Written by
- RVL Hriatrenga MA Political Science IV Semester ICFAI University Mizoram

Aizawl khaw chhunga Local Council-te pawimawhna

Mihring hi mahnia nung tur leh khawsa tura siam kan ni lo a, chumi anih avang chuan hnam ang zawngten, vun rawng emaw ṭawng inan avangtein hmun hrang hrangah kan awm khawm ṭhin a. Kan hriat ṭheuh angin mihring chu ngaihdan inang lo tak tak leh mize inang lo tak tak kan ni a, lungrual leh inpumkhat taka chenho kan duh chuan, mi pakhat, mi dang zawngina a thu kan zawm a, kan awih theih tur an awm angai ṭhin a, chu'ng mite chu hruaitu tia kan sawite hi an ni. Mizoramah hi chuan hotu ni loin hruaitu kan mamawh viau ṭhin a, mi nawlpuite ngaihdan khaiding a, hma kan sawnpui theih ngei tur atana hma la tur chuan, kan rin ngam tur, ‘hruaitu’, thu ṭha leh thil dik sawi chak leh hre viau ringawtte ni loin, a taka hma la a, a taka pen chhuak ngamte hi an fo ṭhin. Khawvel pum anga kan awmkhawmnaah hlawm khat tia sawi kan ni thei lo a, hmun hrang hrangah, hlawm hrang hrangin kan inṭhen darh a, chung hlawm ṭhente an hmasawnna leh hlawhtlinna chu an aiawha ding chhuak, an hruaitute anni fo ṭhin. Hruaitu chak leh ṭha, a hruai mipuite mamawh leh an zia hrechiang viaute chuan, khawvel ang pawn, an hruai mipuite hi an theihna leh thiamna hmangtein an rawn pho chhuak ṭhin reng a ni.

India ram pawh hi 1947 a independent ram a nih khan, a ram hma hun leh kal zel dan turte kha ram hruaitute kutah khan a innghat nasa êm êm a. India ram chhungah hian hnam hrang, ṭawng hrang nei kan tam em avang erawh hi chuan duh angin ram hian hma a sawn chak thei lo nite pawn a lang ṭhin. India ram pum anga hmasawn chak theitur chuan a chhunga state hrang hrangte inrelbawlnate hi a lo pawimawh êm êm a, chu mai bakah chuan state hrang hrang chhungah hian sawrkar mai ni loin, ram hmasawnna leh ṭhatna duh avanga pawl hrang hrang lo awmte leh inrelbawlna hran neia mipuite kaihhruaina hna lo chelh vete pawh hian, India ram anga hma kan sawn theihna turah hian chanvo pawimawh tak an lo nei ve ṭheuh bawk a ni. Chutah tak chuan, pawl emaw, sawrkar emaw, sawrkar laipui anga hruaitu nihna dinhmun chelhte an pawimawhna a lo lang chhuak leh ṭhin a, a awmzia berah chuan state pakhat chhunga pawl hrang hrang awmte kutah hian state hmasawnna tur hi tam takin a innghat ve ṭhin a, state-in hma a sawn theih loh chuan a ram pum huapa hmasawn viau chu thil har tak a lo ni tawh ṭhin a ni.

Mizoram chhung bikah han sawi dawn ta ila, sawrkarin mipui, khaw hrang hrang leh veng hrang hranga chengte hmasawnna tur a ngaihtuahna kawngah hian, sawrkar dinglaiin Mizoram pum puia thil thleng leh nih dan a hriatvek sen loh avangin, khaw hrang hrang leh veng hrang hrang hmasawnna tur a ngaihtuah kim vek sêng tawh lo ṭhin a. Chumi a nih avang chuanin, inrelbawlna hran nei turin Municipal Council a din a, chumi hnuaiah chuan thingtlang lamah Village council a din a, khawpui lamah Local Council din a ni ve thung a ni. Heng Council pahnihtena an hna ber chu, an huam chhunga mipuite mamawh, an khua emaw an vengin a an tlakchham thil hrang hrang, sawrkarin a hriatpui sen vek loh thilte sawrkar hmaa an khua leh an veng aiawha va thlen hi a ni a, an thil thlente hi tih hlawhtlin a nih ngei nan hma pawh nasa takin an la zui ṭhin a ni.

Village council leh Local Council a hruaitu turte hi mipui thlan an ni a, nichina kan sawi tak ang khan sawrkar laipui a chak nan chuan state tinte an pawimawh a, state tinten chak taka hma kan sawn theih nan chuan sawrkar lai mai ni lo, a chhunga pawl hrang hrangte an pawimawh tel ve zia kan sawi tawh a, chutiang bawkin mipui chunga rorel thei a hniam bera kan neih Council pahnihte a hruaitu leh mipui hmasawnna tur ngaihtuah tura kan thlante an ṭhat theih nan chuan, anmahni thlangtu mipuite hi kan lo pawimawh ta êm êm a ni.

Aizawl bik han thlurbing dawn ta ila, veng tin hian tlakchham leh mamawh kan nei vek a, chung thilte chu mimal emaw pawl anga kan phuhruk emaw tih reh theih loh thilte a ni tlangpui ṭhin a, chutah chuan sawrkar kan mamawhzia a langzual ṭhin. Kan sawi tak ang khan, sawrkar tan heng veng hrang hrangin an tlakchham leh mamawh hi hriat vek sen a lo ni tawh lo a, chu'ng thilte sawrkar hmaa thlen tur chuan veng hruaitu atana kan thlanchhuah, kan Local Council-te koah hian mawhphurhna lian tak a tla a ni. Kan Local Council hruaitute hi a hmunhmaa cheng sa, a taka mamawh leh tlakchham hmua hretu an nih avang hian sawrkar hmaa kan duhte min thlensaktu atan chuan duhthusam an ni. Chutih rual erawh chuan, mihring ṭha leh ṭha lo inkar a hla ta êm êm ṭhin a, tu emaw, nihna chelh duh avanga veng hmasawnna tura hma la thei ber awm anga insawi, veng tana ani lo chu ṭha dang an awm lo ang tih tur khawpa mahni hruaitu nih tlinga inhmu a, mi dangte pawh hmuhtir thei, mahse a tak rama engmah ni leh si lo, a koa mawhphurhna tla te chu mawhphurhna a koa a tamzia sawiin a duhtawk a, chu'ng mawhphurhna tihlawhtling tura hmalakna erawh hmuh leh sawi tur awm chuang si lo. Heng ang mite hruaitu dinhmuna an lo awm hian, veng hmasawn tawhsa tan pawh tlak chhiat rawih rawihna a thlen ta ṭhin a. Chuti ni lo va, mi ṭha, mahni hamṭhatna tur ni loa a nihnain a ken tel, veng hmasawnna tur ngaihtuaha a tak ram thlenpui tumte hian veng chu hmasawnna kawngah nasa takin a zuanpui ve thei thung a ni.

Local Council-te pawimawhna leh an hlutna hi mipuite hian kan hrechiang êm êm a, veng hmsawnna tur na na na hi chu an kut veka tla turahte pawh kan ngai hial ṭhin. Chutih rualin Local Council-te hlutna leh pawimawhna hre miah lo, veng hmasawnna tura Local Council-te hmalakna ṭawiawm duhlo, an thuneihna hriatsak duh miah lo veng chhung mipuite zingah kan awm ve leh nuk tho. Veng pakhata an Local Council Chairman kawmna aṭanga thu kan dawn danin, an veng kawng tawt lutuk tihreh nan kawng laia lirthei dah tihtawp an tum a, chumi atan chuan kawng lun laia lirthei dah phal lohna lehkha an tar nual a, chu'ng an lehkha tarte ngai pawimawh lo chuan an lirthei lo dah lui an tam thei êm êm a, chu chuan veng kawng titawtin lirthei dang a titâng nasa hle ṭhin a. Chu mai bakah, lirthei lei tumten Local Council-te hnenah lirthei dahna tur an neih ngeina tichiangtu lehkha ken a ngai a, chung lehkha kenga Local Council phalna laa lirthei leite chuan an lirtheite chu kawng laiah dahin zan an riah leh tho ṭhin a, an lirtheite chu bawlhhlawh paihna lirthei dinna tur hmunahte lo dahin kawng a tihtawt phah nasain heng mite hian veng hmasawnna atana Local Council-te hmalakna hi a tiṭhuanawp nasa thei hle bawk a ni.

Tin, Local Council-te pawimawhna hriate pawh hianin thil kal dan hi an hrechiang fumfe lo ṭhin a, vengin a mamawh thilte leh harsatna an tawhte hi Local Council hruiatuten an hriat avang ringawt hian fel nghal vek tur hian an ngai ṭhin a, amaherawhchu, heng vengin a mamawh thil lian tham tihlawhtling tur hian local council hian sum hran a nei hauh lo a, a tih theih zawng chu sawrkar hnena hriattir a, an thu thlente tih hlawhtlin a nih theih nana bawhzui mai chauh hi an thuneihnain a ken tel chu a ni mai bawk si a. Heng veng mamawh thil tam tak hi sawrkarin a ngaihtuah chhunzawm si loh chuan, veng mipuite hian sawrkar ni loin Local Council hruaitute thawh ṭhat loh vangah kan puh ta ṭhin a, an tan pawh a luhaithlak viau ṭhin a ni. Local Council-te lam aṭanga harsatna thleng ve leh thei chu, sawrkar lai party eptu Local Council-te an lo nih hian hmalakna a chak mawh thei viau a, an veng tana hmasawnna tur an lo ngaihtuah leh hma an lo lak tawhnate kha eptu party-in sawrkarna a siam chiah khan, a hma zawnga Local council hmalakna chak êm êm ṭhin kha a lo tikhaihlak zo vek ta ṭhin a ni. Heng thil ho te anga kan ngaihte hian Mizoram hmasawnna tur hi a tiṭhuanawp ve thei a ni tih hi mipuiten kan hriat a ṭha a ni. Veng pakhatin an veng hmasawnna tur thilte an tih hlawhtlin mai theih loh chuan sawrkar demna a lo tam phah viau ṭhin a, chu chuan sawrkarna siam lai ṭha an tih lohna bakah Mizoram chu an tan hmasawn thei lo tur leh beidawnthlak viau angin a lang ta ṭhin a ni.

Veng tan hian Local Council-te hian thil tam tak an lo tihlawhtling ve tawh a, veng mipuite zan thim hnuaia ralmuang taka an awm theih nan veng kawm kar deuhahte kawng tiêng turin street light an dah a, lirthei luh theih lohna hmunahte lirthei tam zawk an tlân theih nan kawngte an zauh a, veng mipuite chunga thil thlengte en lêt theih a nih a, rukruk, tualthah leh pawisawina thil hrang hrangte chhui chhuah a nih theih nan, veng chhungah CCTV te dah ani a, tuichhe paihna tur siamin veng chhunga tui luang hnawk tam tak tur an ti ziaawm tawh ṭhin a, heng thil bakah hian veng hmasawnna atan an phak tawkah hma an la nasain an thawkrim êm êm tih a hriat bawk ani. Kan veng chhungah Local Council hruaitu ṭha leh dik, veng tana theihtawp chhuaha rim taka thawk tur kan duh anih chuan, chu kan duhna chu tih hlawhtlin theihna kawng veng mipuiten kan nei ṭheuha, kan Local Council hruaitute hi anmahnia lo awm tawp an ni lova, veng mipuite thlan ngei an nih avangin, heng inthlannate hi kan ngaihpawimawh leh zual a ṭul takzeta, kan veng hmasawnna tur hi kan hruaitute kutah chauh niloin veng mipuite kutah pawh a in nghat lian hle ani tih I hrethar leh ang u.

- RVL Hriatrenga

MA Political Science IV Semester

ICFAI University Mizoram