SOCIAL MEDIA LEH THINGTLÂNG NULA
'Social Media' han tih chuan sâp ram a lang ruih mai a. Mizo ṭawnga han sawifiah ngial ka tum a, ka hre thui hauh lo. Mahse, 'Awlsam taka vântlâng mipui hriata thil tarlanna' tiin dah ve rup mai teh ang. Kei aia mithiam zawkte'n la siam rem se a ṭha ang.
Thingtlâng nula tih hi chu Zo ṭawng a ni a. Mizo ṭawng thiam chuan kan hrethiam nghal vek ang. Mi ṭhenkhatin Thingtlâng tih an hua ang tih hlauvin 'Zo khua' an ti ṭhin a. Aizawl khawpui kan tih pawh hi Mizote chênna zo khua vek a ni a, 'Thingtlâng' tih aia nalh hi kei ka la hre tlat lo!
Awlsam takin mipuiin hria -
Social Media hian ṭangkaina a ngah êm êm a, kan sawi sêng vek hauh lo vang. Ṭangkai lohna pawh a nei ṭeuh a, kan sawi zo thei chuang hek lo vang. Tun hmaa Zualko lam kal intirh ngai ṭhinah pawh tunah zawng Social Media chak tak avangin khawi veng/khua mitthi pawh awm hmun aṭangin awlsam takin kan lo hre thei ta a. Motor Accident leh mi chhiat tawhna sumdawnnaa hman tum ni awm taka an hmelte nen lam, Social Media-a post chhawng vat ṭhin lah an kat nuk a, Breaking news lum vat vat hmuh tûr a tam tawh hle mai.
Social Media hian ṭhatna lai tam tak a nei a, kan sawi vek dawn chuan ziahna phêkin a daih lo vang. Ka vei ber leh ka sawi tum ber chu tunlai hian naupang kum tling lote'n Social Media (Instagram) an hmang uar ta mah mah hi a ni. A bikin tleirawl/nula kan tihte hi Phone hmaah an lam âwt âwt a, Beauty Camera hmangin an nihna baka ṭhain an lang a, rawlthar leh tlangval tan zuamawm an chang thuai ṭhin a nia! Nu leh pate'n kan fate hian Mobile Phone-ah eng nge an tih ṭhin kan enpui a, kan hriatpui ve a ṭul khawp mai.
POCSO Act nen a inkaihhnawih -
Kan sawi tâk angin hmeichhe tleirawl/nulate'n 'Reels' te siamin a hurherh (sexy) lam rawngkâiin en a hlawh hle nghe nghe a. Naupang kum tling lo; Social Media hmang ṭangkai miah lo hi an ṭhahnem hle a ni. An hmel lan dan, an inchei dan, an lam 'sexy' danin mipa a hip a. Rawlthar/mipate'n an zuam phah a, pawngsualna hi tun aia nasa hian a la hluar chhoh phah ang tih a hlauhawm êm êm a ni.
Social Welfare Department hnuaia Child Protection lam enkawltute'n dân ṭha tak chu neisa mah se, naupangin anmahni cho chhuah avang liau liau leh, an duhthlanna avang liau liaua thleng palh hi a awm lo thei lo a. He hmeichhiate humhimna dân hi dân a nih avanga dik lo taka hman theih dan pawh a awm ve tho bawk a ni.
Kum tling lo hmeichhiate'n an duhthlanna hmanga mipa nen mipat hmeichhiatna an hman pawhin, thiam an chang thei tlat a. Chu tak chu dân ni si, dik loa hman theih dan chu a ni bawk. Mipa tana rilru natthlak deuh deuh, case hriat tur pawh Mizoramah ngei hian a lo awm ve tawh kha!
Thingtlang nula -
Mahni hna ṭul leh inhman ve ṭhinna lam thil avangin Mizoram chhung hmun hrang hrang ka lo fang ve nual tawh a. Mahse, hun rei chamna a ni ngai lem lo. Dulte khuain Music/Zai hruai traning pe tura min sawm angin April 1-13, 2024 chhung khan Dulte khuaah ka zin a. A karleh lama ka haw avangin kar hnih chuâng lai ka cham a, thingtlanga kan zin chhuahnaa ka cham rei ber a ni hialin ka ring. Chuta ka thil hmuh chuan rilru a khawih hlawm hle a ni.
An nulate'n a tlangpuiin lehkha lam chu an zir sâng lo a tih theih a. Mahse, vairam leh Singapore vela awm pawh an nei ve nawk tho. An nulate'n mobile phone chu an nei ve bawk a, hnathawh lai leh ṭul dang an tih dawn chuan inah an dah hmak a. Social Media-in a tibuai ve lo a, an taima êm êm thung a ni. Zan lamah lah an mu hma a, zing hma takah an tho a, chhun lamah an ran vulh chaw tur leh an chhungkaw ei rêl an ngaihtuah a. An lo lam hla tak takah thing phurte'n an kal a. Kein thui deuh deuh kal thei khawpin an taksa a hriselin an fitness a ṭha êm êm bawk a ni.
A tlipna -
Famkim lo leh chhum bung taka ka ziah hi tawi tea khaikhawm theih a ni bawk a. Tleirawl/Nulate'n kan hlutna leh kan zahawmna humhim turin mahni ṭheuh kan pawimawhzia hriain, Social Media lama intarlan dan tawk thiam ila. Lehkhazir tibuai khawpa Social Media lama lan tam ai chuan, kan hlawhtlin hnua mite'n an tarlan huai huai nih tum zawk ila. Kan hnathawh tibuai turin Social Media insal behtir lo ila. Mi ṭhenkhat lakah FIR te pawh an thehluh tâk zel avangin hurherh zawnga sum lakluhna awlsam atan hmang lo bawk ila.
A tawp berah chuan Social Media hi hmang nasa lo leh hmang lo tura inzirtir a, infuih a, inkhap chi a ni hauh lo. Mahse, a hman dan tawk thiam tûra inzirtirna (awareness) neih fo hi a ṭul a. Kan hriat tawh hre thar leh tûra kan inhrilh nawn fo pawh hi a hlu ve hrim hrim bawk a. Thingtlang nula zawng zawng an ṭha vek e, an fel vek e, an taima vek a, Social Media an hmang uar lo kan ti hauh lo va. Tehkhinna chi khat atan ka'n hmang mai chauh zawk a ni. Mizo ṭawng chhiar thiam, a bik takin kan tleirawl/nulate'n uluk deuhin lo chhiar se, nu leh pate'n kan mawhphurhna ṭheuh hlen tum bawk ila, a duhawm ngawt mai.
- Vida Hrahsel Saza