Written by
- Lalchhandama

Raju awm ta lo ve! (Ramriah kan tlawm chiang a ni lo vem ni?)

Mizoram leh Assam ramri buai­na avangin hun rei tak chhung chu Assam in Mizorama lut tur lirthei an dang chat a, chu tih lai vel chuan kan Police duty na hmun tlema kan sawn thlan hret avangin kan MLA leh Minister ho hovin Vairengte an zuk tlawh a. Kan police-te silai bulah thla an zuk la a, mahse Lailapur-a vai pakhat Raju-a an tihin kawng min dan sak kha an zuk nek ngam lo a, Assam sorkar hotute hnenah an thlen lem lova, Raju-a pawlten min dan chhung kha 'ramri buai' kan nei angin kan ngai a. 

Raju-a pawlte chuan kawng dan an han tih tawp chuan kan zavaiin kan lawmin ramri buaina chingfel tawh ang maiin kan awm zui ta a ni ber. Tunah hian Mizoram leh Assam ramri hi a la fel lova, Mizoram chhung (Kan Cabinet Meeting-in a pawm chin) chhungah Assam mi hlir an la awm zawk a ni. 

Mizoram leh Assam ramri chung changah hian pawm dan a inang lova, hei hi kan buaina chu a ni. Mizoram lamin 1875 ramri kan ṭan chhan tlat laiin Assam lam chuan 1933 ramri siam an ṭan chhan tlat tih a chianna chu an Chief Secretary khan 'constitutional biundaty' a nih thu leh inches khat pawh an chân loh tur thu a sawi a ni. 

Kum 1875 ramri hi Mizo­ram sorkar Cabinet Meeting chuan , "Kan ramri a ni," tiin an pawm thu an lo pass tawh. Chu chu an pass tak tak a nih chuan humhalh tumna a awm miah lo tih hi tunah hian a lo lang chhuak ta a ni. Ramri humhalh tumna a awm lova, Raju-a'n kawng a dan loh chuan kan ramri chu lo awm vel mai mai se pawi tih loh na lian tak a awm a ni. Hei hi kan ramri chungchanga kan sorkar thlen theih tawk a ni.
 
Tun hnaia ramri chung changa buaina zawng zawng hi Assam bul ṭan vek a ni a, Assam hian min hlau chhe te lo a ni. Ni 9.10.2020 (Zirtawpni) khan Mamit district chhunga Thinghlun khaw daia Mizo Pa, Pu John Zolawma thlam chu Assam sorkar hnuaia DC pakhat leh a hote chuan sipai chakna nen silai keng chunga halin an thlai eng emaw zat an tichhe bawk a ni. 

Assam lam hian helai hmun hi an area (Singla Forest Range huam chhung) niin an sawi. Hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan Kanhmun Police Station ah FIR an thehlut. Heti a nih chuan Mizoram sorkar hian pawi khawihtute hi man chhuah tumin Assam sorkarah a thlen ngei dawn niin kan lo hre ve a, "MNF nge nge chu Congress aiin ramri lamah an huai zawk e," tih kan lo tum ve nen he mi hnu lawk hian Thunghluna thlam haltupa an hotu ber Hailakandi DC Ambanmuthan MP chu meeting turin Mizoram chhungah a rawn lut leh nghal! He pa hi FIR kan thehluh chhan ber kha a nih laiin Mamit DC nen ṭha takin an indawr leh a, an man lo mai pawh a ni lo kan state chhunga thlam haltupa chu mi pawimawh dawnsawnin an lo dawngsawng leh ta lawi si a ni. 

Hetah chiah hian lem­channa kan hmu ta a ni. Thinghluna thlam hal a nih hnu khan sipaite kha kan tir thla a, silai nen an inring lai thlalak kha kan hmuh hnem tehlul nen kha thlam haltupa ber kha Mamit DC nen Mizoram chhungah an indawr leh thei daih tawh a ni. Mipui hriatah chuan ramri humhalh tum, kan ramria lo lutte pawh kah tum angin kan lang a, media lamin kan sipai te an han interview kual vel bawk nen khan "Mizoramin Assam an kap dawn e," kan lo ti hman a, mahse thlam haltupa chu Mamite DC nen an meeting leh veng veng tawh a ni. 

He mi hnu hian Assam hian min zuam chhunzawm ta zel bawk a. Ni 17.10.2020 (Inrinni) khan Assam Police leh Vai civil mi eng emaw zat chuan Saihapui ‘V’ khaw bula Covid-19 duty post an ṭhiat hem hem mai a, Assam ram chhung a nih thu an sawi a ni. He thu hi soricl media lamah a darh chho a, hetih lai vel bawk hian, he mi zan hi a ni nghe nghe Lailapur lam chuan Vairengte daia Mizoram Police te chu lungin an han vawm ngam a nih chu mawle! Vaiho hian min hlau reng reng lo a ni. 

Mizoram Police-in firing order nei bik si lo, bei let turin an tlem bawk si, civil mi punin civil mi an han au ta a, an inbiakna pawh WhatsApp lamah a darh kan hre ṭheuh ang chu. Vairengte khua an rawn chim thla ta huk mai a, Assam (Lailapur) lamin an ngam loh chalah chil an hnawm a, Vairengte leh Lailapur inkara Assam lamin in leh dawr an sak thar te chu a kang 'palh' ta hem hem hlawm a nih kha. He mi zan tak kher hi kan chak zan tiin a puan ngam a, Assam an tawlh bakah Vairengte daia Vai in leh dawr kha a 'kang palh' ve tlat a ni. 

Civil mite sut kuak saah IR Police an rawn thleng thla zel a, Silai nalh tak tak nen an rawn ding thuah thip ta fur a, chu mi tlawh tur chuan MLA leh Minister thlengin Vairengte an pan ta sup sup mai a ni. Sipai ṭha tak tak leh politician thlalak kan hmu hnem hle. Keini ang mi mawl deuh chuan, "Mizoramin Assam a hneh ta," tih mai kha kan chak a, "Assam an tlawm ta duai duai mai," tih pawh a chakawm a ni. Kei ni ramri veia lo vei ve tan chuanin, "Ramri humhalh ngam sorkarin Mizoram ramri atana a pawm 1875 ramri chu a la ta vek mai," tih kha kan chak a ni. Mahse mahse mahse maw ka unau, kan thlen chin kha a lo ho lulai em mai - Vairengte daia (kan ram chhung sa vek) IR duty na tlemin kan sawn thlang hret tih chauh a lo ni a. Raju-a pawlten min dang char ta char char mai a nih kha. 

Chumi boruakah chuan petrol leh diesel a vang ta nghal a, ei leh bar tur em a nghawng hma in oil-ah kan ṭam phawt a. Sorkarin thiam channa atan Tripura leh Manipur lam a hawi (der) ta a, Manipur lama gas phur tur chu truck tlan chhuak tur chu Minister-in a han vai liam tehreng a nih kha. Tunah hian Raju-a pawlte chuan kawng an hawng ta a, Manipur lam gas kha la zel tho ila, nakin atan a ṭha ang a? 

Kan thupui lamah lo kir leh tawh ta ila. Raju-a pawlten kawng an dan hnu kha chuan kan sorkar leh Assam sorkar chu District level-ah an indawr phawt a. Home Secretary level ah pawh an in dawr a, Chief Secretary level-ah an indawr leh a, an indawrna thu leh hla zawng zawng kha chik takin phak ang tawk tawk ka lo chhiar ve nghauh nghauh a, 'ramri chin fel tumna pakhat mah a awm lo' tih ka sawi ngam a, an indawrna kha chu Mizoram kawng tlang tir dan ringawt kha a ni. 

Assam state a khaw kil­khawr ber anga sawi theih (ramri tawpa khaw tereuhte) Lailapur-in Mizoram state pum nghawng thama kawng a danna tih tlang chiah kha an agenda a ni a, Lailapur lah kha Silchar lam pawhin an thurual pui duh lo an la ti zui a ni. Raju pawlte thil tih kha a ni a, Lailapur-a mi tlem tein kan state min dan char chhung zawng khan sipai meng rum tak tak leh silai ṭha tak tak kengte kha chu Mizoram chhung lamah kan sorkar khan a dah a. Lailapur zuk tawn tlang tumna awm chuang si lo khan Raju-a kawng hawn hun kha silai ṭha tawk nen an nghak ta ngar ngar mai a ni tih kan la hre vek awm e. 

Sorkar laipui ruahmanna angin CS ve ve an inbe zo chiah kha chu kawngpui a tlang tawh dawn emaw kan ti hman a, mahse Lailapur bawkin an la ti tlang duh leh ta lova. Silchar Mizoram House lama tangkhang an chhuah tir hnu pawhin khu laia tangkhang kha chu an la hrek bet leh tho a ni. Kan buai leh dawna a lan hnuah Kolasib DC leh Cachar DC an indawr a, Kolasib DC remhriat leh huaisenna zarah Raju te khua pawh an ṭang thei ta bik lova kawngpui dan an ti tawp duh ve ta chauh a ni. 

Kawngpui a tlang hnu hian tunge ramri la sawi le tunah hian? Lailapur khaw te tak tein min dan khan ramri kan sawi a, mahse kan sorkar hotute'n 'Kan ramri' an tih chu Lailapur piah daih, Dholai bulah khuan a ni a, chumi humhalh ngam chu sawi loh Lailapur pawh thleng ngam lo sorkar kan nei a (thupek chu awm se kan IR Sipaite hian Lailapur hi an thleng ngam chiang ang). Vairengte daia Police duty post tlema sawn hi ramri humhalhna a ni miah lo a, kan ram chhungah hmun remchang zawkah kan sipaite kan dah a ni lek zawk. Kan ramri Dholai bula mi hi chu sawi pawh kan sawi ri ngam tawh lo kan sorkar hian. 

Tunah chuan Raju te khua Lailapur-in kawng an dang tawh lova, kan ngawi leh hmak tawh a ni. Sorkar chu sawi loh opposition pawh an ngawi hmak tawh, ramri kan humhalh duh chuan tun hi a nawr hun chu a ni. "Raju awm ta lo e," tia kawng a tlang hi kan duhtawk mai a nih chuan ramriah chuan kan tlawm chiang hle a ni.