LOK SABHA 18-na INTHLAN 2024 LEH MIZORAM
Lok Sabha Member pakhat thlang turin Mizoram pawh kan insingsa ve mek a ni. He inthlan boruak hi tawi tein han thlir teh ang.
MLA kan thlanna a la rei lo va, thla li emaw âwrh a la ni. Chuvangin ruling party te an thâ a la tho viauvin a lang. Tun hmaa thil awm dan enin ruling party-in an thehchhuah candidate te chu tling tura ngaih an nisa deuh fo mai. Kum 1998 Lok Sabha 12na inthlana tling Dr.Lallungmuana erawh kha chu party candidate a ni lo thung. Vawiina mahni chaknaa ding (independent) candidate, thawm na ve tak hi chu tling tura ring kan tlem hle ang. A lar dan a politician lo lu deuh. Party dang candidate te lah han huphurh em em tur an awmin ZPM hian an hre bawk si lo va. Chuvangin rorel lai party hi an ngaih a ṭha thawkhat awm e.
Chutih laiin ZPM hian an intiamna angin hmunphiah lei a ni lo va, opposition an nih laia an do ber restricted tender chu a chhan awm mumal mang lovin an han hmang dawn uaih uaih a. Duhsaktu leh hmakhawngaitu ṭhian ṭhate'n ti lo turin nawr chiam lo phei se la chu restricted tender kha an ti ve leh mai dawn a nih àwm kha. Adviser to CM pawh an intodelh viau va, minister tan motor pakhat kawl pawh a lo tih tak tak theih lem loh a nih hmel a. A sawi màm lamah an ram ṭang leh mai a. Designation tar loh tih te chu an ngai pawimawh lêm lo. “MLA Mizoram” tih intar motor hian min tlan pel fua fua reng mai a nih hi. Motor thar lei loh chu inrenchemna chi khat, an inchhuan theihna pakhat a ni awm e.
Sawrkar hmasa aia tuna Ministry hian thil ṭha leh dik tih an tum zawka lang hian mipui a hipna chen a awm a. Sawrkar hnathawk hlawh lak mumal ta deuh leh health care pawisa pek chhuah a ni ṭante hian mipui a hip khawp ang. Police check post te pawh an ’check’ uluk viauvin a lang bawk. Mahse heng zawng zawng hi MP thlannaah hian vote-ah a chang vek dawn em, tih chu sawi har tak a ni. An candidate hi ZPM hian vuak lar viau an han tum na a, mipui chuan kan la hmelhriat lo khawp mai.
MNF hi party ngelnghet ang reng tak, vision mumal erawh nei lem lo an ni a. Ramhnuai aṭanga tualchhung politics-a an rawn luh hnu hian sawrkar an siam fo va, thil ṭha tam tak pawh an ti tih kan hmu thei a. Mahse an policy ber hi hriat thiam a har em em. Ramhnuai aṭanga Pathian koh chhuah, A chanchin ṭha hril tura koh chhuah hial nia insawi si hian, an hnathawh leh chanchin ṭha chu a inmil fo lem lo va. A chhan chu ramhnuai politics leh tualchhung politics hi an thliar thiam loh vang a ni berin a lang. India sawrkar nena inremna neia tharum thawh bansana muang leia politics khel tura lo chhuak si hian, an ramhnuai policy independence te chu an la sawi mawiin a day te pawh an la lawm zel a. Hei hian thil dang engmah entir lovin politics principles ah an chiang lo tih a tilang fo a ni. Anmahni eptute chuan MNF party hruaitute hi thu belhchiandawl lo sawi hmangah an puh reng a, a dikna chen a awm ang. Assam Rifles chhuak tawh anga an aupui chiamte kha kan la hre reng awm e. Cheng nuai thum sem 'tlawlh' te phei kha chu mipuiin an sawi peih ta vak lo a nih hi.
Chutih laiin sawi tawh ang khan MNF hi an la inbun nghet hle a. Kum 2023 MLA thlana an vote share te kha la sang tak a ni, 35 per cent aiin a la sang a. ZPM kha 37 per cent aia sang hret chauh a nih kha. Chuvangin MNF hi an ṭha emaw ṭha lo emaw, zuam sual awl tak an la ni thei ang.
Chutih laiin tun MP inthlanna turah hian candidate vawrh chhuah tur dang an hre lo nge ni Rajya Sabha member ni lai, MLA seat chuha tling lo tawh an han vawrh chhuak leh mauh mai a. Parliament-a tawnhriat nei nual zawng a ni ngei ang. Mahse mipui a hip fahran lem lo thei. Ram chhana thih ngamte hian an sawi an sawi ngai lem lo va, "Ram leh hnam tan chuan thih ka ngam," tih rikngawtte hi politician puitling ṭawngkam a ni lem lo. An thiltihah a lang zawk ṭhin. "An lo kal leh chuan kan that vek ang," tihte pawh hi mi changkang ṭawngkam pawh a ni lem lo bawk.
Congress candidate hi a thawm a na vak lo nain, khua erawh a hawi zau ber emaw ni chu aw, a tih theih. Congress thupui ber chu BJP do a nih laiin tuna Congress candidate hi chuan thil ṭha tak a vei tel tlat mai. Chu chu Indo-Myanmar trade tlu chhe tawh tundin leh a tum thu a sawi kha a ni. He thil hi kan pawl International Trade Initiative Forum chuan kan vei hle a. PMO ah pawh kum 2022 khan memorandum te kan thehlut a, an lo bengkhawn khawp lehnghal a. Mahse, a hlawkpuitu ber tur Mizoram Sawrkar kha a che châng duh miah lo va. Tuna sawrkar thar lah hian an manifesto-a telh siin engmah an ti chuang lo. Minister leh Director, Trade and Commerce te hmuin hma kan han la sa teh a, "Rih artui phur," an sawi ang deuh kan la ni. Chuvangin Congress party candidate-in Indo-Myanmar trade a rawn ngai pawimawh hi a ṭha hlein a lang.
Ram hmasawnna atan chuan BJP candidate hi tling ta se la, a ṭha phian mai thei. Central minister leh PM thlenga ngampa thei tur a ni. Amah pawh lehkhathiam, zeihawi tak, confirmed bachelor ngat a ni bawk a. Mahse, Mizote'n BJP kan thinhrik tlat dan en hian a tan beisei a awm vak lemin a lang lo.
Engpawh ni se, Mizote chuan MP(LS) thar kan nei leh dawn chu a ni phawt mai a. A tuate pawh tling se, he lama an inhampuar ang leh mipui an tiam ang hi chuan an awm dawn hauh lo tihah chiang ila, kan vuivai nep deuh ang. MP te chanvo hrim hrim (perks and privileges) an neih ve tur bak hi chu mipui tan thil ropui tak beisei a har ang. Dan siam chungchangah phei chuan MP 543 awmnaa Mizo pa pakhat awm ve tur khuan kawngro a su tam lo viau ang. Vawiin thlenga MP(LS) pakua kan neih ve tawhte dinhmun kha kan thlir let thei awm e.
- P.C.Lawmkunga