WHATSAPP LEH INDIA SORKAR BUAINA (end-to-end encryption)
end-to-end encryption hi eng nge ni?
Encryption awmzia chu message thawn chhuah, a dawngtu chauhten an chhiar theihna tura venhimna tiin sawi ila kan hrethiam mai awm e. Message thawnchhuah veleh tu ma'n an chhiar theih lohna turin thuruk (Complex code) hmanga lehlin vek a ni a, hei hi encryption an tih hi a ni. Message dawngtu turin a dawn veleh chhiar theih turin a inletling (decrypt) leh ṭhin. Hetianga a thawntu leh a dawngtute chauh hriat theih tura message venhim dan hi end-to-end encryption tiin an sawi ṭhin. end-to-end encryption hi Mimal, governments leh companies privacy humhimna atana hmanraw ṭha ber a ni. WhatsApp te chuan an innghahna ber laimu (DNA) a ni tiin an sawi hial mai. Hacking, identity, personal data theft, fraud, leh thuruk mimal confidentiality leh security venhimna a nih avangin an ngai pawimawh hle.
Eng vangin nge WhatsApp ten an ngaih pawimawh em em?
WhatsApp hi Kum 1994 -20 laia Web portal and online services lar tak - Yahoo! company-a hnathawk ṭhin pahnih, Brian Acton-a leh Jan Koum-a ten February 2009 khan California-ah an siamchhuak a. Hmangtu an pung chak em em a, hetianga an rawn lar chhoh tak zelah chuan eltu mai bakah ertu an pung ve zel a, Cybercriminal ten an rawn target nasa hle bawk. Kum 2011 thleng khan WhatsApp-a thuthawnte hi a nihna ang anga thawn a ni a, changtlung viau tawh mah se security lam erawh a ṭha tawk lo hle, Hacker ten WhatsApp accounts hijack leh message chhiar ruk theih dan an hmuchhuak ve zel a.
Kum 2012 phei kha chu WhatsApp tan kum ṭha lo tak a ni. Kum tir aṭangin WhatsApp chuan security lamah harsatna a tawk nghal der mai. Jan 6, 2012 ah tu tih hriat loh te chuan WhatsApp hmangtute phone number an hriat phawt chuan, an status an thlaksak theih thu an rawn tarlang a. Hetianga misualten WhatsApp hmangtu mimal leh pawl sum leh information pawimawh ṭhahnem tak an khawih chingpen theiha a awm hi WhatsApp te chuan an ngai thutak hle.
Theihtawpin security lamah hma an la nghal a, August 2016 thla khan mi dang chhiar ruk theih loh tura message venhimna “Encryption” an rawn hmang ta a. 2016 kum tir aṭangin security thuam ṭhat nan two-step verification feature an buaipui a, April 2016-ah WhatsApp hmangtu privacy venhimna 'end to end encryption' an siam ta. August thla a rawn thlen meuh chuan WhatsApp message thawn reng rengte chu a dawngtu chauhvin message pangngaia an letlin (Decrypt) theihna tur leh, dawngtu tur ni lovin an hmuh leh chhiar theih loh nan code hmanga letling (encrypt) in an lock ta bur mai a ni.
Vawiin thleng hian WhatsApp hmanga message thawnchhuah photos, videos, voice messages, documents leh status updates, WhatsApp phone call leh video call zawng zawng hi dawngtu chauhvin a chhiar theih nan code hmanga lehlin (encrypt) a lock vek a ni. End-to-end encryption ah hian messages reng reng hi kalh (lock) vek a ni a, hemi phelh (unlock) na tur special key hi message thawn apiangin automatic-in a insiam ṭhin a, a dawngtu turin a hawn veleh automatic-in a inphelh mai ṭhin. Message dawngtu chauhvin a nei thei a, message tinah a inthlak ve zel ṭhin bawk. A hranpaa mi dang tan neih theih a ni lo. A hawnna key hi a dawngtu tur chauhvin a neih theih avang hian Criminals, hackers bakah hnuchhuitu police leh WhatsApp company hial pawhin message an chhiar thei lo.
India sorkar leh WhatsApp buaina bul ber chu eng nge ni ta?
WhatsApp security End to end encryption hi a ṭhat viau rualin cyber crime lama hnuchhuitu tan harsatna a thlen nasa hle thung. Social Media hmanga pawikhawihna a hluar chho zel a, thil sual tih thup nana WhatsApp encryption hmang ṭangkaia pawikhawihtu leh sorkar phiarrutu pawh an pung zel a. Kum 2021 khan India sorkar chuan Fake mesage thawntu (origirator) chhui chhuah theihna turin Information Technology inkaihhruaina dan a rawn siam danglam ta rup mai a (Dated 25.2.2021, published in the Gazette of India, Extra., Pt. II, Sec. 3(i), dated 25.2.2021.) Hei hi Information Technology (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) Rules, 2021 an vuah a. He dan bung 4(2) ah hian court emaw, competent authority tena thupek an siam a nih chuan digital platform user 50 lakhs chuang nei te chuan, message thawn chhuak hmasa ber (originator) chu an identify thei ngei tur a ni tih a awm a. He lai tak hi end-to-end encryption nen a inkalh ta tlat a. IT Rules an zàwm a nih chuan company-in message end-to-end encryption an kalpui chu a tihtawp a ngai dawn si a, WhatsApp tan chuan he dan hi zawm ngaihna a awm lo ni ber mai. Mahse, India sorkar chuan a phut lui bawk si.
Tun hnaiah politician leh celebrity te deepfakes video social media platform-ah thehdarh nasat a nih avangin, a thawn chhuak hmasa ber chhuina chungchangah issue a lian hle. April 2023 khan Union government chuan IT Rules 2021 a siam ṭha leh a, hetah hian Sorkar laipui chuan Ministry of Electronics and IT te chu online content mi hruai sual thei identify zung zung thei tur fact check unit siam turin a ti a ni. Unit ten content dik lo leh mi hruai sual thei an hmuh chu social media platform te chuan an titawp nghal tur a ni a, an titawp duh lo a nih chuan an hum angah ngaih tur niin legal protection an neih te hlohin criminal prosecution kalpui tur a nih thu an tarlang nghe nghe bawk. WhatsApp company erawh chuan Message thawntu chhui theiha siam chu mipui enthlakna angah a ngai thung. Encryption tichhe kher lovin law enforncement te hian an mi rinhlelh timestamp, IP address, status patterns leh registration data aṭangtein an chhui thei tho tiin an sawi bawk. Indian IT Rules 2021 chu user privacy kalh leh anmahni ráwn lova siam tiin an sawi a, encryption tihchingpen hi human right kalh a nih thu leh, mimal privacy khawihchhiatna a nih avangin an duh lo bur mai.
Traceability kalpui tur chuan messaging service te chuan message thawn tinte dahkhawl vek turin database turu tak a neih a ṭul bakah, permananent identity stamp te neih a ngai dawn a, hemi atan hian tha leh sum tak sen a ngaih dawn bakah user maktaduai tel nei tan phei chuan a hautak hle ang. Delhi High Court hnenah Information Technology (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) Rules, 2021 hmanga end-to-end encryption tih chhiat luihtir an nih dawn ai chuan, India chhuahsan zawk pawh an pawi tih loh thu April 25, 2024 khan an hrilh nghe nghe.March 22 pawh khan Supreme Court chuan petition ṭhahnem tak chu Delhi High Court ngaihtuah turin a thawn nghe nghe a ni. Delhi High Court chuan Bench chuan August 14 2024 hian a ngaihtuah ṭha leh dawn a ni.
Aw le, WhatsApp hi khawvela instant messaging service lar ber a ni a, ram hrang hrang 180 ten kan hmang. Kumin 2024 April thla statistic thar berin a tarlan danin WhatsApp hian 3.031 Billion (Tluklehdingawn) Monthly active user a nei a, kum 2023 aṭang khan thla tin 250 million-in an pung anga chhut a ni. India hi khawvela WhatsApp hmangtu tam berna a ni a, tunah hian 487.5 million (Maktaduai) monthly active users kan awm mek. Brasil hi pahnihna a ni a, tunah hian 118.5 million monthly active users an awm. Indonesia hi pathumna a ni a, 84.8 million monthly active users an awm mek bawk. Maktaduai tel zet maiten kan hmang a, WhatsApp hmanga pawikhawihtu an pung chak em em bawk nen, India sorkar pawh hian a tihtur tak a ti niin a lang.
Hetih lai hian WhatsApp te pawh hian an inchhuanna em em, an nunna hnar ber (DNA) ang hiala an sawi, Encryption tihchhiatsak an phal lo bur mai pawh hi an demawm hran lo e. India ramah WhatsApp kan hmang nasa a, a tel lovin sorkar, organization leh mipuite kan awm thei tawh lo tih an hre ve tho a. India ram an chhuahsan chuan data pawimawh tak tak kan chán thei tih an hria a, sorkar hi an hlau lem lo a ni ber e. Engpawhnise, sumdawnna khawvel a ni a, WhatsApp hmangtu tam ber India hi an sum hnar kan ni a, sorkar nena an inbàt fuh lo viau a nih loh chuan chhuahsan emaw, tihtawp chu an tum tak tak kher awm lo e. Thil sual tih nana hmang lovin, thil ṭha leh ṭangkai tih nan i lo hmang zel phawt teh ang u.
- Er. Chhungpuia Renthlei, Senior Technical Officer, NIELIT Aizawl