TLÂWM TAKA INNGÂIHLUIN

Nang chu nangmah i ni a, mi dang i ni lo. Nangmah ang an awm bawk hek lo. Kan hlutna pawh hi kan mawina leh mawi lohnaah a innghat lo va, teh theih a ni bawk hek lo. Ziak thiam leh ziak mi, mi ril tak tia sawi tur kan ni ve lo va, amaherawhchu tunlai ṭhalaite tam zawka thil thleng mêk leh dik bawk si, ka ṭhalai rilru îr chhuaka fuihna leh chona ni pah fâwmin tlêm ka rawn thai lang ve dawn.

Ziaktu pakhat chuan, “Thil hlu tak leh to tak pawh hi a awm lohna tura i dah chuan hlutna a nei lo,” a lo ti a, a dik khawp mai.Entirnan, Bugatti W16 te, BMW Car man to lutuk pawh hi toin hlu viau mah se, kan ram tlângram leh kawng chheng chhe bawk si angah chuan tlân thei lo tûr chiangsa a ni a, hlutna a nei lo (amaha chu a hlû). Keini pawh kan awm lohna tûr hmuna kan awm chuan hlutna kan nei lo. Kan ṭhatna, felna, hausakna emaw pawhin awmzia a nei lo a lo ni. Krista Isua kraws chauhah lo chuan kan hlu tak tak lo.

Kum 2023 nikum lawk khân University of Wales-a Psychologist rualin research an beihnaa data an record-ah chuan, tûnlai ṭhalai tam zawka depression/stress leh anxiety thlen nasa bertu chu Social media a ni tih an hmuchhuak mauh mai. Hei hi a rintlâkin a pawmawm a, keia ngaihah chuan a dik khawp mai. Tunlai khawvel changkânnain a ken tel hêng media hrang hrang Instagram, WhatsApp, facebook etc. te hi khawih lo kan awm pawh a rinawm loh va, a pui a pang, a hmei a pain kan khawih vek fur a nih hi. Kan awmna hmun leh kan thil tih hrang hrangte thlalâkah kan post a, status kan up bawk a, kan tleipui hlawm hle. Siamtu kutchhuak zawnga ropui leh mawi ber, lei mihringte hian kan ṭhatna leh mawinate khawvel tukverhah kan pho chhuak a, kan awmna hmun mawi leh changkâng tak takte kan zâr pharh a, likers leh followers (sâpṭawng takin i han ti teh ang) ṭhahnem takte kan nei a, sum leh paite an hai lût thûr thûr a, hêngte hi kan thlîra awhna thinlungte kan nei ṭhin.

Kan thil hmuh leh hriat ang hi thil nihna dik tak a ni vek ngai lo tih hriat tur. A ṭhen chu mite anga hmelṭha leh pian nalh ve lo, mite anga hausa leh hmun changkang tak taka awm ve theih loh vânga lunghnûr ngawih ngawih, rual awhna nei, hlu ve lo riaua inhriatnate kan nei ṭhin. Chu chuan mahni inrintâwk lohna min neihtîr a, rual pawh pâwl ve loa mahnia tâlin, ngaihtuah loh tur tur min ngaihtuahtîr a, a tâwpa depression thlen ve theitu pakhat a ni (abikin hmeichhiateah a tam bîk tih hmuhchhuah a ni). Ngaihzawng pawh nei ve thei lo, tu ma’n an duh ve loha inngai te, ṭhianho zînga an thlim bîk nih te, thil tihkhawmnaah pawh an râwn ve ngai loh, kohhran leh khawtlâng thilah pawh tu m'a hriat hlawh ni lem lo, a phêna ṭhahnem ngai em em site pawh kan awm âwm e.

Amaherawhchu hêng kan sawi zawng zawngah te hian kan hlutna leh hlut lohna a innghat lo va, teh theih a ni bawk hek lo. Mite anga talent nei ṭha kan nih ve lohna khân min tih hlut loh phah lo. A ni lah tak a! Sawi tâk ang khân kan awmna hmun azirin kan hluin kan hlu lo mai pawh a, rangkachak tlang chu vawk bula kan dah chuan ei mai a tum ang. Tunlai kan Mizo zaithiam ṭhenkhat pawh hi kan ramah chuan lârin ngaihlu viau hlawm mah ila, America Top Singers lar tak takte zîngah khu chuan he lama an lârnain awmzia a nei lo. Khawvel huap pawha zaithiam leh lar tak takte pawh hianin duhtu leh ngainatu nei nual mah se, hawtu leh duh lotu annei ve nual ṭhin tho bawk. Hmelṭha chapo leh ṭawngthei tak ai chuan, hmelṭha vak lo nun zàwi leh inngâitlâwm chu a va hlu zâwk dâwn em! Hausa eirûk hmang leh mi dangte chungtlâk chîng ai chuan, kawng sîra chawhmeh zuara dik taka a ni tin eikhawp zawng, a neih tâwk ang zela mite ṭanpui ve leh chhâwng ṭhin chu mihring mai ni lo, Pathian mit hmuhin ngainat leh khawngaih a va hlawh zâwk dâwn em aw. Lunghlû ai pawha hlû chu a va ni chiang em ve le.

Tin kan sawi tâk Social media kan khawih nasat a, kan thil hmuh leh hriat te, mite khawsak dan nuam leh awhawm, an thiltih hrang hrangte, an hmelṭhatna leh pian nalhna an pho chhuahte kan mitin a hmuh a, an nun dante kan awt ve a, kan theih ve si loh avânga lunghnûr, mahni insitna leh inphahhniam ngawih ngawih, hlu ve lo bîk riaua inhriatna kan neihte pawh hi sual Setana hnathawh chi khat a ni tih kan hriat a ṭul ve bawk. Siamtu’n a duh dan taka a siam, a mawi a tih hi mahni kan insawisel a, kan insit hian Siamtu chu kan sawisel zâwk lo vem ni?

Chuvangin kan nihna ang ang hian kan hlu a, kan awmna hmun azir pawhin hlut kan niin hlut kan ni lo ve leh thei bawk. Tin, hetia kan sawi tâk avângin engtik lai pawhin hlut kan ni reng dâwn tihna erawh a ni chuang lo, chutiang kan beisei chuan kan rilru a chapo tawh a ni. Khawvel famkim lohna ram a nih hi! Kan beisei leh phût ang diak diakin thil a thleng reng dâwn hlei nem. A chang chuan Setana pawh hian rilru ṭha lo, chapona rilru hi min puttîr ṭhin tih hriat a ṭul. Engtik lai pawha khawi hmunah pawh mite hlut nih kan duh reng chuan, chu tluka rilru chapo chu a awm dâwn em ni? Siamtu them thiamnaah chuan kan nihna ang ang hian kan mawi a, chuvângin indahsâng si lovin, tlâwm takin mahni leh mahni i inngaihlû ang u.

- Joel Laldinpuia

National Institute of Homeopathy, Kolkata