MIZO ṬAWNG KAN SAWISAK DAN EM EM HI CHU AW!

Hmanni chu ka nu leh ka pate inneih cerrtificate 07-02-1923 a mi ka en mai mai a, kha'ng hun laia an thumal sipelte kha a la dang viau a, keini’n ‘malsawm’ kan tih angte hi khatih hun lai kha chuan ‘malshawm’ an ti daih mai a. 'Pathianin chung mihring pahnih, pumkhata awm chu malshawmsak rawh se’ tiin a inziak a, tin, ‘suh’ tih pawh khatih lai kha chuan ‘shuh’ zuk ti tlat a! ‘Pathianin a zawm chu mihringin ṭhen shuh se’ zuk ti tlat a! He inneihna hmun hi Aijal Chapel a ni a, inneihtirtu hi Pastor C.Khama a niin, Inneihna Lehkha No.534-na a ni.

Heng ka sawi duhna chhan pawh kha'ng hun lai kan Mizo ṭawng kha kan missionary sapten min siamsakna a la rei vak lo bawk a, chuvangin a sap aw phawi deuhin anmahni, ṭawng siamtute awphawi ang deuhvin a sipel pawh min siamsak ni berin a lang. Mahse hun a lo kal zel a, keimahni zingah pawh mi thiam tak tak an lo chhuak zel a, tichuan kan awphawi milin kan rem chho ta zel a, kan ṭawng sipel pawh mumal tak leh kan lam rik angin kan nei chho ta a ni. Kan A AW B thleng pawhin kan rem ṭhain kan siam danglam hret hret a, tuna kan hman lai, kan ṭawng nena inmil tak hi kan mi thiamte zarah kan lo nei ta a ni. A lawmawm hle mai.

Hun a lo kal zel a, kan changkan duh luatna vang nge tih hriat ni suh, nge sap kan ngainat luat vang ni zawk ang? Kan Mizo sikul tam zawkte chuan naupang nei lo khawpin sap sikul tih ang reng kan hawng ta sup sup a, thingtlang khaw kilkhawr thleng pawhin sap sikul kan hawng zel a. Sap ṭawng kan ngaihsan lutukna avangin sikul compound chhunga Mizo ṭawnga ṭawngte kan han phal lo vel a. Sap ṭawng tlem an han ṭawng thei a, Mizo ṭawng an chhiar thiam mang lo leh, a ṭawng pawh an ṭawng dik theih mang loh laite hian mi tam tak chuan, kan ngaisangin kan lo chapopui ta dah a! Kan kalphung zet hi chu hnam ral tur zia a ang khawp awm e.

Engtik hun aṭang tak khan nge hetia kan ṭawng kan uluk loh tak ni ang le? Tun hma kum 2000 hma lam kha chuan Mizo ṭawng hi HSLC-ah subject harsa ber pawl, mark hmuh tam theih lohna, a fail chiah erawh har tak kha a ni reng ṭhin a. Mahse hun a lo kal zel a, kan zirlai naupangte result ṭha kan duh luatna avang hi a ni thei ang em, kan Mizo ṭawng heti taka kan suasam takna hi ni? Kum 2003 hma lam kha chuan HSLC result-ah Mizo subject-a Letter hmu hi kut zungṭang leh ke zungṭang chhiar tham vel lek an ni ṭhin a, kum 2004 hnu lamah erawh kha chuan Letter hmu kha a za tel tel an awm ta. Khati taka chhanna endik kan 'fet' loh tak vang pawh kha a ni mahna, hetia kan ṭawng kan thiam tak lohna hi! Thuziakah reng reng pawh thluk sei han dah tum lah kan awm ta lo. MBSE lam lahin ‘a chhiartuin a chhiar dik theih phawt chuan’ tih an ṭanna a ni ta si. Ṭawng ral mai tur anga mi thiamte'n an lo sawi pawh hi a ṭawng neitute berin heti taka kan suasam si chuan a àwm khawp mai. Chuvangin zirna lama thuneitute hian ṭhahnem ngaiin hma han la zual deuh teh u.

Social media lamah pawh ṭan lak a ngai fut awm e. MUP Whatsapp group ṭhenkhat hi ka lo thlir ṭhin a, thumal eng eng emaw, kan hman lar loh zawk anga vuak lar tuma bei ngar ngar chite pawh zuk awm a! Ka la hriat reng pakhat chu ‘Mitthi’ tih hi ‘Mithi’ tih tur tia ṭang tlat pawlte an awm a, kan ṭawng hman lar tak eng emaw ti zawnga kawih danglam tum ṭalh ang chi pawh hi ṭawng ralna leh ṭawng tihkhawlohna pakhat a ni awm e. Kan Zoram hi a zau lo, mi chengte pawh kan la tam lutuk lo, ṭawng khat hmang vek kan ni a, zirlai bu pawh ram pumin kan inhman ṭawm vek bawk. Hetiang a nih laia kan thumal hman lai tihdanglam tum a, kan hman ṭhin ang lo deuhva kawihher tum tlat pawh hi sim a hun ta khawp mai.

Engpawhnise, Mizo kan ni a, kan ṭawng pawh Mizo ṭawng a ni reng dawn a; chuvangin mahni ṭawng hi bel takin thiam tum vek ila, a bak vai ṭawng te, sap ṭawngte hi tunlaiah chuan hna thawh nan a pawimawh em em bawk si a, chuvangin nal taka thiam tum bawk ila; mahni ṭawng ber thiam mang lo khawpa awm erawh kan intheh dere a ni tiin ngai hmak thei ila a ṭha hle ang. Mahni ṭawng pawh thiam mang lo hnam chu hnam zahawm an awm ngai lo tih i hre reng teh ang u.

- Patrick Z, Chhingchhip