Written by
-Debbie Rinawmi

‘DNChL’ THLIRNA


He hla satu hi HOM (House of Madness) a ni a, a hming bakah a hla ṭhenkhatah lam tawi (acronym) a hmang a. Heng lam tawi hman hi tunlainain a hrin anga kan ngai a nih chuan kan hre sual chhiava a ni ang. Lam tawi hrim hrim hi hman a nihna a rei tawh viau a; Rom hunlai khan sipai puanzarah ‘Senatus Populusque Romanus’ lam tawi SPQR a chuang ṭhin a ni. POTUS (President of the United States) te hi tun hnaia lar (trending) mai a ni lo va, kum 1879-a United Press Association tana Walter P. Philips-a’n code a siam chhuah aṭanga kal zel niin, kum 1895 aṭangin POTUS hi hman ṭan a ni a, a hnu zelah FLOTUS (First Lady of the United States) te pawh a lo chhuak a ni. Internet khawvelin hmasawnna a ken telah lam tawi hi a tipung nasa hle a. Hla lamah pawh hian lam tawi hmuh tur a awm ṭhin a; hla thu ṭhenkhat chu rimawi hmanrua leh ṭawngkauchheh, heng- MIDI (musical instrument digital interface), DAW (digital audio workstation), BPM (beats per minute), adt. hian a ‘influence’ a ni.

Hla thu mai bakah a satu hmingah lam tawi hmang hmuh tur an awm fo va; hranghlui huho zaithiam lar ABBA te pawh a zaitute hming bul ṭheuh lak niin an sawi a ni (Agnetha Faltskog, Benny Andersson, Bjorn Ulvaeus leh Anni-Frid Lyngstad). Rock band lar ṭhin R.E.M te pawh ‘rapid eye movement’ lam tawi a ni tih kan hre ṭheuh awm e. Hla hming (title)-ah pawh an lo hmang uar viau mai a; heng-Aerosmith hla F.I.N.E. (F..k’d up, insecure, neurotic, and Emotional), Megadeth hla FFF (Fight for freedom), Mariah Carey hla H.A.T.E.U. (Having a typical emotional upset) leh a dang tam tak sawi sen loh a awm a, heng zingah hian HOM hla te pawh hi kan khung tel thei awm e, DNChL pawh hi ‘di enchim loh’ lam tawi a ni.

A hla phuah danah hian hla rua a hmang ṭhain a thiam hle a; hei hi ṭhangthar zinga amah tidanglamtu leh tichungnungtu a ni a tih theih awm e. Amaherawhchu, chu zawng thu thiamte sawiah dah ta ila. He hla hian hlutna tak leh danglamna riau a nei a. Mizo lengzem hlaah hian vanduaina, rilru natna leh mahni indah hniamna, tlawm tak leh khawngaih thla la taka inlantirna a tam em em a. Heng ang hi a ṭha lo chu a ni hauh lo va; mahse, HOM hi chuan he hlaah hian a thlawh khûm duai duai a ni ber mai.

‘Di enchim loh ka liam ta’ng e;

Ai ang chamin, ṭah khua sei mah se’ tiin bul a ṭan a. A bul aṭang reng hian tawrhna kara chhelna leh hma lam pan duhna a lo lang a. Chhan eng emaw avangin rilru natna leh lunglen khawharna tuar mah se, Khuanu thurel anga liam mai chu a thutlukna a ni a. A tawrhna a chham hnua,

‘Lengi chhai kan ngai lo, kan ṭha e,’ tih lai hian a eng zawnga thlirna (positive note) a keng tel a. Eng ang pawhin an inkar avanga a rilru chu nain; nula chu thlahlel viau mah se, hèl chhuaha rem loh chung tuahrem tum loin; a natna chu mi dang damna a nih chuan, tuar a huamzia sawina angte pawhin a ngaih theih awm e. A hla tawp lam a,

‘Nunhlui rial ang a dai zo ta

Duh luat vang che maw?

Kal ta poh la,

Ka thinlung, kawl ang hnima'n a mawi tawh lo’ng’ tia beidawnna awka a chheh hnu a,

‘Liam mai ta la ka ngai bik nem che’ tia he hla tawp a'n kharte hian a finzia a tilang a tih theih awm e. Thawnthua ‘open-ending’ ang deuhin a ngaithlatute ngaihtuah zui theih turin leh ngaihtuah zawm rem em emin a dah a; thumal chu ni lo mah se ‘homograph’ ang maia awmze hrang hrang neiin a dah thiam a. Chapo taka liam mai rawh ti anga ngaih theih a nih laiin, mahni inkhawngaihna aṭanga chhuak angin a hmuh theih bawk a, hmangaihna awka angte pawhin a ngaihthlak theih bawk a. A tawp kharna tlar khat lek pawhin thawnthu a ken tel hnem theihzia hian a phuahtu themthiamna a lantir chiang hle a ni.

-Debbie Rinawmi