Written by
Zorammawia
Kulikawn

KA FEH KAWNG : KULIKAWN - CHALTLANG

A fur a ṭhala khel lova ka feh kawng hi kan sawi ve teh ang. Kan in aṭanga ka nitin eizawn ve na Govt Chaltlang High School (kum 1972 a din) inkar hi 7.4 kilometers chiah a ni. Ka fiamthu ve pakhat chu, ‘Aizawl hmar lamah chuan kawngpui an nei zau va, motor an nei te. Keini chhimlamah chuan kawngpui kan nei zim a, motor kan nei lian thung!’ Kulikawn - Sikulpuikawn inkara traffic jam hi ngaiah kan nei tawh a ni ber e. Fate sap hmingah ‘Traffic Jam’ dah tawh maia mawi kan ni.

Chhim lamah hian school lian leh
ṭhaa ngaih - St Paul’s, Mary’s Mount, Gospel Centenary, Synod HSS, English Congregation school etc., kawltu kan ni miau va, hmar lam hovin a maka maka tamin an rawn bawh ve bawk a ni. Ngaizel phei tawpah City Bus inpui (ACBOA office and terminus) kan kawl bawk. Vui tur kan ni love. Heng school-te hi Aizawl hmar lamah sawn ta vek mai sela chu kan hmeichhe thi hul der ang. Traffic jam tihziaawm nan... Motor Parking Total Prohibition Act (MPTPA)! School kal vanglai na na na hi chuan traffic police duty hi dar insi khupin intlar mah se a sawngsawhlawt chuang lovang. Chu ai chuan, zing dar 7:00 - 9:30 chhung, darkar hnih leh a chanve lek leh chawhnu lam dar 2:00 - 3:30 chhung hi chu Tlangnuam - Sikulpuikawn inkar kawngpui tawn tawnah hian eng motor mah dah phal lo bur se a tih ziaawm ber ka ring. Ka rawtna hi sorkar leh Local Council-ho tih theih chi a ni e. Kum sawmthu zet kal taa Reader’s Digest ka chhiarah ‘Worst Traffic in Asia’ tih ka chhiar a, khatih hun lai khan traffic jam buru nasat na ber ram chu China - a dawtah India.

Zir chiangtute sawi dan chuan a ti jam-tu chu kawngpui dung leh sira motor park leh taxi/ bungraw phur inhlang thla a ni. Kum 2006 daih tawh khan zing lam dar 7 pelh hretah ka tlan chhuak a, a la hma tehreng nen Vankhama Building (AR kual) aṭang sawn hmar lam pan tur a lo jam put mai pek a, motor horn ri sin, fiak leh thum a lo ri chuah chuah mai bawk. Two wheeler a kal na na na chuan ka tlan pel phei zar zar a, Hospital peng chhak lawkah sawn pick-up tar lam tawh, mau tel phur ur mai driver hian kawngsira nula pakhat chu motor switch-off meuhin a lo ti ti pui a! Two wheeler traffic flow ti-jam-tu nula hmelṭha scooter khalh!

Amsterdam-ah chuan mipui mimirin chet vel nan thirsakawr an hmang nasa.. Petrol an save..’ tih vel hi chu kan Aizawl tan hi chuan rawt-va-uk a ni. Kawngpui chhuk chho hlir kan nei a, tunge Kulikawn aṭangin Sikulpuikawn thleng chauh pawh in rap (pedal) chho peih ang i! Nula ngo hmelṭha, sam sei buang, hmui sen, shades vuah, helmet tunlai tak khum, body-fit jeans hain scooter (Scooty a ni lo) scooter tih zawk tur. Kawng lai khawl ban nei pawh JCB kan ti vek. A dik lo, a hmuchhuaktu British Army veteran Joseph Cyril Bam-ford hming chawia company pakhat hminga an dah mai a ni. Hitachi (Japan) siam pawh a awm - Excavator tih mai tur.

Hmeichhiain scooter khalh an chin ve hma kha chuan him leh remchang an hmuh chuan motor leh motor inkarah mipa two-wheeler khalh kha chu an tlan tlang mai ṭhin. Nula scooter khalh an tam tak chinah hi chuan motor kara lut ngam si lo, motor hnunga zui mai tlawma la ve si, lai leh laklawh zeta tlan an tam vangin two-wheeler traffic jam a tam; motor ke li nei hnungah thlamuang taka tlan mai se. Mipa two-wheeler khalh pawh, hnung amite dang tlat an awm ve tho. Ka fanu +2 zirlai ka phur chhuak nitin a, tlan hlei thei lova two-wheeler kan in zui dul dul tawh hi chuan, ‘Pa, kan hmu pha lo na a, a hmasa berah sawn nula scooter khalh a awm ngei ngei ang!’ a ti ziah a, zawlnei a ni lo naa a sawi dik thei fu.

Bike hnunga tlangvalin an nula puak(!) ngum leh mawng-kaw-keh-kak
(ṭhing leh hlui ve tak tak!) hmuh tur a awm fo bawk! Kan ṭhian pakhat, kawngkam office a thawk pawhin, ‘Tlai lam dar thumah hi chuan kan office step-ah mipaho chu kan ṭhu chhuak fur mai ṭhin. Scooter khalh feng chhing inhlim thui leh body-fit pants ha nula an hmuhnawm thei khawp!’ a ti. Nulate u, fimkhur deuh teh u. Bike meibul khalhho pawh hian mipui pawi in sawi a ni! Furpui kan hmachhawn leh dawn ta. Ka huphurh ṭhin chu ruahsur aiin tlangval bike meibul-ho hi a ni. A original tail tan tawi emaw, paih emaw, a tawi thei ang bera in han khawih danglam (modify) a, fur ruah tlak laia kan hmaa in han tlan hi chu chirhin min tawng a ni ber asin. Dan kalh, public nuisance tling a ni. Kan thuneitu lam pawh hian proton vuah in man sak a, in thlawn sak a nih ngai chuan bike meibul pawh hi ngai pawimawh teh u.

Bike khawih danglam sawi takah chuan kan ṭhian pakhatin a tia lawm, an ṭhenawm unau tlangvalin an pa hnen
aṭangin bike manto an ngen chhuak a, phur em emin an rawn khalh haw a, an tualah a thlawn theih theih, a thlak danglam theih theih an han khawih a. An pa’n a lo thlir reng a. A khalhna handle bar thlak danglamin a tawi chi kha ‘V’ ang maia kum lutin an han fit bawk a. An pa chuan, ‘Mama-te u, khati khawpa a khalhna insi ṭhelha fit kha khalh a nawm ngai chuan thlawn leh ula, a nuai a nuai vir chiin i siam ang u hmiang,’ a ti e a ti! Bike man to chuan a man tlawm chi zawng zawng a lehpel ngei tur a ni! Aizawl tlangval
ṭhenkhat rilru ka sawi a ni.

Kulikawn pheia kum sawm thum chuang dawr hlun nei Pu Duhtea'n a tia lawm, ‘Bazaar lam aṭangin ‘hei zet chu zualko hmanhmawh a ni ang e’ tih mai turin Kulikawn pheiah an rawn lim phei a, enge an tih a i rin? E le, Ngaizel pheiah kawng chhak behchhanin an va zung tur tur mai maw le. Chutah, a chak a chak mangkhengin Zemabawk lamah an tlan kir leh a, enge an va tih leh a i rin? Kawngsir hawker dawra kuhva hring leh zarda an va lei leh maw le!’ a ti. A thu hrimah, eng motor chi pawh khalh thiam tehna chu tlan chakah a ni lo, kan mi phurhte thlamuan leh thlamuan lovah a in ngat zawk. I tlan chak avanga i mi phurh a thlamuang lo emaw a thlabar a nih chuan motor khalh i thiam lo tawp.

Motor azawnga hlauhawm leh derdep ber chu two-wheeler! Vanduai thlak taka tawhsual/ insut palh ni khuaah two-wheeler a chuangte hi thiam chang zawk ni mah ila ruh tliak leh thi sung zawkah kan ṭang ziah ania! Kan motor pawh a sawp zawkah a ṭang ziah. A hlawk mawlh lo, bek per thler duaiin Damdawi inah a thiam zawk kha kan mu saisir tlun mai ang.

Nula at huai pawh kan tam awm ngawt mai. Tlangvalin hauhuk naupua an sawi ang maiin an han leu pui (manouvre) che u a, motor lian leh lian inkarah a chaka chakin in han put chhuak zawk mai kan han hmuh che u hi chuan ka lo ip zawr zawr ṭhin. Thih thlamuanna tak tak in nei a nih chuan thudang!

Helmet khum ngei ngei tur - mihring chal leh tukhum hian in-chal-siri-bup a tuar lo em mai! Kan sa him na police nawr kher ngai lovin helmet hi kan khum zawk tur a ni.

City bus tam zawk an tar ve ta deuh. A upat dan indawta bus thar ṭha neih chhoh theih dan tur hi ACBOA lamin in rel a hun tawhin ka hria. Chaltlang chhova bus tar lam, passenger phur tam si kan han zui mai ṭhin hi chuh, kan tlan pel ngam tawh si lova, Chaltlang Dawrkawn chhuah hmain boruak ṭha tlachhamin kan thidang mai ang tih a hlauhawm ṭhin hle.

State Pollution Control Board kan nei ve tawh a, ṭum khat chu emission norms te siamin motor khu pawh kha an teh niin ka hria. Dan bawhchhiate hremna dan khawng tak neih ve a va hun.

Ka la duhtawk lo cheu. AMC Counsillor kal chhuak Pu Ramhlunsanga'n mitthi inah, ‘Mizo rilru puthmang hi chu a mak teh e, TV lian, cheng sing thum emawin kan lei a, kan sitting room-ah hmun ṭha lai ber kan chan tir a, kan nula awmpuite nen kan hru hliau hliau a, chutah, cheng nuai li nuai nga sengin car kan lei leh a, a in sak sak chu sawi loh, kan kawtkaiah fur ruahpui leh nisa tuar turin kan hung leh lawi si a!’ a ti. Ngaihtuah a ti thui duh khawp mai.

- Zorammawia, Kulikawn