zan dar 7:25-ah a aia nain a nghing, a rei fu a, a sawi na hle bawk. Kohhran inkhawm zan, Biak Ina awm tam zan a nih avangin WhatsApp, SMS, Fb leh nitin chhuak chanchin phekah ti ti a ti tam ta. Mizo rilru diktak a ni. A nghawng mihring an tam loh chuan inkang, motor accident, zu phalrai leh khap, leimin, tuitla, pa eisual etc., -ah thawm neih nachang kan hre lo. Tunah zet chuan Revd Chuauṭhuama leh Pu R K Lianzuala-ten thawm an nei ta a nih hi. Hmanlai Mizopa thinlung kan la pu tlat. Sapui (sakei) hlauhawm tawhna hmunah pawh, ‘A hlauhawm lo ve, hlau suh u,’ zualko pawhin, a thih uih vut vut hnuah pawh, ‘A la chatthla lo ve, a zual deuh a,’ an ti ṭhin. Inthlamuanna derthawng a ni. Dawt dik tak kan sawi a ni.

Thatchhiat vanga

thlamuang ṭhin Mizo...

Geological Survey India (GSI), leilung zirbing mithiam-in kum sawmhnih kal ta khan lirnghing an zirchianna leh India ram ngei pawh zone-a
ṭhenin India hmarchhak zawng zawng hi lirnghing highway, zone 5-ah an rin luh thu pawh kan Kohhran inkhawmah uar takin kum 1998 vel khan Inrinni zan Rilru sawi inkhawmah ka sawi. Tuman barah an khawn lem lo.

Hlauhawm khawpin nghing mawlh hek lo. Pu Lalliana Mualchin (CALTRANS, USA), Pu Lalhriata Chhangte (Bubaneshwar, India) leh Pu Lallenmawia, Geology & Mining Department-a kan hotu, mithiamte pawhin ṭawngka leh ziakin min hrilh fo, mahse ‘ngaihsak peih loh avanga thlamuang hnam Mizote’ kan nghing chuang lo. Insak thuah pawh structural engineer, ADA leh AMC dan siam zawm aiin Karimganj B.E (vai mistiri) kan ring zawk daih. April ni 13, 2016 zana thlabarho leh insa mek leh insak tum mek pawisa nei hovin kan harh chhuah phah tehreng ang e maw?

Zirtirtu tan sorkar dan kalh, man theih, thil tisual ka ni...

Kum engemawzat kal ta aṭang khan Central sorkar hmalaknain kan State-ah pawh chhiatrupna thleng thei laka kan inven, chhanchhuah leh hmachhawn dan tur pawh disaster management, disaster task force, village level disaster committee etc., dinin sum tam tak sengin hma an la.

High School-ah phei chuan subject/ paper pakhatah dahin kan zirtir. School, college leh district tinah sum tam tak sengin mock-drill (a bikin lirnghing thlen thut hunah in chhanchhuah, ven leh bawisawm dan) an zir a ni lawm ni ?

Kei, a zirtirtu hian ka class lak laiin lir nghing ta se, ‘A hlauhawm lo ve, tlan chhuah a ngai love,’ tiin naupangte chhuah tir lo ila, in chung chimin min delh zui se kei hi mawhphurtu dik tak ka ni. Thil tisual, nunna chhanhim tum loh, police man theih ka ni! Laipuitlang chhuahchhawng pangpera lei tawlhah khan a chiang hle a ni lawm ni?

Mi â, at man chawi seng lo...

Kawmchhaka lung lum mai tur hmu reng ila, sakei min zuan tur hmu lawk reng ila, motor min su tur mang mang pawh tlanchhiatsan lovin, ‘A hlauhawm love, ringtu ka ni a lawm,’ tia lo chal-si-ri-bup hi enge a hlawkna? Lo hmachhawn ila ‘mi a, at man chawi seng lo’ min ti ang. Chawh min ti ngawt ang! Insaseng theia siam mihring hi ran leh ramsate aia Pathian kan anna, kan danglamna, Pathian thilpekah kan ngai ta lo em ni? Sunday school kal vanglaia thleng ni ta se... Vanglaini, April ni 16, 2016 chhuaka Pu R K Lianzuala’n, ‘Biak in aṭanga tlanchhuah chu a zahthlak loh,’ a ti kha thudik tluantling a ni.

Revd Chuauṭhuaman, ‘Inkhawm laia lirnghingin min nghawng kha Chairman pawimawhzia a lang chiang hle, ‘a tih kha ka’n umzui thui deuh hlek teh ang. Kohhran inkhawm chairman/hun vawngtuin mawh a phur a nih chuan, ‘Lir a nghing e, tir’u, a him lamah i chhuak phawt ila, a nghin zawhah kan Biak In hi luh khawm leh natlaka a la din chuan kan chhunzawm leh dawn nia!’ tiin a au chhuak tur a ni dawn lawm ni? Hlau tho si a, tlawm-pa-ek-a lak a, ṭhut luih tlat kha a him em? Rinna phatsanna, Isua hnawlna, rin tlem nihna etc., a ni dawn em ni? Pathianni sunday school vang lai taka nghing ni phei sela chu chiai-inneih (panicked stampede) avangin kan inhliam tam ngawt ang!

Sakhaw dang betute beng

thleng mawlh suh se...

Pawi ka tih deuh mai chu in saseng tuma inkhawm chairman tlanchhuak te, thupui hawngtu tlanchhuak te, mipui tlanchhuak te, a huai leh rinna-taal chhah ber ni awm taka fiamthu leh thu taka kan in vawm zui kha a mak ka ti. Hindu leh sakhawdang betute beng thleng lul suh se. Kan mawng kan hlim a ni. Chung lam ring ṭha zual, huaisen taka ṭhu lui tlat kan awm a nih pawhin an thu a ni.

Kohhran hmalakna tur chi

a ni tawh ang a...

Hei hi hria ila, Biak In, hall, auditorium, stadium, in lian leh zang apiang hi lirnghingah a nghawng a na duh. Chuvangin, Nilai zan Pathian biak inkhawm laia lirnghing kha Kohhran tin committee lianin ṭhanharh nan hmang ila. Synod tan Social Front lam hmalakna chi a ni ang. Tin, Kohhran committee leh building committee-ten kan Biak in, hall leh Sunday School hall-te a ban bul aṭanga a chhip thlengin uluk takin, a ṭul chuan mithiamte pawh sawmin i en fiah thuai ang u.

Zu, drugs, politics, HIV, mahni intihhlum etc.,-ah pawh sum tam tak sengin seminar, consultation etc., kan nei a ni lawm ni? ‘Lirnghing a Kohhran hmalak dan tur’ seminar neih a nghahhlelhawm khawp e. Kohhran mal committee pawhin lir a lo nghin leh thulhah mipui chhuah dan tur leh kan Biak in tual him lai pawh enlawk a, in hrilhhriat a ṭha khawp mai. Nun chhan nan.

A hun hmaa thih tum lo

Lal Isua leh Tirhkoh Paula...

Ṭhenkhatin martar-na hiala an lo sawi phei hi chu zahthlak ka ti. Martar awmzia kan hre mawlh lo a ni. Revd Chuauṭhuama zawt teh se. A thuhrimah Lal Isua leh Tirhkoh thianghlim Paula te khan ‘a hun hma chuan’ thih/martar an tum mawlh lo, an biru, an relhru, an tlanchhe fo asin ! An mangang a, an zam a, an hlau a, an thlabar fo a sin. (Lal Isua relhru, biru leh manganna Bible changte : Johana 8:59; 12:27,36; 13:21, Matthaia 26:37; Marka 124:13. Paula vethung : 2 Korinth 4:8; 11:33) Social media lama pawrho hi khami zan khan in inkhawm ngei em tih ka hre chak ngei mai a! Kei chu ka inkhawm a, lirnghing kha ka hlau a, ka mangang bawk. Pawnah em chuan ka chhuak thleng lo. Mahse ringtu ka ni.

- Zorammawia, Kulikawn