Written by
- Commissioner Lalkiamlova
EI LEH BARAH KAN INTODELH THEI
Ring thar, Nakkum 2021 thlawhhma tur lo vah lai a ni a. Nakkuma buh thar tam tur chuan tun aṭanga beih ṭan a ngai. Kumin 2020-ah khaw ṭhenkhat an hlawhchham laiin khaw tam tak chuan buh an thar ṭha khawp mai. Kumin March thla lam aṭang chauhva ‘kan ṭam dawn tia ṭan lak kha sâwt bawk mah se, a sawt nep deuh’. A chhan chu kan lo neih tur chin a lo chian vek tawh vang a ni. Khaw ṭhenkhat chul rit an hlawhtlin laiin ṭhenkhat chu an hlawhchham bawk. Tlang ram Lo neihah chuan hlawhtlin loh theihna chhan hrang hrang a awm, zu va avang te, rial den avang te, eng emaw avanga buh thi te, a kung ṭha viau sia a vui ṭhat loh tlat vangte leh khuarel chhiatna chi hrang hrangte. Chutiang bawkin Leilet pawh a ni ve thei vek mai a, heng bakah hian tui lianin nasa takin a tichhe thei bawk.
‘Kan ram a bua tawha buh a hlawk tawh lo’ tih hi mi tam takin Lo neih an sawi chhiatna leh eizawnna kawng dang dap a ṭul an tihna chhan a ni a. Midang lehte chuan a hlawk tawh loh bakah boruak a tichhia a, ram a tichereu va, tuihna a titlem a, ransa chenna ram ngaw kan tichhia tihte an ṭanchhan bawk. Heng zawng zawng hi ka article hmasa lamah ka chháng tawh a, tun ṭumah chuan kumina kan buh thar dan hi a chhânna atan i hmang teh ang. Khaw hrang hrang aṭanga Tlang ram lova buh thar report ka dawn ṭhenkhat chauh han tarlang ila:
Heta tang hian Tlang ram Lo hi kan neih ṭhat chuan buh hi a hlawk lo hauh lo tih chiang takin a lang. Hmanni lawkah Upa KC Doliana Vangchhe khuain Leilet-ah buh tin 25 chingin tin 1,627 a thar thu leh, hriat chinah buh thar tam ber a ni tih post kan hmu a. Tin khat hmunah tin 65.2 thar ang a ni a. A thar chhuah hi tamin a lawmpuiawm hle a, chutih laiin a chunga kan tarlante khi a tlem ber pawh tin khat hmuna tin 85 chunglam thar vek an ni.
Mizo tlang ram Lo neih hi a la hlawk hle a ni, zir chiana hlawk zawka neih dan uluk zawka ngaihtuah a nih chuan hei ai hian kan la thar hlawk thei ang. Tuna kan neih dan tlangpuiah chuan kan hlo thlawh dante hi a pawlawh ang reng khawp mai a. Kan buh tuhte pawhin khur kan siam mumal hman lo reng reng a. Tin, kan buh chinte chuti taka duata enkawl pawh kan ni vak lo. Buh hmunah engkim kan ching tel a. Kum khatah vawi thum (a tlangpuiin) hnim kan thlawhsak a. Chungte chu Hnuhpui, Hnuh hram leh A thual kan ti a. Lo neitu tam tak hian an thlawh zawh chuan a seng hun an nghak tawp a, a hrisel leh hrisel loh leh a hrisel zawkna tura ṭan lak lam an ngaihtuah vak lo.
Khawruhlianah Pu Dailova te nupa chu buh thar tam, tám ngai reng reng lova sawi an ni a. An sawi dan chuan an hlo thlawh an uluk a, buh bul tinte chu uluk takin an hai vur a. Buh khát lai apiang an phun khat zel a. Thlai pawh buh dip chhe thei chi an ching tel ngai lo va. Heti taka an buhte an enkawl ṭhat avang hian tàm kum an nei ve lo. Khuarel chhiatna chu sawi theih a ni lo chungin miin a rilru tak taka buh thar tam tuma a buhte a enkawl ṭhata duat taka a enkawl chuan kan ramah hian buh a la hlawk tih a chiang reng mai. Kan khua Chhawrtuiah tam ngai reng reng lo ka hriat pakhat chu Pu Lalauva (Tivuala tia koh thin) te chhungkua an ni. Anni pawh hian an buh an enkawl ṭhain an taimaa kum khat chu an ri pain “Vanduai leh vannei kar a hla an ti a, a lo hla reng reng lo, ri kham thing mai hi a daidangtu a lo ni e” a ti hial a ni. An lo a har poh leh an buh a ṭha emaw tih mai tur a ni. Hlo an rit fai ṭha a, an rih pahin buh bul chu lei ṭhain an rih vur pah a ni zel mai a. Anni pawh hian a awl lai apiang an phun khat zel a. Lo zau dan inangah an thar tam bik em em mai ṭhin a ni. Buh hian duattu an hre em em tih hriat a ṭha.
Sam ziaktu chuan “Lalpa pawhin thil ṭha a pe ang a, Kan ramah hian buh leh thlaite a thar ṭeuh vang” a ti a (Sam 85:12 CL Version). Zoram hi buh balah kan intodelh thei. Lalpa'n mal min sawm ang a, nakkumah kan ramin buh leh thlaite a thar ṭeuh dawn. Khawtin V C-ten an mite eizawnna dang nei lo chu tin khat hmun tal nei turin ti vek se la. Kan MLA-te pawhin an bial khaw tin tlawhin lo nei vek turin ruahmanna siampui rawh se. Taima taka hna thawktu Maite khua chuan kuminah buh phur 9,449, (tin 28,347) an thar a, hei hi a khaw mihring 1157-te'n insem se phur 8 leh tin khatin an chang thei. Tuna Lo pawm la nei lo pawhin nei thar vek ila buh balah i intodelh teh ang u. Kan tlangram hian kan ei leh bar tur min la pe chhuak thei asin!