Written by
~ Mahmuaka Chhakchhuak

SIALTON OFFICIAL


Lungleia kan awmna In hi a lian lem lo viau mai a, mut pindanah lehkhabu dahna pakhat chiah a dah theih avangin ṭhutna kara dawhkante chungah hian lehkhabu tam zawk chu ka dah mai ṭhin. Eng emaw chang hi chuan chhiar bik pawh nei lem lo hian ka chhiar lawr vel a, zankhatah hian bu nga vel laite ka chhiar ṭhin a. Zan khat chu Kaphleia leh C. Ṭhuamluaia Hnuhma tih lehkhabu hi ka chhiar a, a hnung lama thu awm Sialton Official tih chu lung a tihlen avang chuan ngun leh zualin ka chhiar a. Ka la chhiar zawh hma chuan Lengzem, October 2014 chhuaka Sialton Official Zun tih K. Malsawma ziak ka chhiar tawh chu ka han hrechhuak leh a, Thu leh Hla, May 2012 chhuakah pawh Lalsangpuii ziak Lehkhabu thlirna; Sialton Official tih a awm tak kha maw le tiin lehkhabu dang kar aṭang chuan ka han phawrh leh bawk a. Nimin lawka ka lehkhabu neih thar ZO HNAM ARSI tih buah ngei pawh chuan Sialton Official leh hmangaihna makzia tih ziak chu a lo awmin, chutah vek chuan Ṭhuamluaia Dorothy kha tih ziak pawh ka hmu bawk a. Heng zawng zawng hi Sialton Official Story chhung thu lam hawi ziahna vek an nih avangin ka dahkhawm ta a, ka roh hle a ni.

Kum 37 mi chauh nia kum 1959-a min lo boralsantu C. Ṭhuamluaia hian a damchhung hun rei lo teah khan hnuhma a lo nei tamin sulhnu min lo hnutchhiah tam hman hle mai. Politics lama a zinkawng chu tun atan chuan kan sawi hman rih lo ni mai se la. A Essay ziahte hi Zoram Nipui, Kan nun khuarei an chang tur hi, ṭawng hmasawn nan, Chawngtinleri puan thin tlang, Pu Hanga leilet veng, Hmanlai Mizo hla tihte hi tuna hmuhtheiha la awmte a ni a. Story lamah pawh; Leitlang Dingdi, Sialton Official, Engtin zawm ta zel ang maw? tihte bakah Sap tawnga The Disaster, Christian Festival, The days that followed tihte chu vawiin thlenga hmuh theiha la awm a niin, heng bakah hian a ziak ngei a ni tih hriat theih si, hmuh tur awm tawh si lo hi a awm bawk a, chungte chu- Lakher Chanchin, Heavenly Sinner, Post-War and Pre- War of Assam, Mizo Lalho inkhawmpui (Drama) te hi a ni. Hengte hi chhiar ngei i duh a nih chuan Kaphleia leh C. Ṭhuamluaia HNUHMA tih B. Lalthangliana buatsaih hi i lo chhiar dawn a nia.

Le, C. Ṭhuamluaia kutchhuak zawng zawng zinga lar ber leh vawiin thlenga la ngaihnawm a chhiar la hlawh Sialton Official bik hi kan luhchilh tawh ang a, he thawnthuah hian ama chanchin ngei pawh a bilh telh a ni ang tih rin theih turin C. Ṭhuamluaia hian a ziak a. A thuziak aṭang hian amah hi mi lungleng thei tak leh khawhar mi tak a ni ngei ang tih pawh a hriat a, a ṭhente hi chu amah ngeiin a tak ngeia a tawn a ni mai awm mang e tih turte pawh a awm. He thawnthu tawi Sialton Official-ah ngei pawh hian a ziaktu hian hmangaihnain bul a tan a, hmangaihna a lak nat zia pho langin hmangaihna bawkin a hnu a khar leh a. Shillong khawpui la hmu lo tana kal chakawm khawp turin a ziak thiam a, chu mai la ni loin kum rei lo te chhung emaw lek Shillong-a lo awm ve tawhte phei chu kar lohah Shillong khawpuiah min hruai lut a, Shillong tual laiah min lentirin hmun tin min hrut kualtir thei hial turin a ziak thiam a ni. C. Ṭhuamluaia’n Shillong Times a tih ngei pawh hi a tak tak a niin keini ngei pawhin eng emaw chang changa kan lo chhiar ve ṭhin kha a ni a, chanchinbu chhuanawm tak niin North East India-a Sap ṭawng chanchinbu upa ber tih hial a ni bawk.

Sawi hmaih loh tur chu SIALTON OFFICIAL hi C. Ṭhuamluaia’n a ṭhianpa, ‘My Dear Boy’ tia a koh mai ṭhin Lalhmingthanga kutziak ngeia a thawn aṭanga kan hmuh theih a ni. Lalhmingthanga nen hian kum 1940-ah Shillong Earle Hostel-ah an awm tlang ṭhin a, hetih lai hian Matric an zir lai a ni. Chumi hnuah C. Ṭhuamluaia chuan Calcutta-ah I.A a zir leh a, kum 1950- ah Shillong-ah bawk BA zo lehin kum 1954-ah B.T zir turin Gauhati a chhuk leh a, B.T erawh a zir zo lo ta lo a, hei hi mak tih a niin Politics lamin a rilru a luah hneh vang nge ni ang a, Dorothy vang zawk ni ang tih chu inhnialna tawp thei lo a nih phah ta a. B.A a zir lai hian he Sialton Official pawh hi a ziak nia hriat a niin a ṭhianpa Lalhmingthanga lehkha a rawn thawnna zingah chuan kan sawi lai mek thu ngaihnawm tak hi a zep telin, ani chuan uluk vak lo hian a lo dah deuh mai mai a, chu chu Pu J. Malsawma (Thanpuii Pa) hian a kawlsakin heti hian keini thleng thlengin kan lo chhiar theih phah ta an ti. Hei hi a dik emaw dik lo emaw a lawmawm ta hrim hrim a, a hlu a, a la hlut zel pawh a rinawm. He thawnthu phena thu awmte pawh hi kan la inrinsiak zelin, a ziaktu thu thiamzia hi kan la sawi tui viau zel ngei pawhin a rinawm.

A thawnthu bulṭannaah hian ama chanchin ni ngei tur: Ṭhenkhatte chuan chung chu nasa takte pawhin an tawk ang a, ṭhenkhatte erawh chuan sawi tham em em loh tein an tawk ang. A hnuhnung ‘ṭhenkhat’ zinga mi hi ka nih ve ka ring tia a han sawi avang hian amah ngei hian a takin eng emaw tak chu a tawng tawh ngei a ni ang tih a rin theih. Chu a thil tawn chu thawnthu angin a rawn phawrh chhuak ta a, Lunglei leh Champhai inkarah Zolawn khua a din chawp a, chu khuaah ngei chuan Hotel Odyana chu pangpar huan ṭha tak nei bawk angin a din a, chutah ngei chuan a ni he thawnthu ngaihnawm leh thinlung khawih tak hi a inṭan a, a laimu ber pawh a nih a, a tawpna pawh a thlen tak ni. A thawnthu ruangam (plot) din chhoh tan dan hi khum sira lehkha chhia mai mai aṭangin a niin chu lehkha chhia, paih mai tura a han lak a, a han enchian chuan ‘Shillong Times’ lo niin. Chutah ngei chuan Shillong a awmlaia a ngaihzawng Dorothy chuan Personal Column-ah ‘D - if you could see my heart, it is bleeding now – D’ tih a lo ziak kher bawk si a!

Heta tang hian C. Ṭhuamluaia chu tihdanglamin a awm ta a, a thinlung mu hnu a rawn tho thar leh a, a ngaihtuahna zawng zawng a rawn luah khat leh a, a nupui fanaute ngei pawh ngaihsak hlei thei loin a buai zo ta. Hmangaihnain hunbi a neih lohzia thiam takin a sawi a, hmangaihnain ramri a kham lohzia min hrilh bawkin hmangaihna vek chuan hahchawlhna a mamawhzia min hrilh hre leh bawk a. A dik alawm, he Sialton Official thawnthuah hian hmangaihna pawimawhna chiang takin a rawn tar chhuak a, hmangaihna chakzia leh a thil tihtheih zia pawh min hrilh. Pain mahni nupui leh rila rahte chu a duat dawn tehlul nen hetah hi chuan hmangaihna thi tawh emaw a tih chuan lehlam a hawitir tlat a, chumi vek chuan a fate koh lawm lawmna ngei pawh chang let thei lo tur khawpin a kha a chihtir tlat a nih hi. Chu chu eng dang vang mah ni loin Hmangaihna vang a ni tlat si a, chu hmangaihna chuan a taksa a tizawi ta vek a nih chu. Ni lo, chu hmangaihna chuan hmeithai zu zuar In thlengin a hruai leh zawk si.

C. Ṭhuamluaia hian hmangaihnaah hian vertherna a tel lo a, hmangaihna hian tu mah hliam lo se la a duh a ni ang tih he thawnthuah hian kan hmu. Nguri ka rim tirh chuan Dorothy avangin December ka nih chiah tawh loh pawhin January emaw, February emaw tal chu ka ni ang. Kan han innei a, Ngurpuiin min ti-April ta a ni a han tih danahte hian a hmangaihte pahnih hi a dem phal lo a, thinlung thianghlim takin a ṭha lam zawngin a la sawi hram hram a nih hi. Hmangaihnain a chiah zawp dan pawh a zep hek lo a, chutih rual chuan a ni hnam hrang an nih bawk si avangin nupaa insiam a rem loh dan thiam takin a rawn sawi leh a: Kei chuan lawn loa vana arsi lak ka tum a, ani erawh chuan leihlawn awm lo a zawk a ni tiin nalh lutuk tak maiin leh tawi famkim takin a sawi a. Hei hi a nu leh pate’n hnam dang nupuia neih an remtih loh vang nia sawi a ni a, mahni hnampui ngei nupuia nei tura thutlukna a siam ngam hi thil ropui tak a ni.

Sawi kim sen a ni lo ang a, a tawp berah chuan thu lungchhiatthlak deuha tawp ringawt loa a nupui leh a fate boral hnua a fanuin ‘kapa, kal zel rawh, kapa…kal..’ tia a benga rawn sawi ri reng ṭhin chu an thlan a siam takah chu a lo reh tain Zolawn khuaah ngei chuan zirtirtu a rawn ni leh a, Hotel Odyana kan zana tlangau au ang bawk Zolawn khuaa zirtirtu a nih thu chu a rawn au leh ta a, Lal leh upate chuan an chibai nak nak a, chumi hnuah chuan Biak inah inkhawmna neiin amah ngei chuan thusawiin Hmangaihna makzia a sawi ta a.

~ Mahmuaka Chhakchhuak