Mizoram Police-te leh Mizo Mipuite Inkar
Mizoram hi ram râlmuang leh nuam tak a nih theih nan chuan mimal tinte kan nun tibuai a, harsatna min thlen thei thil chi hrang hrang laka min venghimtu tur kan mamawh a. Indian Constitution hnuaiah mipuite kan himna tur leh thlamuang taka kan awm theihna turin dan chi hrang hrang a awm a, chu'ng dan hmanga mipuite venghim tur chuan Police Department te an awm a, Mizo mipuite pawh hian râlmuang taka nun kan hman theih nan Mizoram Police-te kutah hian nasa takin kan innghat a ni. Khawvel kal phung leh nih danah tu emaw chunga rinna nghah lutuk chu beidawnna leh rilru natna mai a ni an lo ti ṭhin a, Mizo mipuite hian Mizoram Police-te chunga an rinna an nghahna kawngah hian, chu beidawnna leh natna chu an tawng ve rêng em? Nge an duhthusam leh beiseinate tih hlawhtlinin a awm? Anmahni venghim tura an rin ber Mizoram Police-te chunga an rilru put hmang, a ṭha lam emaw a chhe lam emaw thlentu chu eng vang tak nge a nih han belchiang teh ang.
Mizo mipuite hi a huhoa awm nuam ti chi leh thil sawikhawm nuam ti chi kan ni a, a tam lam thlêkna lam ni lo deuha thu sawi pawh hi thil nuam lem lo tak, a tlem zawk ngaihdan dik nia kan hriatte lama ṭan mai pawh hi thil tih harsa tak a tling pha a, chumi a nih avang chuan thu lêng vâk tam tak hi chu rin loh a him ber ṭhin. Mizoram hi ram râlmuang tak a ni kan tih lai karah hian tualthah, pawngsual, rukruknate hi a tam tawh êm êm a, chu'ng thil chhui zui tur chuan kan police te pawh rawn che chhuakin, theihtawp pawh an chhuah ve ṭhin. An hna an thawhna kawng leh an hmalak dante hi Mizoram mipuite titi kal lai leh lar pawl tak a ni ṭhin a, a taka police hna thawh dan la hmu miah lo leh hre miah lo pawhin an hna thawh dan leh, an chanchin hi chu kan hrechiang viau mai awm e.
Police hna hi a zahawmin an hnathawh pawh hi a ropui êm êm a, an chanchin a ṭha lam aia a chhe lam zawnga sawi a tam zawk anga langte pawh hi an laka kan beisei a sân lutuk vangte pawh a ni thei ang chu. Thu lêng vâk zawng zawng rin bur loh a ṭha ti mah ila, kan bengin thil a hriat ngun lutuk hi chu eng atan maha ngaih loh tum pawhin kan rilruah a châm ve tlat ṭhin a, kan hriat loh karin kan rilru sukthlêk pawh a lo danglam leh mai ṭhin. Social Media kaltlanga Mizoram Police-te hnathawh dan dik lo leh dan kalha an chetnate mi tin hmuh theiha pho chhuah a nih hian, ṭhalai rilru a tidanglam nasa viau ṭhin a, mipui tam zawk pawh hian police te rin ngam lohna neiin ṭhalai tam tak police nih tuma beite tan lah police nih ve chakna tibotu a lo tling ve thei bawk si a, chuvangin Mizoram Police leh Mizoram mipuite inkar hian zirchianna a mamawh hle a ni.
Aizawl khaw chhung, 2022-2023 inkara crime rate sanna veng panga zawn chhuah a ni a, chu'ng veng pangaahte chuan Mizoram Police te chungchanga mipuite ngaihdan lakkhawm a ni. Chuta ṭanga lang ta chu, mipui tam zawk hi chuan police te hian an hna an thawk ṭha viauin an hria a, chutih rual erawh chuan hnuchhuina kawnga an hnathawh chak leh chak loh inkâr erawh chu an case buaipuisakte azir niin an sawi a, police-te chuan mipuite hi angkhat veka en tur an nih laiin, hetianga mipuite rilrua inthliarhranna a awm nia an hriatna pawh hi thil dik lo a ni tawh. Chubakah, police hna an thlanna kawngah pawh hian induhsakna a tamin police ni tur chuan hmelhriat ṭha neih a ngai tawh an ti mauh mai a, heng thilte hi dâwt hlang hlak a ni te a nih loh chuan kan police department te chu a tir tê aṭangin an dik lo a ni nghal der dawn a ni.
Mizoram chhungah ṭhalai lehkhathiam tam tak hna nei lo kan ngah êm êm a, thiamna leh theihnain a tlin lo chunga sawrkara hna chelh kan pun zel chuan, ram hmasawn tak leh intodelh tak nih chu kan la hlat hle dawn a ni. Heng thilte hi tu emaw dawt phuahchawp satliah han ni hlauh mai se la âw! Mahse a taka tawngtu, hretu leh tling lo chunga sawrkar hnathawk hmelhriat hnai tak nei kan lo ni fur bawk si. Hetiang karah hi chuan kan police-te tan pawh hian an hlutna leh an zahawmna humhim reng hi thil harsa a lo tling a, an hnathawh ber lah chu mipuite inrawlh ngei ngei ngai thil a lo ni bawk si. Mipuite'n kan police-te hi tling lo hmuha an hmuh tlat si chuan police leh mipui inkar, hnu chhuina kawnga pawimawh êm êm hi a ṭha tak tak thei lo a, police-te tan pawh an hnathawh a harsat phah ve fo ṭhin rêng a ni.
Thil rêng rêng hi chu lehlam ve ve ngaihdan laka thlirpui thiam tum hi a pawimawh êm êm a, police-te leh mipuite inkar kan han sawi pawh hian, mipui lam chauh ni loin police lam ngaihdan ngei hriat pawh hi thil ṭul tak a ni. Mizoram Police-te hian Mizo mipuiten anmahni kan thlir dan leh kan hmuh dan hi an hai bik hauh lo va, theihtawp chhuaha tihtakzetna nena mipuite kan lo him tlân nan tia an hna an thawh lai kar a, heng thu lêng vâk hriat tur awm ṭhin hi chu an tan pawh a hrehawm ve viau ṭhin a ni. Officer pakhat hnen aṭanga thu dawn danin, police hna thlanna kawnga induhsakna a awm ṭhin an tih hi chu MPSC hnuaiah hi chuan thil thleng thei lo leh thleng ngai lo a ni ati a, amaherawhchu, rank hnuai lamah erawh chuan thil thleng ve thei a nih thu a sawi. Hemi a sawi rual hian a hriat chinah, IR hna an lakna kawngah physical test-a tling si lo tihtlin tam tak an lo awm a, mahse heng mite hi a hnuah ban leh vek an nih thu a sawi bawk.
Police te zingah dan ang lova mipuite chunga an thuneihna lo lantir a, kut lo thlak hial an lo awm tawhna chungchangah hian mimal takin pawi a tih thu a sawi a, police-te hi training ṭha tak pek vek an ni a, amaherawhchu, pressure na tak hnuaiah leh taksa chak lohna avanga duty laia an nih tur ang ni lo va kawng lo dai sual palh hi awm ve theih a ni a, chu'ng thil a lo thlen erawh chuan action lak ṭhin a ni a, police zingah hrem tuar pawh an awm nual tawh thu a sawi bawk a ni. Hnu chhuina lamah ve thung chuan ama tawnhriat chinah mipuite hian an thawhpui ṭhain, an hmalakna kawngah an puih nasat ṭhinzia a sawi a, kan hma lam hunah pawh thawhhona ṭha tak an neih zel a beisei bawk a ni.
Mi ṭhenkhatin Mizoram police-te hi an hna thawk ṭha lo leh tlin lo hmuha an hmuh êm êm laiin, ṭhenkhat erawh chuan an phak tawka theihtawp an chhuahzia leh an tlin tawkzia an hmu ve bawk a. Chutiang bawkin police-te zingah an hna nena inrem lo leh dan ang lova thil tih hreh miah lo an awm laiin, dik tak leh fel taka an hna chelh a, huaisen taka mipuite tana rim taka thawk an awm ve bawk a. Mizo mipuite zingah Mizoram police-te tling lo leh fel lo tak anga an lansarhna chhan nia lang ta chu, police pakhatin a lo dai sual palh pawizia hi a ni. Kum tluanin police tam takin an hna fel tak leh ṭha takin, hah tak leh rim takin thawk se, kum tawpah police pakhat dan ang lova a che hmuhin awm se, amah mai ni loin Mizoram Police Department zawng zawng hmingchhiatna a lo ni tawh ṭhin a, chu chuan mipuite rilru put hmang pawh hi a tidik famkim thei lo ṭhin.
Police pakhat, a hnathawh laia rui kan hmuh avanga, ‘Mizoram Police-te chuan zu an heh lutuk’ kan ti ṭhin hi thil dik ber a ni ang em? Police pakhatin mipui kut a lo thlak avanga police department pum pui tihhmingchhiat hi thil ṭha ber a ni ang em? Mi tin hi kan dinhmun leh nihna azirin kan inteh ṭhin a, chu chuan chu mi hnen aṭanga kan beiseina sân zawng tur a keng tel leh a, kan beiseina a sân tawh chinah hi chuan duh khawp lohna pawh a tam ṭhin rêng a ni. Sawiselna leh sawichhiatna, tlin tawk lohna insawisak vak vakte hi an hmasawn nan a ṭha kan ti fo a, keimahni ngei kan hmasawn theih nan heng thilte hi kan duh ve ber tho em le? Engpawhnise, police pakhat tlin lohna pho chhuah kan duh avanga police hna leh a hna chelhtu zawng zawng kan sawichhe tel ṭhin erawh hi chu thil dik ber niin a lang bik lo a ni.
Mipui ngaihdan lakkhawmna aṭang leh officer ṭhenkhatte kawmna aṭanga kan hmuh tak chu, police te zingah dik lo taka an thuneihna lantir an lo awm tawh ṭhin ngei a, police hna thlanna kawngah pawh rank hnuai lam chinah chuan induhsakna lantir a lo ni tawh ṭhin bawk a, ṭhenkhatin Police department puma an lo sawichhe lawng lawng ṭhin pawh hi han dem vak theih an ni bik lo ve. Tu emaw, rim taka police hna chelh ve ngei tuma lo inzir ve ṭang ṭang a, amah aia thiam lo zawk tih a chian, hmelhriat ṭha a neih avanga a chelh ve theih tak loh hna a chelh han hmuh chu rilru pawh a na duh viau mai awm e! Amah mai ni lo, a chhungte leh a ṭhiante mai bakah a ṭhenawmte thleng pawhin an rilru a lo nain, police department tan chuan chumi chhehvela hmingṭhat viau chu thil harsa tawh tak a ni ngei ang.
Heng thil, induhsakna, inthliarhranna, dan ang lova chetna, uniform ha chunga a inhmeh loh thil tam tak kan han sawi takte hi, kum hnih thum liam hnua Mizoram Police leh Mizo mipuite inkar zirchiang an lo awm leh hunah chuan, an hmuh phak lohah awm se, ‘Hmanah chuan a thleng ṭhin’ tiin tuna kan thil tawnte hi hnu rawn khar se, a van duhawm dawn êm!
Police hna kan chelh a nih chuan a hnain a ken tel zahawmnate hi keimahniah bet tel tlat se, kan nun dan, kan che velahte hian lo lang chhuak se, an kutah mipuite hi kan innghah nasatzia hrechiang lehzualin, kan beisei a lo sâng deuh a nih pawhin mipui tam zawkin an chelh phak loh hna chelhtute an ni tih inhriain, kan beisei phâk turin theihtawp han chhuah leh thei se âw!
Chutih rualin mipui lam pawh hian kan police-te hnathawh dan chungchanga kan thusawi leh titi duhzawng, ho têa kan ngaihte hian tu emaw police ṭha tak nih ve chakna a tibo ve thei a ni tih hria ila. Police hna zahawmna tibotu an awm lai hian, an zahawmna humhim tuma Mizoram tana theihtawp chhuah, an nunna hlan ngam tam tak kan la nei a ni tih hre thar leh teh ang u. Mizoram hi ram râlmuang leh nuam tak a lo nih theih nan, huaisen taka dikna ṭan ngam police officer-te leh Mizo mipuite hi dawizep taka sual hnuaia kunte avang hian beidawng mai lo ila, dikna chuan hnehna a chang ṭhin tih hriaiin hma lam i pan zel teh ang u.
- Zonunsangi
MA Political Science, IV Semester
ICFAI University Mizoram.