THIRSAKAWR HMANGA INDIA RAM FANG MEK PU LALLAWMZUALA
Pu Lallawmzuala Varte (Elzeta), Pu VL Chhuanawma fapa, Mission Veng chuan January ni 25 aṭanga Aizawl chhuahsanin, Thirsakawr hmanga India ram fan chhuah tumin tunah hian a kal mek a. Tunah hian Goa ah a awm mek a. Ni 73 chhung Thirsakawr a khalh tawh a, zan 88 a riak chhuak ta. A zin kawng thui zawng hi km 7428.52 a ni tawh a ni.
Elzeta zin hi, zin satliah leh kal vel mai mai a ni lo a. Khawvel mamawh leh keini ngei pawhin nasa taka kan mamawh "BORUAK THIANGHLIM" kan mamawh zia tlangaupui chunga zin a ni. Kan khawvel boruak chhe nasa lutuk avanga khawvel lum zel hian harsatna min thlen tam tulh tulh a. Kan ram leilung, thing leh nungcha te humhalh kawngah hian ṭan kan lak a ngai a. Hetiang kawnga hma kan sawn theih nan hian India ram pawh hian mawh kan phur a ni tih thuchah kengin India ram hi a fang mek a ni.
A thirsakawr hmalamah hian "Ride to Clean Air, All India Cycling Tour For Awareness Campaign on Clean and Green Sustainable Lifestyle under MISSION LiFE. Mizoram Pollution Control Board" tih a intar kalh a. Mizo tawng chuan "Boruak thianghlim pawimawhna puangchhuak tur leh MISSION LiFE thil tum, kan chhehvel boruak vawnhim hi nunphunga nei tlat tura inzirtir paha Thirsakawra India ram fan chhuah" tihna a ni. Mizoram State Pollution Control Board (SPCB) lamin a zinkawng leh a hun hman dan tur hi mumal takin an ruahman lawk a, tum anga a kal tluan chuan Aug thla hian Aizawl a lo lut leh ang.
MISSION LiFE hi India ramin Environment humhalh kawnga hma a lak mekna lian tak a nia. LiFE tih hi "Lifestyle For Environment" (Environment humhalh nunphunga neih) tihna a nia. He Mission in a tum ber chu kum 2022–2028 chhung hian, India mi leh ram dang pawh telin, mimal leh pawl te hnenah, Environment humhalh pawimawh zia leh hlutzia hi mi Tluklehdingawm sang khat hnena zirtir leh puanchhuah hman a ni. A khuhhawnna pawh kum 2021 November ni 1 khan COP26, Glasgow ah PM Narendra Modi khan a lo nei tawh nghe nghe a ni.
Kum 2003 a piang, Sweedwn rama hmeichhe naupang Greta Thunberg chuan khawvel nghawr nghing dawt khawpin Environment humhalh kawngah hma a la a. Ram hrang hrangah rah ṭha a chhuah zui a, khawvel ram hrang hrangin he hmeichhe naupang au hla leh hnathawh hi thlawpin Environment humhalh kawngah khawvel hian nasa takin hma an la chhunzawm chho ta a. Keini hian kan khawvel boruak hi kan tihchhiat zel chuan kan tu leh fate khawvel tur kan tichhia tihna a nia, an tana khawvel ṭha zawk hnutchhiah hi kan mawhphurhna a ni.
Elzeta thuchah ken hi keini Mizo te hian a hlutna leh pawimawhna kan la man tawk lo pawh a ni maithei. Ram ngaw kan la ngah a, Industry leh Factory lian kan nei ve lo, boruak ti chhe zawngin keini chu kan khawsa rih hleinem kan lo ti a ni maithei. "Khawvel lungphu" an tih hial chu Amazon ramngaw khu a nia. Chutiang chiah chuan kan ram ngaw, thing leh mau te hi khawvel nunna pakhat a ni tel tih kan pawm a hun. Ram ngaw kan la ngah lai tak hi a venhim kawnga hmalak hunlai tak a ni.
Kan ram ngaw leh luidung te hi kan bawlhhlawh paih dan mumal loh avangin a chhe mek a. A tuar tu chu keimahni tho kan ni. Boruak thianghlim kan dawn reng theihna tura thil pawimawh hi sawi dawn i la tam tak a awm thei ang. A pawimawh ber chu mimal tin kan ni. Midang kuta dah mai loin, keimahni ṭheuh hi kan inthunun a, a siamṭha tu kan nih theih loh pawhin a tichhe tu tal chu ni lo hram tura ṭan kan lak a ngai hle.
Khawvel ram dang te angin harsatna lian la tawk kher lo mah i la, harsatna tawk tawh leh tawk mekte aṭang hian kan harhchhuah a, theih tawpa kan lo inven a ngai a ni. Kan ram leilung, thing leh mau humhalh kawnga thnahnemngai taka ṭan kan lak hian, keimahni mai ni loin, kan tu leh fate tan khawvel ṭha zawk kan hnutchhiah a ni tih hre chunga tun aṭanga Environment humhalh kawnga theihtawp kan chhuah a hun hle.
Sawrkar laipui hmalakna MISSION LiFE hlawhtlinna tur leh a pawimawhna tlangaupui tura Mizo pa ngei fehchhuak kan han nei thei hi a ropui a. Hetiang kawngah hian ama ṭhahnemngaihna avang pawhin kawng kam bottle ruak te pawh a lo chhar khawm lauh lauh tawh a. Kan chenna khawvel, kan chhehvel zawng zawng hi kan tana ṭangkai an nihzia chiang taka hria a, ṭhahnemngai taka lo thawk tawh a nia. Mizoram mai ni lo, India tan tihian an fehchhuak ta a nia. A thawhrimna leh inpekna hi a thlawn lo ang tih kan ring tlat a ni.
Elzeta hian zin kawng thui tak a la zawh dawn a. Tun thlenga a zin kawng zawh tawhah hian harsatna lian tham a la tawk lo a, a vannei khawp mai. Mi hrisel leh chak ṭha a nia, mahse, a zinkawng a thuiin, sik leh sa, ei leh in a inthlak zing a. Zan tin deuhthaw a mutna a sawn a ni deuh ber a. Ei leh in danglam zel vanga harsatna neuh neuh chu a nei ve. Tunthleng hian a zinkawng han tibuai thei tur khawp harsatna erawh a la tawk lem lo a, a lawmawm tak zet a ni.
Inthlan dawn boruak a ni chungin State hrang hranga Pollution Control Board lamin an lo dawngsawng ṭha a. Hun hmanpui thei chiah lo te pawhin a riahna tur leh ei leh in tur te an lo ngaihtuahsak a, khaw kar kawnga a thlenna tur thlenga lo ngaihtuahsak te pawh an awm bawk. State hrang hranga an khawpuiah a chawl deuh zel a. A theih ang angin SPLC lam te nen hun an hmang ho a, Bengaluru, Karnataka ah phei chuan Central Pollution Control Board (CPCB) lamin lo dawngsawgin, Thing an lo phun tir nghe nghe a ni.
Khaw karkawnga a riahna leh chawlhna hmunah te a zin chhan an lo hriat vanga ei man la duh lo te, a thlawna lo riahtir te an awm nawk a. Kawng laka pawisa lo pe tawk pawh an awm bawk. A chang leh thla lo lakpui nawk nawk tawk an awm bawk a. State engemawzatin a zin chhan leh an ngaihsan thu te pawh an chanchinbu lamah te an chhuah bawk a. A zin kawnga a thil tawn ngaihnawm leh hlimawm hi sawi tur a awm nual. Sawi vek sen a ni si lo. Thirsakawr khalha kawng thui tak a zawh mek lai hian pawisa vawi hnih a chhar tawh. March ni 30, tlai dar 6:30 vel khan Tamil Nadu State ah Rs 2/- thir a chhar a, April ni 18, tlai dar 6:10 vel khan Karnataka State chhungah Re 1/- thir a chhar leh. Tlai khat chu pumpelh a zawnna lamah pu google a hian a hruai fuh chiah lo nge ni, hnim karah a Thirsakawr a pu vu vu thung.
State hrang hranga Mizo awm te an fakawmin an hlu tak zet. Hun chep tak karah ei tur te leh sum leh pai tea lo ṭanpui te, a riahna hmuna va kawm hlim te, ama pual liau liaua chawlh lo la a, lo lenkualpui te, chaw lo eikhawmpui te, a riahna tur lo ngaihtuah sak te, a hriselna chungchang lo ngaihven te, mimal hming sawi dawn i la, sawi sen a ni lo hial zawk ang. A kal pelh tawh lama awm ten a thlen chin an ngaihven a, a la thlen lohna lama awm ten a thlen chin ngaih venin, an awmna hmun a thlen huna an lo dawnsawn dan tur te leh an nghahhlelh thu te lo hriat hian Mizo te hmun hrang hranga kan lo inzar pharh a, belhfakawm taka kan lo awm zel mai hi a ropui hle mai. An duhsakna thu leh an hlim hmel hmuh a nuam ṭhin.
Goa thlenga a zinkawng thuizawng leh a kal dan chanchin tlangpui chu hetiang hi a ni :-
January ni 25 aṭanga April ni 29, 2024 thleng hian ni 73 a kal a, zan 88 a riak chhuak tawh thung. A kal thui zawng hi km 7,426.52 a ni. Nikhatah km 100.60 kal ang vel zel a ni a, darkar khata km 13.6 vel kal zel ang a ni. Nikhata a kal thui berin km 158.49 (Feb ni 21, 24) a kal a, a kal tawi berin km 34.73 (Feb ni 9, 24) a kal thung. Heng State 13 te hi an khawpui tlawhin SPCB lamin hun an lo hmanpui hlawm a :- Tripura, Meghalaya, Assam, Jharkhand, West Bengal, Odisha, Chhattishgarh, Telangana, Andhra Pradesh, Tamil Nadu, Karnataka, Kerala, Goa. An khawpui tlawh loa a paltlang
Bihar and Maharashtra a awm bawk a, UT pakhat Puducherry, Mahe a awm bawk.
Elzeta hian Inrinni zan khan Goa a lut a, Goa Mizo Welfare ten Banner mawi tak nen an lo hmuak a, hun hlimawm tak an hmang. Goa ah hian a chawl hlek ang a, a hriselna lam te pawh enfiah a ni ang. Tluang taka a zin kawng a zawh theih nan leh a kalsan a chhungte tana ṭawngṭaipui turin Mizo mipui te kan sawm e.
- Madawnga Khiangte, Rulchawm