Pumpui hrik, luakchhuak natna
Tunlai hian kan ramah kawṭhalo, pumna, luakchhuak leh luak vanga damlohna hri a lêng nasa em em a, a natna thlentu hrik ber pawh hi finfiah hleih theih a la ni lo va. Eng hri ber nge ni thei ang? tih chui zui dawn ta ila. Ṭum dangah chuan kawṭhalo velah antibiotics te ei a nih hnuin a natnate pawh a zia ve leh mai zel a. Tun ṭuma mi erawh, antibiotics hian a hri a tudai nep riaua ngaihna a awm a. Antibiotics te hi natna hrik bacteria bikte that theitu an ni a, mahse virus erawh an that thei lo. Hetia antibiotics ber a thawh ṭhat loh chuan bacterial lam natna aiin viral lam natna kaihnawih hrileng a ang ber awm e.
Tin, khawvel ram dang chanchinte kan thlir chuan, February thla khan USA ah pumna, luak leh kawṭhalo a leng nasa a. Test ṭhenkhatah chuan norovirus vang a ni tih hmuhchhuah a ni nghe nghe. Tin, tunhnai mai April thla tawp lam khan Stuttgart khua, Germany-a kutpui chhim mi 815 laiin he norovirus natna hri hi an vei tih hmuchhuah a ni. Kutpuia an ei leh in sample an test-naah a virus ber a awm leh si loh avangin, mihring leh mihringah inkaichhawn a nih rinna a lian hle bawk.
Nikum lam khan Kerala-ah chuan case pahnih confirm a lo ni tawh a. Mahse, Mizoramah chuan norovirus hi confirm a la ni ngai lo, hetiang ang a natna a lanchhuah hian viral tih mai ṭhin a ni. Khi'ng boruakte avang khian kan ramah pawh hian he natna hi lo thleng tawhin, tunlai tualchhunga natna lêng pawh hi norovirus natna hrikin a thlen natnate a nih rinna a lian hle. Pumna, luakchhuak, kawṭhalo angin a natna a lang chhuak ṭhin a, 'stomach bug, pumpui hrik' an ti hial. Tin, luakchhuak hi damloteah a common deuh avangin leh khawvawtah te a zual theih avangin, 'winter vomiting bug, thlasik laia luakchhuak natna hri' te pawh an ti hial a ni.
Norovirus hi inkaichhawn a awl em em a, eitur leh intur thianghlim lo aṭanga kai ni fovin, mihring leh mihringah pawh a inkaichhawn theih a. Kâi aṭangin darkar 12 aṭanga 48-ah a natna a lang chhuak ṭhin a. Ni khat aṭanga ni thum emaw, taksa chak lovah niruk lai an natpui ṭhin. Lu na leh khawsik a awm tel ṭhin bawk. Chhawl hal leh tui tlakchhamna a thlen fo va, chet vel apianga luhai luakchhuakin a zui thei bawk.
A natna hri laka inven dan ṭha ber chu ei leh in tur thianghlim chauh rin a ni. Ei tur buatsaih lai leh thil ei dawna kut fai taka sil a ṭha bawk. Damlo luak leh ekahte a virus a chhuah tam avangin hetiang kaihhnawih thilte fai taka enkawl tur a ni. Tui in tam leh ORS-in tel pawhin tui tlakchhamna pawh a veng thei a. Mahse a serious dawn chuan doctor te rawn thuai ni se a him ber.
Epidemiology follow up neihna leh a natna hri ber chian a nih theihnan, damlo sample aṭangin a natna confirm ngei ni se. Record atan leh a hri lo puang leh huna lo inven lawk a nih theih na'n. Ka lawm e.
- Dr. Jonathan Lalsiamthara
Chaltlang, Aizawl.