PUITHUNA HI ENG TIA NGAIH TUR NGE?

Puithuna awmzia:

Puithuna tih ṭawngkam hian awmze chi hnih a nei a. A pakhatna chu sapin 'superstition' an tih, kan pipute duh loh thil tih ngam lohna, kan tih luih chuan eng thlarau emaw takin kan chungah chhiatna a thlen theih kan rin ang chi hi a ni a. A awmze dang pakhat leh chu kohhran leh vantlang inkhawma kan thil tih dan, khun khan tak leh inkaihhruaina awmsa zulzuia kan tih thlap thlap hi a ni. Tun ṭumaha 'Puithuna' kan han sawi tur hi chu sapin 'superstition' a tih ang chi zawk hi a ni.

Hman ni chu ka zinnaah hian mi inah chaw ei turin ka ṭhianpa nen min sawm a. Tukṭhuan chu tui takin kan ei a. Chumi ni chuan kan ṭhian dun chuan khaw chhak lama kal zel tur kan ni a, chutih mek laiin an fapa leh a ṭhiannu chu Bike-a inphurin khaw thlang lam pan ngei ngei ngai an ni thung a. Kan hriat miah lovin an rilru a lo buai ru hle hi a lo ni a. Nu ber chuan, "Nangni khaw chhak lamah in kal dawn a, kan fapate hi khaw thlang lama chhuk tur an ni si a. Hetiang hi ka pa hian a duh lo hle mai a, tih pawh kan ti ngai lo a. A thawi dam nan in vaiin artui hi chhum ila, in ei vek dawn nia," min ti a. Puar el euha chaw kan ei hnuah artui chhum chu an ngaih ṭhat nan tui ti teh vak lo chung chung chuan kan ei ta a. Kan chaw eina chhungpui nu ber hringtu pa hi kohhrana inhmang tak mai a ni nghe nghe a. Amaherawhchu, Pi pute duh loh thil kan tih – puithuna lam pangah a lo la sang hle mai a, chu chu a fate thinlungah a tuh nghet hle mai bawk a lo ni a, mak ka ti hle.

Hnam hrang hrang puithunate:

Kan pi leh pute kha an puithu hle tih kan hria. Hnam dang zingah pawh puithu tak tak an tam hle. A tlanglawn tlem han tarlang ila. USA mipui zingah 10% zet khuan vawiin thleng khuan Zirtawpni hi ni 13-na a nih chuan an la hlau hle. Hemi nia zin leh inneih hi an la ngam hauh lo nia! A dawt lehah chuan mahni in chhunga darthlalang (mirror) tihkeh hi hlau an la tam hle bawk. Hei hi Rom-ho hun lai daiha mi kha a ni a. Rom-ho khan kan thlarau hi darthlalangah a hmuh theih a, darthlalang kan tihkeh chuan kan thlarau chu kum sarih chhung zet tihchhiatin a awm dawn a ni, tiin an ngai. A dawt lehah chuan leilawn (ladder) hnuaia kal tlang hi vanduainaa ngai pawh an la awm ṭeuh mai. Vawiin thlengin mi tam takin an la hlau a ni. Hman lai Aigupta hun lai aṭanga he puithuna hi lo awm daih tawh a ni a. Leihlawn a awm chuan triangle a insiam chiah tih kan hria a. Leihlawn hnuaia kal chuan chu triangle chhungah chuan kan va lut tihna a ni a. Chumi an hlauh chhan chu Pathian nihna trinity hi pathian tho a ni a, chu chu leilawn hian a entir chiah a, leilawn hnuaia kal chuan chu trinity chhunga va lut taah an inngai ṭhin a, chu chu vanduaina niah an ngai ṭhin a ni.

A dawt lehah chuan mi tam tak puithuna chu in chhunga nihliap kaih pharh chunga dah hi a ni. Hman lai Egyptian-ho khan nihliap hi ni sa lutuk do nan an hmang ve ṭhin a ni awm e. Ni satna hmun ni hauh lo in chhunga nihliap kaih pharh chu an Ni pathian diriamna angah an ngai a, chu ni pathian chuan kha ina cheng zawng zawngte tan chhiatna a thlen thei dawn niin an ngai a ni.

A dawt lehah chuan mi tu emaw kawngah kal ta se la, a kawng zawh mek tan tlang zawnga zawhte dum a lo kal chuan an duh lo hle ṭhin. Vanduainaah an ngai nghet hmak ṭhin. South Korean ho khian Choak hi vanduaina kengtuah an puh nghet hmak bawk. Turkey, India leh South Korea ahte hian zana tin hleh hi vanduaina thlentuah an ngai vek a, an duh hauh lo bawk a ni.

Sawi ta zel ila. Russian leh Norwegian ho hian in chhunga cháng tum ruih ruih leh ni sa hnuaia cháng tum hi vanduaina thlentuah an ngai a, an duh lo hle a ni. Hmun ṭhenkhatah chuan in chhunga sava rawn thlawk lut hi an duh lo hle bawk. Sava chu in chhunga a thlawh kual a, chair eng emaw bera a fuk ngat phei chuan a fukna chair neitu chu thi ngei turah an ngai a ni.

Sawi tur dang tam tak a la awm a, duh tawk ta ila. Mak deuh mai chu mihring thinlungah hian keimahni aia chak leh thil tithei, kan hma hun pawh thunun thei, hmuh theih loh leh khawih theih si loh, a lung kan tih awi loha kan tana chhiatna thlen thei awma rinna lian tak hi kan nei deuh vek mai. Hnam mawlah a zual a, hnam fingah pawh an nei lo chuang lo tih pawh; a chunga hnam hrang hrangte puithuna kan han tarlan aṭang khian a chiang viau awm e.

Puithuna hi eng tia lo awm nge ni? Puithuna hi a lo awm ṭanna nia mi thiam tam ber ngaihdanah chuan, mihring hian hman aṭanga vawiin thlengin harsatna leh buaina te, vanduaina leh thihna hial kan tawh chang hian a chhan ni awm hi kan zawng kan zawng ṭhin a, chu'ng vanduainate chu eng emaw tak, keimahni min thununtu, mihring aia chak leh thiltitheitu duh loh zawng tak kan hriat hauh loha kan tih avanga lo thleng ta ni turah kan ngai a. Kan puh nachhan pawh tu emawin vanduaina a tawk a, chu vanduaina a tawh hma chuan eng emaw tak, thlarauvin a huat zawng tak thil nia puh theih tur awm ang tih a lo nei a. Chu a thil tih, vanduainain a zui tak nia ngaih theih chu 'thil tih thiang lo' ah puh a lo ni ta a. Hun kal zelah chu a thil tih chu mi dang pawhin an tih ve chuan, vanduainain a zui dawna rinna nghet tak an nei zui a, a lo rei zel a, Puithunaah a lo lut ta a ni.

Mizo pawh hian pipute duh loh thil, an puithuna sawi tur kan ngah em em. A hmasa bera kan han sawi tak – in pakhat aṭanga tuk khatah chhak leh thlang emaw, chhim leh hmar hawizawnga zin chhuah chu vanduainaah kan ngai a. Lo-ah miin an ram ri rawn zauh se, ram a ei heksak lo neitute khan mihring dung lam chen velin lo chu lo pek belh ve leh ta bawk se, a lo zauhtu chhungkuaa an pa ber tan thihna an ti a, hei pawh hi vawiin thlengin la hlau an tam hle a ni. Rul inpawl lai hmuhte leh tlubing hmuhte thlengin Mizote hlauh a nih ṭhin kha. Sawi vek ta lo mai ila, kan hre nual hlawm awm e.

Kum zabi 21 hnuah hian kan la puithu zel dawn em? Hnam hrang hrang Puithunaho hi a lo chhuah hun awm ang han ngaihtuah ta ila, hman lai tak tak vek an ni tih a rin theih a ni. Tin, kan hlauhho hi Kristiante Pathian an ni lo tawp tih pawh awlsam takin a finfiah theih. Chuti a nih chuan heng puithunate hi ramhuai hlauhna, diabola leh a pawlte, mihring chunga thil ṭha ti ngai reng reng lote hlauhna avanga lo piang an ni, tiin huai takin kan sawi thei a ni.

Ramhuai Diabola chu Kristiante Pathian chuan Kraws-ah khan a hneh tawh a, a titlawm tawh a ni tih hi i hre nawn leh ang u. A hneh loh Isua Krista ring lotu mihring, a ngam zawng takte chungah erawh chuan chhiatna la thlen thei fo tho mah se, A hneh loh – Isua Krista ringtute erawh chu a ngam lo a ni tih hi chiang takin hria ila, a ṭha hle mai. A ngam loh Isua ringtute tan chuan ramhuai hauhna avanga puithuna, thil eng eng emaw tih ngam lohna bawih aṭangin i chhuak ang u. Isua hnenah hlauh tur engmah a awm tawh lo a ni.

Bible chuan, "Tu pawh Lalpa hming lam apiangte chu chhandamin an awm ang," (Rom 10:13) a ti a. Chang dangah, "Pathianin hlauhna thlarau min pe lo a, thiltihtheihna leh hmangaihna leh rilru fel tak neihna thlarau min pe zawk si," (II Tim 1:7) a ti bawk a. Heng vang hian ringtu ṭha tan chuan puithuna hi hman lai chanchin ang leka ngaih mai tawh tur a ni. Ringtu ni si, puithunain a la sal beh tlat kan nih chuan, a hming leka ringtu kan ni tihna a ni. Ringtu chu heng hlauhna zawng zawng lak aṭangin chhandamin a awm tawh a, a fihlim tawh a ni. A tan hlauh tur a awm ve tawh lo.

- Zomawia Khiangte,

Goshen Home, Biate