Written by
- P.C.Nghàklianmáwia

I FIMKHUR TLÂNG ANG U


Vanglaini April ni 24, 2024 chhuakah chuan Champhai South leh Champhai North Assembly bial joint village council te thuchhuak a rawn ziak a, an thuchhuakah chuan an huam chhûnga chhiatna emaw a awmin, media-a târlan ngai a awm chuan journalist-te hnenah chauh thil thleng chanchin sawi chhuah tawh an rêl, tih thu hi a ni a. A ṭha ka ti hle mai. An sawi zaunaah chuan journalist te chuan a him chin leh mipui hriat tur chin an thlit fim ṭhin thu leh, mi dangte erawh chuan thlifim lova an puanzar mai ṭhin avangin thu thehdarh turah fimkhur ṭul an tih thu an sawi bawk a. Hemi ni vêk Vanglaini phêk hnuai lamah hian Youtube channel pakhatin Saitual district chhûnga Lok Sabha inthlana lirthei hman dan chungchangah, thudik tâwk lo a lo tihchhuah avanga Saitual Bawrhsap Dr Lalngura Tlau sawi fiahna kan hmu bawk a. Champhai South leh North joint village council thuchhuak hi kan tunlai media khawvela kan mamawh tak niin ka hria.

Champhai South leh North Joint Village ten journalist ni lo 'mi dang' an tih hian rilruah kan Youtuber te an lo lang nghal a. Youtuber te an sawina a ni em tih erawh ka hre lo. Mahse, rilru chuan journalist ni lo, thu thar leh chanchin thleng thehdarhtute chu youtuber te hi an ni deuh ber em a ti a, chu bâkah chuan social media site ṭhenkhat facebook leh whatsapp te pawh a kâwk tel thei awm e. Kan Youtuber te bik hi han luhchilh ila. Khatia Youtube khawvel lama kan ṭhan harh a, kan han buaipui chhoh ṭan tirh aṭang tawh khan khatia kan journalist pangngaite ai maha thu thar thehdarh kawnga an kut a ran zawk tàk hnu khan; rilruah zawhna a lo awm ve ṭhin a, chu chu - heng kan Youtuber te hi journalist association lamah hian an in-affiliate ve em le? tih hi a ni.

Hetia social media lama tute mai pawh self-style journalist kan nih tak sup sup hnu hian thlitfim awm miah lovin kan duh duh kan chhuah ta pawp pawp a, a nghawng tur hi kan dáwn vak lo ni te pawhin a lang a. Kan duh lam hawi hawi, mipui mit leh beng la thei tur nia kan hriat tawh phawt chu accident aṭanga thlarau hur thlengin, thlitfim awm miah lovin mipuiah kan inhlui ta bawrh bawrh mai ṭhin a nia, a sawp chu nasa tak a ni. Hei hian nasa takin kan vantlang nunah nghawng a nei a, a entu tam ber kan ṭhalaite rilruah a ṭha lo zawngin nghawng a nei nasa êm êm a ni.

A tira post-tute chauh ni lo, a hnu zela lo suan kualtute thleng hian kan fimkhur a ṭha mang e! Tlêm lai deuha thlarau hur an tih mai, inneihna maksak leh an khawsak dan bawraw tak tak, naupang deuhte tân phei chuan en him lo khawpa serh leh sáng awm miah lova an khawsa lai video kan thehdarhsak vak vakte khàn, a ṭha zawngin nghawng a nei lo mai ni lovin, tute'n emaw lo khawngaiha an thlavang hauhsaktu an nei hlauh zawkte kha a mak a, tun hnaiah pawh hmeichhe pakhat video, 'Isua kha khenbeh a ni lo, mi dang zawk a ni an khenbeh' tih thu, thu vuvûk mai mai chu kan ti-viral leh chiam a, kan thehdarhsak a, group hrang hrangah kan post kualsak vak vak a. Hetiang zela kan kal chuan kan tum loh deuh deuh hian thubuai kan la awrh fo lo vang tih a sawi theih loh. 'Mi áin an át man an chawi seng lo' tih zawng zawng hi kan neih zo palh ang tih pawh a hlauhawm hlel lo ve.

Youtube hi kan en nasa a, Youtuber pawh kan ngah ta hle. Heng kan Youtuber-te hi sumdawng an ni a, sum hmuh nana ti an nih avangin an content leh an video-te hi mipui mit la tur leh, mipui en duh tur an zawn a, an ngaihtuah a ngai a, chu lam kawngah chuan an tihtur an ti a ni ve mai a. Dem lutuk tur pawh an ni lo. Mahse, subscriber leh viewers ngah duh luat avanga a nawlpui tana him lo leh thu belhchian dawl lo thleng thlenga tihchhuah vak vak erawh hi chu fimkhur deuh se a duhawm ngawt mai. Naupang zâwk leh ṭhalaite tana en him lo thlenga thlitfim awm tawh chuang lova kan tichhuak vak vakte hi kan hnam tân a la pawi thei a, a hnam ang pawha kan mualphona thlentu a ni thei. Kan hnung lawka Lok Sabha inthlan vuakvetah pawh mipui tana awih tur nge awih loh tur tih inhnial theih tak thu lêngvak a tam êm êm a, khawi ber nge thudik tih pawh hriat hleih theih loh khawpin thu kan vawrh darh chiam chiam a, ṭangkaina leh sâwtna awm lovah kan hun kan khawhral vak vak a, thil ṭha ber ni pawhin a lang lo.

Mi ramah chuan investigating journalist an awm ṭhin a, chu'ngte chuan thil dik lo an chhui a, mipui tâna ṭangkai turin an thehdarh a, mipui hnenah thudik an puang a, zirtirna dik an pe ṭhin. Keini chu mi accident lai tak te, mi in tlu lai takte cut ṭhen leh edit awm miah lovin a ngai ngaiin kan tichhuak pawp pawp a, mi rilru kan tina palh thei ang em tih lam kan ngaihtuah vak tawh lo.

Kan Youtuber te hnênah hei hi kan chah duh. Mipui ngaihven zawng leh mipui tâna bengvarna in tihchhuah tam tak hi kan sâwtpui a, kan hlâwkpui. Mahse, tunlai social media khawvel hi thil engkim a awlsam rualin fimkhur a ngai tial tial a, kan Youtuber te pawh hian journalist anga an in-affiliate chiah loh pawhin journalism ethics hi zir nasa lehzual deuh se, mipui tana him chin leh mipui tâna ṭha tur chin tihchhuah kawngah hian inel deuh deuh se la, fimkhur takin kalpui deuh deuh se la, an thu chhuah turte thlifim taima se, kan ram leh hnam tân tun aiin an ṭangkai lehzual ngeiin a rinawm.

Chuti a nih loh chuan tum loh deuha thubuai awrh nawlh nawlh a hlauhawm palh thei. Mizo hi kan rilru a ṭhain mi khawngaihna kan ngah a, ngaihdam kan indil hian thubuaia la lem lovin kan inrem leh mai thei zawk a, mahse nakin zelah chuan mi hi an fimkhur tial tial dawn a, thubuaia inkhin hi kan hreh lo tial tial mai thei ve bawk. Kan video mai bákah kan ṭawngkauchheh thleng hian mi pawi kan sawi palh thei tih hre reng chunga video te pawh kan siam a ṭul tial tial ang. Rahul Gandhi-a ṭawngkam khat lekin MP a nihna aṭangin a chawlhtir thei a, a buai zui phah hrep tih kha kan theihnghilh loh a ṭha ang. Chuvangin fimkhur a ṭha ber.

Mipui pawh hi kan insiam ṭhat a ngai ve tho awm e. Hre hmasa nih chákna thlarau hian min bual á hneh tawh khawp a, post darh hmasa nih chák lutuknate hian min bual á zo tawh a, kan kut zungpui hi kan vêng hneh ta meuh lo. Mi thu post apiang lo suan kual zung zung chi hi kan tam khawp a, a him leh him loh te, a ṭhat leh ṭhat loh te, ngaihtuah lem lova lo suan kual zung zung hi sim deuh a ṭha. Whatsapp group awmna ngah deuh phei chuan thu ngai hi kan chhiar nawn tluk tluk mai a ni. Maksak leh dangdai kan lâwm lutukte hi a ṭha ber lo. Kan ṭhatpuina lam aiin kan chhiatpuina a tam zâwk awm e.

He khawvel hmasawnna chak tak kárah hian, thil engkim mai awlsamna leh hahdamna lo pung zêl kârah hian kan khawsakte awlsamin, engkim hi kan ban phákah awm tawh mah se, fimkhurna hi a pawimawh ngaiin a la pawimawh reng tih i theihnghilh lo vang u. Kan khawvel a changkan zawh poh leh nun fimkhur a ngai tial tial tih hi, pahnih leh pahnih belh pali a nih chhûng chuan a dik reng fo ang.

- P.C.Nghàklianmáwia