EXTREMISM

Extremism hi Mizo ṭawng chuan ‘firfiak’ kan ti a ni mai awm e. Eng thil mai pawh hi, mihringa a lo thlen dan leh keimahni ṭheuh min den dan hi a dang thei hle mai a. Sakhua a ni emaw, Poltics a ni emaw, kan nuna thil lo thleng tinreng mai kan hmachhawn d^n leh kan lan chhuahpui dan inchen lo lutuk aṭanga he ṭawngkam hi lo piang chhuak ni a mawi a ni.

Tunlaia kan hriat lar em em ‘Terrorism’ kan tih chhen pawh hi ‘Exremism’ hrin chhuah kan ti thei ang. Muslim sakhaw la ulh pawlte’n extreme tak maia an sakhaw zirtirna an kalpui d^n chuan sakhaw dang a ngai thei lo tawp a. Muslim ramte chu muslim sakhaw zirtir d^n mila kal tura beisei leh tukluih an ni deuh ber mai. Run tak maia an sakhua an vawnna leh an hmangaihna chuan anmahniah inpekna thuk lutuk a siam a. An sakhaw tana thih emaw, chu sakhaw duh dan puanzar n^na an nun pek emaw chu ch^k zek zek khawpin an insiam thei hial ni ^wm a ni. A tir lamah chuan an rin d^n leh sakhaw kalpui d^n chu sakhua tak a ni thovin a rinawm, mahse; an inpuan chhuah d^n leh an sakhua an lan chhuahpui d^n erawh chu nunr^wnna leh phuba l^kna a khat, thisen rim nam a ni a, khawvelin thiam a chantir thei lo. An chhuanlam (reason) chu sakhua ni eng ang mahse; mite’n sakhawmi thiltih ni theiah an ngai lo.

Kan ram z$mteah pawh hian, hmasawnna lam thil a ni emaw, sakhuana lam a ni emaw, kan chunga thil lo thleng kan hmachhawn d^n hi a extreme ve lek lek ṭhinin ka hria. Ent$rn^n: Family planning policy kan han hmelhriat tirha kan han kalpui tak tak mai kha chu a, a insiam apiang mai kha lawmman kan pe ni tain ka hria, kan insiam chur chur mai a nih kha. Family planning kan hmelhriat hnu kum 30 veng vawngah pawh mipui nuai sawm ren rawn chauh kan la ni a, eng emaw hun lai phei kha chuan beginners zir t<r neih loh a hlauhawm rum rum mai!

Vai rama mipui nasa tak, tumah chhiar s>nloh z^t phu mur mur mai tihn>pna t<r policy kha, keini upa sawia ui h<m z^t zet chauh khan Chanchin Ṭha hrilhin kan han hril ta mai tak tak kha a ni a. Keiniho hi a l>ra ṭhuai mai
ṭhin hnam, mai rah ngh^k zo lova a zik bai thuai thuai ch^k tlat mi, development sum pawh a hmanna tura hmang (invest) ta lova, a sum faia a capital insem mai ṭhin, kan tih lamah chuan a s<l a lam en l>k lova thil sawi mawi thiam ang reng tak, kan sim theih loh av^nga sual sawi mawi pawh hre l>m lo, a rah hmaa a zung chawh ch$ng kan ni reng reng a. Kh^ thil kha a l>rah kan man ni tlata ka hriatna hi a reh hlei thei lo.

Central aṭangin fund a lo kal tih av^ng thil tih ve ringawta hi a ṭha lemlo va, thil sensitive lutuk, ram hmakhua (future) khawih thil, hnam ṭhanlenna leh chimih vek theihna thil, issue lian lutuk te hi utilization certificate siamna’n kan hmang mai mai t<r a nilo vin ka hria. T<n hn<a kan insawifiahna, ‘Family planning hi fa neih tl>m tihna a ni ringawt lo va, kan enkawla kan chawm theih t<r fa neih,’tihna a ni tih mipuiin kan hriat hma khan naupang t> t> fa hring thei lova insiam an tam tawh lutuk a, kan tilu deuh a ang.

Vai rama zirtirtu ṭhenkhatin chi inthliarna rilru lian tak nei chunga hnam hnuaihnung zirlaite an lo hrem nat deuh bik ṭhin av^ng te leh, hmuhsitna tela an lo diriam deuh ṭhin av^ngtein, India ramah uchuak taka naupang hrem (Corporal punishment) khapna d^n te pawh a lo awm a ni mahna. Keini Mizorama kan lo lakluh (adopt) ve d^nah te pawh hian kan extreme mah mah em aw? Human rights leh Child rights protection squad lamte pawh hian h>ng d^nte hi a
ṭulna hmun ni lem lovah kan lo lek kawh ve chiam mai a nih chuan, ramngaw vahna t<ra vaiho siam hreipui hmanga di hmun v^t ang chauh kan ni ang.

Mizo naupang, vaiho rilru pian ken nena inanna lai r>ng r>ng nei lo, dap thera han vuak tawih tawiha siamṭhat theihho hi kan tichhe mai mai palh ang tih a hlauhawm theiin ka hria. Heti ang d^nte hi a nihna ang anga kan rama apply ve chi a nih leh nih loh te hi ngun taka kan zir chian a pawimawh ka ti. Heti ang d^n ph>na thil awm chi inthliarna (Caste discrimination) te, mipa leh hmeichhe inthliarna leh indai danna (gender partition) te lakah hian kan hnam hi a la fihlim viau rih si a, kan tihd^n p^ng ngai, mei >ng hmanga IAS kan inchher chhuak
ṭhin ang system kha kan t^n a ṭha zawk thei ang tih te hi kan chh<t a ṭul khawpin ka hria! Human rights activist lam te pawh hi mi dik lo te an dik loh ang anga hum tlattu, misual chhantu pawl ni lovin, mihring dikna humhim saktu p^wl an ni zawk lo’m maw ni ka ti deuh! ‘Rights protection’ leh ‘Sinners friend’ tih hi ngaihpawlh lo ila aṭha ang.

Sakhuana lama extreme lutuk mawlh mai hi a hlauhawm! Muslim ram tam taka kan hmuh ang hian, sakhuanaah chuan miten an nun an lo p>k phal tawh ṭhin avangin, hei hian ram a tinuam lovin a tiralṭi em em thei a. Ram leh ram inṭhian ṭhatna te, inṭhenawm khawvenna leh mimal inṭhian ṭhatna te thleng pawhin sakhuana a firfiak lutukna hian a tichhe vek thei a ni.

Heti lamah hi chuan Mizorama kan kohhran lian
ṭhenkhatte hi an len >m >mna ram, Europe ram ṭhenkhat leh khawvel hmun dangah te pawh kan hmuh angin, kohhran extreme tak an ni lo hi kan vannei khawpin ka hria.

- Rev. Jh. Za Hluna