SACRAMENTAL WINE HI LALPA ZANRIAH KILNAAH HMAN ṬHEUH NI TEH SE
Mizote hi kan pi leh pute aṭang khan sakhaw mi tak kan lo ni ṭhin. Kristian sakhua a lo luh hnuah phei chuan Mizo hnahthlak inti bik ngat phei hi chu 99% vel lai Kristian kan ni tawh ngeia hriat a ni. Krista hnungzuitu Kristian zingah heng Baptist, UPC leh Roman Catholic-te hi chuan Grape Wine ngat Sacramental Wine-ah hian an sem ṭhina sawi a ni. Presbyterian Kohhran leh pawl ṭhenkhatte chuan Grape Wine aiah thil dang an la hmang awm e.
“Tin, no a la a, lawmthu a sawi zawhin an hnenah a pe a, tichuan, an zain an in ta ṭheuh a. Tin, ani chuan an hnehah, “Hei hi ka thisen, mi tam tak tana chhuak tur, thuthlunna chu a ni. Tih tak meuhin ka hrilh a che u, Pathian rama a thara ka in ni a thlen hma loh zawng , Grape hrui raha mi ka in leh tawh lo vang,” a ti a. (Marka 14:23-25)
Kan Lalpa Isua Krista khawvela a lo kal lai khan, zanriah hnuhnung an kil lai khan; a zirtirte hnena a thuthlung sual ngaihdam nana thisen chhuak aiah entirna atana Grape Wine hmanga in ve tura a chah ngei kha a ni. Grape chanchin tlem han chhui lang lawk ila. Khawvelah hian awmze nei taka Grape lo ching hmasatute chu BC 1800 velah khan Russia leh Armenia ramah an lo ching chhuak tawh a. Lo darh chho zelin Middle East velah, Israel ram velahte a lo darh chho ta zel a ni. India ramah chuan kum BC 1356-1220 khan thlai damdawi angin Himalaya tlang bulṭhut velah a tualṭo aṭangin an lo ching darh tawh bawk. A hmingah pawh Rangsapy an ti a. India rama thlawhhma neih taka ching leh rawn kengluttute chu Persian ho, India runtute’n kum AD 1300 velah khan a ni. Zawi zawiin India ramah pawh a lo darh chho ta zel a ni. Grape hi Variety hrang hrang a awm a, tuna India rama chin tam ber hi Bangalore Blue an tih hi a ni.
Mizoramah hian Grape hi a tualṭo a lo awmsa hrim hrim a, Mizote chuan vawmhrui (Sakhi thang hruia kan hman ṭhin hi) kan ti a. Pi leh pute hunah vawmhrui chu kan hmang nasa hle. Khawtlang, sakhaw biakna kawngpui siam hian kawng chhak leh kawng thlang thing phun kaiha thlunah, kawng laia vut an dah dawnin vawmhrui (Grape hrui) kual chhungah vut an dah ṭhin. Belval kual leh ngansapah, a tui hi nau ka nâ leh nausen piang hlim laihrui dam ṭha lo hnawihah an hmang. Chuti chuan, kan ram ngawpui hrui zam zingah Grape (vawmhrui) chu a lo zam ve ṭhin a, a rah pawh kan lo ei ṭhin, mahse Grape tih kan hre lo a, Bangalore Blue Grape kan chin hnu hian kan hre chhuak ta a ni. Hnahlan ramah chuan Sailiam kawn tlak lam ramngawah khian a awm ṭhin a, tunah pawh ngaw karah khian a la awm ngeiin ka ring.
Hnahlan khua hian Grape an chin tamna chu kum 1960 vel khan Pu Lalkunga’n a ram huanah a ching a, chu chu ram Grape an tihsak ṭhin a. Kum 1987 vel khan Burma lam aṭangin Grape Pot-a la thlain an ching thar leh a. Kum 1994 ah Pu Thanzama’n Champhai lam aṭangin Bangalore Blue Grape ṭang lain a ching pung ta a. Kum 2023 vel hi chuan Quantal 2000 lai a lo thar thei ta a, khaw khatah chuan Mizorama Grape thar tamna ber a ni ta a ni. Society lian taka dingin Grape Um dan (Processing Fermentation) thiam bik B.Sc (Chemistry) ruaiin an ûm ṭhin a, Chuvangin, Grape Juice ( Grape Wine) hi a iai awm loh hle a ni. Sacramental Wine siam thleng hian an ti ṭhin. Khawvel sawrkar hrang hrangte hian Grape Wine hi an siam chhuak a, sawrkar income lian tak takah an hman hlawm a.
Kan thil eiah hian taksa tana chaw ṭha pai tam theite chu : Artui, Sathin, Grape Juice leh bawnghnutete an ni. Tin, Sangha hi a ni bawk. Grape Wine hi thil man to tak a ni a, Delhi-ah chuan ml 750 Saidawum hi Rs. 800 vel a ni. Hyderabad sawrna hmunpuiah pawh Rs. 700 man lai a ni bawk. Kum 2015 May thlaa Israel’a ka kal ṭum chuan Kana khua Isuan tui wine-a a chantirna hmun kan tlawh a. Grape Wine zawhna hmun sarih lai a lo awm a. Sacramental Wine ml 450 chu Rs. 400 niin, ka lei a. Heng hote pawh hi ka tem ve vek a. Hnahlan Isabella Wine leh Champhaia Champwine an zawrh aia a tuina leh danglamna ka hre lo.
Presbyterian Kohhran (Dan zawhkim 454230) chuan tincture cardamom aṭanga siam ml. 450 Rs. 375/- vela lei Sacramental Wine-ah kan hmang mek ni a sawi a ni. Mizoram Baptist Kohhran chuan Champwine ml. 750 bur khat Rs. 140/- vel zelin an lei ṭhin a. Champhaiin Sacramental Wine an hralhna rate ml. 750 Rs. 140/- zela lei hi chu a rate a chhe deuh hretin ka hria, lo neitute hnathawh a hlawk lo lutukin a lang. Khawvel ram danga an indawrna rate han hriat hian a tlawm lawr lak a ni. Kan ram thil chhuak inngaihhlut pui hi a ram mite tih tur a ni a, Kohhran tih tur pawh a ni ve bawk. Kum khata Kohhran zawng zawng mamawh hi chu cheng nuai 150 (Rs. 1,50,00,000/-) lai a tling ngei tura chhut theih a ni. Kan rama kut hnathawktute hnathawh kan lei hian sumin keimahni leh keimahni kan inpuih tihna a ni. A hralhtute pawhin Kohhran an puih/thawh let theihna a ni bawk ang. Tin, Hnahlan khaw thar chhuah Grape Wine Isabella tih hming an phuah hi a iai awm lo va, Chamwine-te nen hian litter tam tawk kum tin an thar chhuak reng a, Mizo leh Mizote induhsaknain Kohhran hian i dawr ve tawh ṭhin ang u, tih ka han sawi lang duh a ni.
Chutichuan, kan Lalpa Isua Krista’n a zirtite hnena a lo chah ang ngeiin, Grape raha mi ngeia wine chu Sacramental Wine-ah i sem ve ngei ang u. Isua'n, “Grape wine chu noah a bun a, min hriatrengnan hei hi ti ṭhin rawh u, ka thisena thu thlunna chu a ni,” a lo ti a. A ni chiah lo tui sen dang sem ai chuan ngaih pawh a ṭha zawk ngei ang.
A tawp ber atan chuan kan Zoramah ngei hian Grape rah tui sawr ngei wine kan lo thar ve ta nual mai a. Chu ngei chu Lalpa Zanriah Sacrament-ah hmang ṭheuh turin Kohhran tinte ka ngen duh a ni. Tun hma khan kan ramah Grape Juice kan thar ve lo a. Kha'ng hunah khan pumpui chakna thinsen an tih maite leh, thil dang kha uaiinah kan lo hmang ṭhin. Kan ramah ngei Grape Wine a lo awm takah chuan ngaihtuah a awl ta bawk a, a tlawm bawk si a, thil remchang tak a ni ang.
- C. Lalaudinga
Ph : 986276994