Written by
C. Lalengkima
Vaivakawn

US President inthlang tur hi

Kan hriat ṭheuh angin khawvel ram ropui ber leh thiltithei ber anga an sawi fo ṭhin chu United States (of America), USA tia kan hriat lar khu a ni. Hausak, thiltih theih leh ralthuam neih ṭhatah te el phak leh el ngam an awm miau loh avangin khawvelah huvang an nei lianin an chet velna hi khawvel en leh hmuhnawm tih a tling hial awm e. Tunah pawh an President an thlang mek a, khawvelin a ngaihven em em a nih hi maw. 

Khawvel ngaihven US chu: US hi a bulṭanna an sawi hian Kristianna nen hian an sawi kawp chawk a. Kristianna duh tui te pem khawmna ram niin, Matthaia 5:14 a mi khawvel eng, tlang chunga khaw awm thuhruk theih loh tih kha an innghahna a ni. Khawvel eng leh tlang chhunga khaw awm anga awm zui zel hi an la tum zel ni pawhin a lang. Chu chu ram dang lakah pawh an chet dan kaihruaitu lian tak a ni ta zel a, hei vang tak hian ram dang lakah pawh an inrawlh nasa hle reng a ni. Khawvel indopui pahnihna hnuah phei chuan ram ropui berte zinga chhiar tel niin, USSR vanglaiin an inel chho ngar ngar a, cold war tia kan hriat lar em  em  vanglai kha. USSR a keh chhiat hnuah phei chuan tumah el leh cho thei an awm ta lova, a duh tawkin lal a hrawt a ni ta ber e. 

Tunah hian China ral lo lianin a rawn khing ngam mai ang em tiin khawvel hian a thlir  ve ta a. Chutiang karah US ram chu an ropuina chuai ta deuh leh hausakna lamah pawh ram dang rawn el phak an awm ve tak avangin tuai thar leh tura ṭan lak hi thil pawimawh leh ṭul tak a ni  ta reng a ni. Chutiang ram hruaitu tur thlanna a nih avang chuan US inthlang tur hi a nep thei lova, khawvelin a ngaiven pawh hi a mak lem lo. 

Democrats nge i ṭan Republican: US inthlan hian party hming heng Democrats leh Republican hi kan sawi ve teh chawk a. Eng zawk nge kan ṭan a, engnge kan ṭan chhan pawh kan hre lo fo mai thei e. Democrats lam hi chu thiang zau  lam deuh, pawm dan zau tak nei an ni a, anni hian neih inang inkawp te pawh an pawm mai a. Nau tih tlak te pawh an phal a, ram venhimna lama pawisa sen ṭeuh an duh lo a, chhiah chawi kawngah pawh a hausa deuh te chu pek tam tir an duh a. Ram dang aṭang pem lutteah an rilru a zau zawk bawk. 

Republican lam hi chu tlema khirh leh  kulhmuk  deuh zawk an ni a. Neih inang inkawp an pawm thei lovin nau tih tlak te an duh lova, chhiah pawh chawi inang tlang thei tur ni thei se tiin ram dang aṭanga pem lutte an lo lawm ve vak lo. Democrats lam hian an pawl rawngah rawng pawl an hmang a leh an chhinchhiahnaah sabengtung an hmang a, member-ah chuan Republican lam aiin an tam zawkin an lang. 

Republican lam hian  rawng sen leh sai  hi chhinchhiahnaah hmang thung a ni. Democrats  lama kan mi hriat lar deuhte chu Franklin Roosevelt, John F. Kennedy, Woodrow Wilson, Jimmy Carter, Bill Clinton leh Barack Obama  te an ni a. Republican lamah hian Abraham Lincoln, Teddy Roosevelt, Ronald Reagan, George Bush, Richard Nixon leh tuna President ni lai mek Donald Trump te an ni thung. Khawi lam khi nge i lo ṭan ve ṭhin? 

Trump-a nge Biden?: Kumin inthlan turah hian Democrats lam hian Joe Biden, Barak Obama Vice President hlui hi an rawn vawrh chhuak a. Ani hi kum 70+ a ni ve tawh a, ram rawngbawlna kawngah sulhnu nei ṭha hle. Kum 50 dawn ram rawngbawl tawh, US Senator te pawh lo ni tawh a ni. Ani hian hmeichhia leh mihang vote hui nan emaw ni, India thisen kai Kamala Harris chu Vice President turin a thlang a. Joe Biden hian au hla-ah ‘Tha zawka siamṭhat lehna’ (build back better) tih te ‘America thlarau hi tihnun tharlehna’ (restore the soul of Amaerica) tih thupui te a rawn hmang a ni. 

President ni lai Doland Trump chu sawi vak a ngai lova, huvang nei ngah leh an buaipui em em hi a ni. Ani hian kum 2016 a a chak pui tho ‘America ram ram ropuia siam thar lehna (Make America Great Again) bakah hian ‘America ropuina vawn nun zel’ (Keep America Great) leh ‘Thutiam siam a, thutiam hlen’ (Promises made Promises kept) tih chu auhla-ah a rawn thlang a ni. Tu zawk hi nge US khuan an thlan ang le? 

America inthlan hi mak deuh mai chu inthlan auhla hian pawimawhna tak a nei a. Obama khan ‘Change’ tih leh ‘Yes we Can’ tih kha a rawn chakpui a, Trump-a hian ‘Make America Great Again’ kha auhlaa hmangin a rawn chak leh bawk kan ti thei awm e. Auhla hi chakna chhan ber ni lo mah se, kawngro a su thui viau a ni awm e. Khawvel ram ropui tak, an hawi lam hi khawvel hawi zawng, an tih lam chu khawvel tih zawng ang hiala an sawi a nih avang hian an inthlanah hian ram dang pawh hi tel ve hram an duh a, kum 2016-ah pawh khan mak deuh maiin Russia-te inrawlh angin an sawi a, tunah pawh hian social media lamah chuan indona an puang mek a ni awm a, Trump-a ṭan lo lam hian post an delete nasa hle ang tein an sawi bawk a. An inbeihna hi a theuneu vak lo niawm tak a ni.

Trump-a ṭan leh ṭan lo: Communist-ho chuan khawvel hi chi hnihin an ṭhen pawp a, 'nei' leh 'nei lo' an ti ṭhin. Tunah hian khawvel hi chi hnihin a inṭhen pawp a, Trump-a ṭan em em leh Trump-a ṭan lo ngawih ngawihte ti ila kan sawi sual kher awm love. Thil mak ve deuh chu Trump-a hi atir aṭangin boruak nei hatin beih a tawk ngar ngar a, vawiin ni thleng hian he pa hi dotu leh duh lotu an tam em em mai a ni.  Republican lamin President tur an thlanna a chuh ve aṭangin ngaihven a hlawh tawh a, President tura a campaign lai aṭangin buaipui hat hat niin duh lotu leh ṭantu an pung tulh tulh a. US-ah chang ni lovin khawvelah Mizo zingah pawh ṭan em em leh ṭan lo em em hi kan pung thur thur a ni ber e.  

An party hmelma  Democrats lam Clinton an chak loh thinrim nge ni, mi nasa tak a nih avang hian an hua nge ni - pet chhuah dan zawngin bantir theihna tur an dap ta ngar ngar a. Chutianga beihna karah chuan  2019 khan remchang an hmu ta hlauh a, rem leh rem lovin impeachment chu an han ti ta a, a vawtuin ek an cheh a, Donald Trump a chak leh ta nge nge a nih kha.

Mizo zingah pawh he pa hi ṭan bur leh ṭan lo bur  hi an inṭhen ve phawt mai a. A ṭan tawh laileng chuan an ṭan bur a. A ṭhente phei chuan Isua aiin Donald Trump  chanchin hi an sawi nasa zawk mai awm mang e tih theih a ni. Pathian thu thiam leh nikhua awm tak tak pawh hian an buaipui em em tho mai. Rem leh rem lovin, a chet ṭhatna lai an zawng ngar ngar a, Kristian te rinna humtu a ni e tiin an ngaisang  ngawih ngawih ṭhin. Kum 2016 inthlana a chak chhanah hian US-a Kristian kulmuk leh ruh takte ṭawngṭaina chhana a awm vangin a chak ta angte pawhin an sawi. A ṭan lo lam lah hian an han ṭan lo leh nasa mai a. Kristian der, piantharna pawh nei lo, Kristianna kawra hmang leh politics khelh nana hmangtu angah chhuahin an sawi zawng pawh hian an luak lo chauh emaw tih turin an han ei lo leh bawk a. Tunah pawh Trump-a ṭan loh vanga Biden lam ṭan taa insawi hi an tam ngawt ang chu.

Inthlan tur hrilhlawkna: Khawvel ram ropui ber an ni bawk a, an che vel reng reng hi khawvel hian an ngaihven em em zel a. Atu pawh chakin chak lo se engmah kan tan a sawt ve dawn loh tehlul nen hian  khawvel hian an buaipui ve em emin, an thlir ṭhup a ni ber e. Hetianga inthlan ropui tak ni ta chu hrilhlawkna lo nei leh inlarna lo hmute pawh an awm a. Mi ṭhenkhat chuan Trump-a a chak lo turin an hmu a, kan Mizote zingah pawh US inthlan tur hrilhlawkna lo hmute pawh an awm a 
nih kha.

Media lam pawh hian an lo hrilhlawk ve nasa mai a. US inthlan hma fe aṭang hian mipui ngaihdante lâk a ni a. Mipui ngaihdan pawh hi khawi ber hi nge dik a, a khawi ber hi nge dik lo tih hriat a har em em a ni. Kum 2016 inthlanah pawh khan Trump-a hian Clinton-i kha um char char, mahse vote an thlak chiah chuan mipui ngaihdana chak lo zawk ngar ngar Trump-a kha a chak zawk ta tlat mai a. Tunah pawh hian mipui ngaihdanah chuan Biden hian hma a hruai ngar ngar a, inthlan niah boruak a danglam leh ang emaw chu? Tu tak chak leh ang maw? I lo thlir ve tawp phawt mai teh ang u.