KUM HLUI 2023 KHA
Kum 2023 chu tuma hman nawn theih tawh loh turin a her liam tawh a. He kum ni 365 chhung hian Mizoramah thil thleng a eng lam leh thim lam chhinchhiahtlak tam tak karah éng lam hawi nge, thim lam zawk thliar hran harsate pawh a awm nual thei a, sawi vek sen an nih dawn loh avangin a langsar zual nia langte chauh tarlang ta ila, ngaih dan leh pawm dan inang lo a tam avangin thim leh eng tih zawng pawh a dang thei awm e.
1. Khaw éng lam : Fak leh sel karah ram rorelna pawh a kal tluang thawkhat a. State chhunga thil awmte hmang ṭangkaina kawngah hma la turin Resource Mobilisation Department a piang ta. India hmarchhaka Solar Plant lian bera an sawi Vankal Solar Park (20 MW) hman theih a lo ni ta hi Zoram hmasawnna atan mel lung pawimawh tak a ni awm e. Aizawl pawn lama Municipal Council hmasa ber Lunglei Municipal Council (LMC) pawh hna thawk thei turin buatsaih a ni.
‘Sorkar hi enchhin chi a ni lo’ titu awm nual mah se, kum 37 chhung lai Zoram sorkar roreltute vei leh ding lam ko thlak ang maia kal ṭhin chu ‘Kalphung thar’ zuartute kutah hlan a ni ta. Mizoram chanchina la awm ngaih lo, rorelna in pui (Assembly House) ah hmeichhia pathum hmel hmuh tur a awm ta. Eizawnna leh intodelhna kawnga hmalakna lo awm tawh Garden Colony, New Land Use Policy (NULP), Socio-Economic Development Policy (SEDP) hnuah hming dang ‘Hand Holding Policy’ a lo chhuak ve leh a. Thlai leh thei tharchhuah lamah pawh hmasawnna hmuh tur a awm nual. Mizo puantah leh thil siam dangah pawh hmasawnna hmuh tur a awm nual.
Mizoram Sorkar hnuaiah sum harsat avangin hmalak hleih theih loh mah se, Sorkar laipui sum hmanga hmalakna – lamlian, rel kawng sial leh khel mual thar siam lamah hmasawnna hmuh tur a awm nual. Ram chhung leh pawn lamah infiammnaah Zofate hlawhtlinna hmuh tur a la awm zel. Mizoram Sorkar hnuaia College-te chuan National Education Policy 2020 zulzuiin zirna an kalpui ṭan.
Hun harsa hnuaiah pawh raltlanten himna zawnga an tlankhawmna hmun, ral nia langte meuh pawhin himna zawnga an pan, ‘remna leh muanna thliarkar’ tia hriat hlawh hial Mizoram hian a nihna a la lan chhuahpui zel niin a lang.
2. A thim lam : Kum 2023 kha a hma kum hnih ang bawkin hmasawnna lian tham thlen loh kum a ni awm e. Sorkar laipui sum remchang nghak reng reng leh ba nei ṭeuh chungin kum a her liam a ni ber mai. Sorkar hnathawk zat a kiam zel a, hmun ruak hnawhkhah kawngah hma lak a harsa hle. Covid-19 hripui leng kiam duak tawh mah se, hrileng dang Dengue a lar thar hle thung a, mi tam tak nunphung leh eizawnnain ṭhat lam a la pan hlei thei lo. A hun pangaiah hlawh lak theih loh avangin Zoram Sorkar hnuaia hnathawk tam tak an buai a. Mi tam tak eizawnna tlak chhiat leh harsatna dangte belh chhahin Myanmar, Manipur leh Bangladesh buai avangin raltlan sang tam tak Mizoramah an lut a. Mizoram leh Assam ramri buai chingfel turin hmalak a la awm meuh lo. Central Civil Services lamah Mizo hmel a lang khat ta hle a. Department hotuah hnam dang an pung chho zel.
Inkalpawhna kawng chhia leh khelmual thar neih duah a inhmeh chiah lo va. Zangnadawmna dawn chhan mahni in ṭhiat duh si lo awm nualte hi a mak. Sairang lamah Rel a thleng mai tawh dawn emaw tih laiin, hna hautak ber leh a hnukharna ‘Lei’ chim avangin thawktu 20 chuangin nunna hlu tak an chan bakah, Rel kawng sial zawh hun tur pawh a hlat phah ta hle.
Tui harsatin ziaawm lam aiin zual lam a pan zel niin a lang. Zoram mihring hmun lia ṭhena hmun khat zet chenna Aizawl tana Tlawng tui lakna 37 MLD WTP siam chu a changtu Minister-in a hawn hnu thla 5-ah pawh mipui tan a la hman theih loh. Khua leh veng tam takah Biak in thar mawi leh ropui tak tak leh vantlang hmun tihchangtlunna lamah hmalakna hmuh tur pung zel mah se, Zofate khawvel lo la awm zel tura mi hmantlak chherchhuahna tur zirna in tlabal leh chep tak tak hmuh tur a tam hle si hian, ngaihtuahna a tibuai tlat. Ram dang Kuhva ro lo lut tur dan kawngah ruahmanna fuh a la awm meuh lo.
Khuahkhirna hnuaiah pawh zu leh ruihlo dang a zalen viau a, Heroine leh Meth man zat a kum telin a pung nasa.
Kum 2023-in a her liampuite zingah Indian Green Revolution Scientist lar tak, Bharat Ratna hial dawngtu Mankombu Sambasivan Swaminathan rualin Zofate zinga mi pawimawh leh hriat hlawh tak tak eng emaw zat zinkawng pawh a tawp a. Champhai Bethel bialtu Pastor F Lalrinawma chu kailawnah chesualin a boral a, zaithiam hriat hlawh tak tak Padma Sri KC Runremsangi, Nl Lalfakkimi (Mafaki), Joseph Zaihmingthanga leh Lalngengpuii te hun pawh a her liam a. MLA lo ni tawh Pu Lalrinawma te, Zosap Missionary lo chhuakte zinga Mizoram chhuahsan hnuhnung ber Pi Zomawii (Miss JT Smith) te, Assam Engineering College-a Zofate hming chhertu (Gold Medallist) Er Ramhluna Khiangte te, Sport (Hockey) lama mi ṭangkai Zothankhumi te leh Zofate khawvel a hriat hlawh tak pakhat, Dr HL Malsawma te pawh an zinkawng tawp kum a ni ta der mai.
A éng lam nge a thim lam hriat hran mai harsate pawh a awm ve fo. Inkhawm tihtlem chungchangah thu thar a awm ringa mi tam takin an lo thlir laiin, Mizoram Synod inkhawmpui 2023 thurel chuan, "Kan kal dan pangaia kal hi a ṭha kan ti e," an ti a. Chutiang a nih laiin Zoram rorelna chu kalphung thar zuartute hnenah hlan a ni thung. Hmun remchang danga Mizoram House sak tumna ni awm taka Kolkata Mizoram House pakhat, cheng vaibelchhe 38 laia hralh te, hnathawk tam tura infuih mek laia Aizawl khawpui chhung lirthei intlanchhawk tam lutuk te, mi tam tak sum hmuhna hnar lian ber nia lang –thawhchhuah pangai ni lo zangnadawmna ni tlat ṭhin te, Zoram tharchhuah kuhva hring aia ram dang kuhva ro buaipui tlat te, ram rorelna hmun sang bera mahni hnam ṭawng aia hnam dang ṭawng kan hmang nasa lutukte hi, ngaihtuah zui atan a pawimawh awm e.
Kum 2024 chhung hian Mizoramin eng nge a tawn tur hriat lawk theih a ni lo va; kalphung thar hmanga rorel tumte chungah erawh mi tin mit a fu dawn niin a lang.
- H. Lalchhuanvela